Tháo Tượng Thành: Từ Siêu Sao Về Vật Liệu Bán Dẫn Đến Người Hùng Kháng Chống Chung Bảo Vệ Đài Loan — Bát Không Nhân Tử

Tóm tắt 30 giây: Tào Hưng Thành là một trong những người tiên phong của ngành công nghiệp bán dẫn Đài Loan; Liên Điện, mà ông sáng lập, từng được mệnh danh là "song mã wafer" cùng với TSMC. Cuộc đời ông đầy mâu thuẫn: ban đầu ủng hộ việc ra nước ngoài và thúc đẩy trưng cầu dân ý thống nhất, nhưng về già lại trở thành người bảo vệ chống Cộng quyết liệt nhất của Đài Loan, thậm chí còn quyên góp 3 tỷ Đài tệ để hỗ trợ phòng thủ dân sự. Hành trình này phản ánh sự chuyển hướng tâm hồn dữ dội của một trí thức Đài Loan khi bị kẹp giữa mối đe dọa địa chính trị và thực tế thương trường.

Vụ án gia công wafer: Ai là người sáng tạo?

"Tôi đã nghĩ đến việc gia công wafer sớm nhất, nhưng khi tôi nói với Trương Trung Mục, ông ấy không để ý."¹

Câu nói này được trích từ Tào Hưng Thành, người sáng lập Liên Hoa Điện (UMC), và nó hé lộ vụ án "quyền sở hữu nguyên bản của gia công wafer" nổi tiếng nhất trong lịch sử bán dẫn Đài Loan. Năm 1984, Tào Hưng Thành, lúc đó là Tổng giám đốc Liên Điện, đã gửi một đề xuất kinh doanh thông qua bạn bè đến Trương Trung Mục, người vẫn đang làm việc tại General Instrument ở Mỹ, đề nghị Liên Điện chuyển đổi mô hình thành "gia công wafer thuần túy". Theo hồi ức của Tào Hưng Thành, phản ứng của Trương Trung Mục lúc đó là "điều này rất khó thực hiện" ². Tuy nhiên, ba năm sau, Trương Trung Mục trở về Đài Loan sáng lập Công ty Sản xuất Mạch tích hợp Đài Loan (TSMC), áp dụng chính mô hình gia công wafer chuyên nghiệp này và phát triển nó nhờ sự hỗ trợ mạnh mẽ của chính phủ ³.

Phía Trương Trung Mục lại có tài liệu cho thấy ông đã có ý tưởng về gia công wafer chuyên nghiệp trước khi trở về nước ⁴. Cuộc tranh cãi "ai là người sáng tạo" này đã mở ra cuộc cạnh tranh kéo dài hàng thập kỷ giữa hai "song mã wafer" của Đài Loan. Tào Hưng Thành và Trương Trung Mục, hai nhà lãnh đạo với tính cách khác biệt, không chỉ cạnh tranh về công nghệ và thị trường mà còn thể hiện sự đối lập rõ rệt trong triết lý kinh doanh: Trương Trung Mục nổi tiếng với sự vững vàng, kỷ luật và tích hợp theo chiều dọc, trong khi Tào Hưng Thành lại được biết đến với tư duy chiến lược linh hoạt, táo bạo và thao tác đòn bẩy tài chính ⁵. Vụ án này chỉ được coi là một cuộc "phá băng" giữa hai người tại sự kiện "bắt tay thế kỷ" vào năm 2020 ⁶.

Mô hình liên doanh: "Chiến thuật bầy sói" của Liên Điện và cái giá phải trả

Đối mặt với TSMC, vốn có nguồn lực phong phú hơn nhiều, Tào Hưng Thành đã tung ra "mô hình liên doanh" gây chấn động ngành vào năm 1995. Ông không còn đơn độc chiến đấu mà hợp tác với các công ty thiết kế IC của Mỹ và Canada để cùng thành lập tám nhà máy gia công wafer UMC, UMC, v.v. Liên Điện đầu tư khoảng 35% vốn và nhận 15% cổ phần bằng kỹ thuật, phần còn lại do khách hàng (các công ty thiết kế IC) góp vốn. Chiến lược "dùng tiền của khách hàng để xây nhà máy" này giúp Liên Điện nhanh chóng mở rộng năng lực sản xuất trong ngắn hạn, thậm chí một thời điểm đã tiệm cận TSMC về năng lực ⁷. Năm 2000, Liên Điện còn thực hiện vụ sáp nhập lớn "Ngũ hợp nhất", hợp nhất bốn công ty gia công wafer thuộc tập đoàn thành một, thị phần từng tăng vọt từ 10% lên 35%, và năng lực đạt 85% của TSMC ⁸.

Tuy nhiên, mô hình này cũng mang lại những khiếm khuyết về cấu trúc. Do khách hàng vừa là cổ đông vừa là đối thủ tiềm năng, nên nhóm khách hàng bị giới hạn ở các nhà thiết kế quy mô nhỏ và vừa; các khách hàng lớn lo ngại rò rỉ công nghệ nên ngần ngại hợp tác. Ngoài ra, nguồn lực nội bộ phân tán, khiến việc nghiên cứu và phát triển kỹ thuật khó tập trung, dẫn đến Liên Điện dần tụt lại phía sau TSMC trong cuộc đua về các quy trình quan trọng như 0.13 micromet, cuối cùng từ "song mã wafer" rớt xuống vị trí thứ ba toàn cầu ⁹. Mặc dù vậy, việc Liên Điện tách bộ phận thiết kế IC sau này đã tạo ra các "binh đoàn liên gia" như UMC và UMC, những công ty này cho đến nay vẫn là lực lượng quan trọng của ngành thiết kế IC Đài Loan, trở thành một di sản chiến lược khác của mô hình Liên Điện ¹⁰.

Vụ án Hỏa Khạm và thất bại khi ra nước ngoài: Từ "thương nhân áo đỏ" đến "hối hận không nên làm"

Sự "xoay người 180 độ" trong lập trường chính trị của Tào Hưng Thành có mối liên hệ mật thiết với sự thất bại trong đầu tư của Liên Điện tại Trung Quốc, đặc biệt là "vụ án Hỏa Khạm". Trong những năm 2000, Tào Hưng Thành là người ủng hộ mạnh mẽ hợp tác kinh tế Đài-Trung, thậm chí còn được truyền thông chính thống Trung Quốc ca ngợi là "thương nhân áo đỏ" ¹¹. Tuy nhiên, vào năm 2001, Liên Điện thông qua công ty con Liên Nhật Bán Dẫn đầu tư ngược vào Hỏa Khạm Công nghệ ở Tô Châu, thành lập nhà máy wafer tám inch. Hành động này vi phạm lệnh cấm của chính phủ Đài Loan đối với việc đầu tư vào Trung Quốc của ngành bán dẫn lúc bấy giờ, gây ra cuộc điều tra tư pháp kéo dài nhiều năm ¹².

Tào Hưng Thành coi vụ án này là "sự đàn áp tư pháp", và vì thế ông đã nhập tịch Singapore vào năm 2011, từ bỏ quốc tịch Trung Hoa Dân Quốc ¹³. Vụ án Hỏa Khạm cuối cùng kết thúc vào năm 2010 khi Liên Điện hòa giải với cơ quan điều tra, nộp 500 triệu tiền quyên góp công ích, và Tào Hưng Thành cùng những người khác được tuyên bố vô tội hoặc không bị truy tố ¹⁴. Tuy nhiên, thực tế thương trường còn tàn nhẫn hơn phán quyết tư pháp. Các khoản đầu tư của Liên Điện tại Trung Quốc nhìn chung đều thua lỗ; vụ án Hỏa Khạm không chỉ liên quan đến tranh chấp chuyển giao công nghệ mà còn khiến Liên Điện "chỉ lỗ chứ không lãi ở Trung Quốc". Tào Hưng Thành sau này đã công khai nói: "Nếu có cơ hội làm lại, tôi hy vọng sẽ không bao giờ thành lập nhà máy tại Đại lục" ¹⁵. Các khoản đầu tư tiếp theo của Liên Điện tại Hạ Môn và Liên Tâm cũng gặp thua lỗ lớn; những thất bại thương mại này được một số phân tích coi là một trong những yếu tố thực tế khiến ông chuyển từ "ra nước ngoài" sang chống Cộng, chứ không chỉ là ảnh hưởng từ sự kiện phản đối Hồng Kông ¹⁶.

Từ "trưng cầu dân ý thống nhất" đến "bảo vệ Đài Loan chống Cộng": Sự chuyển hướng kịch liệt trong lập trường chính trị

Trước vụ án Hỏa Khạm, lập trường chính trị của Tào Hưng Thành từng có xu hướng hòa giải với Trung Quốc. Năm 2008, ông đã đăng quảng cáo trên các tờ báo lớn, chủ trương xây dựng "Luật chung sống hòa bình hai bờ eo biển", thúc đẩy "trưng cầu dân ý thống nhất", cho rằng Đài Loan không nên loại trừ sự thống nhất, nhưng phải thông qua quyết định của trưng cầu dân ý, và chỉ trích việc "độc lập theo lý thuyết" sẽ gây ra chiến tranh. Hành động này lúc đó đã bị cựu Tổng thống Trần Thủy Biển gọi là "luật đầu hàng Đài Loan" ¹⁷.

Tuy nhiên, sau phong trào phản đối Hồng Kông năm 2019, mọi thứ đã thay đổi. Tào Hưng Thành tận mắt chứng kiến sự sụp đổ của "Một quốc gia hai chế độ", và ông bắt đầu chỉ trích gay gắt Đảng Cộng sản Trung Quốc là "xã hội đen" trước công chúng ¹⁸.

"Tôi đã thấy Đảng Cộng sản đối xử với Hồng Kông như thế nào, tôi biết Đài Loan không thể đi trên con đường đó." ¹⁸

Vào tháng 8 năm 2022, Chủ tịch Hạ viện Hoa Kỳ Pei Luò Xī đến thăm Đài Loan, và Đảng Cộng sản Trung Quốc tiến hành diễn tập quân sự bao vây Đài Loan. Tào Hưng Thành ngay lập tức tuyên bố quyên góp 3 tỷ Đài tệ (khoảng 100 triệu USD) để hỗ trợ quốc phòng Đài Loan, và nộp đơn xin lại quốc tịch Trung Hoa Dân Quốc ¹⁹. Ông xuất hiện trước ống kính trong trang phục chống đạn, tuyên bố sẽ huấn luyện 3 triệu "chiến binh Gấu Đen" và 300.000 "xạ thủ bảo vệ quê hương" ²⁰. Khoản quyên góp của ông chủ yếu dùng để chống lại "chiến tranh nhận thức", chiến tranh tâm lý và chiến tranh dư luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc, đồng thời tài trợ cho các tổ chức phòng thủ dân sự như Học viện Gấu Đen, nhằm đánh thức tinh thần đấu tranh của người dân Đài Loan ²¹. Cựu Tổng thống Trần Thủy Biển thậm chí còn ca ngợi Tào Hưng Thành là "cha đẻ của nền độc lập mới" ²².

Tranh cãi và dư âm: Bộ mặt thật của vị khách tám không

Tào Hưng Thành tự xưng là "bát bất cư sĩ", trong đó bao gồm "doanh nhân không lớn không nhỏ, nhà sưu tập không nhiều không ít". Ông cũng là một huyền thoại tại các buổi đấu giá nghệ thuật, từng bán một chiếc "bình men xanh Rǔ của Bắc Tống" với giá 1,1 tỷ Đài tệ, lập kỷ lục đấu giá đồ gốm ²³.

Tuy nhiên, tranh cãi của ông chưa bao giờ dừng lại. Kể từ khi tuyên bố quyên góp, giới truyền thông (bao gồm một số nghị sĩ phe xanh và nhân vật công chúng) nhiều lần chất vấn về tình trạng thực tế và chi tiết sử dụng khoản quyên góp 3 tỷ Đài tệ ²⁴. Học viện Gấu Đen, với tư cách là một đơn vị nhận tài trợ, cũng gây ra sự nghi ngờ "tại sao còn cần tiền thuế" do nguồn kinh phí và mô hình hoạt động của mình ²⁵. Về vấn đề này, Tào Hưng Thành thẳng thắn trả lời: "Khoản quyên góp là để chống chiến tranh nhận thức, đánh thức tinh thần người dân Đài Loan, không cần công bố chi tiết." ²¹ Ông cũng nhấn mạnh rằng Học viện Gấu Đen không nhận bất kỳ ngân sách nào từ chính phủ, tất cả kinh phí đều do ông cá nhân tài trợ, và gọi những người chất vấn là "giặc Cộng" ²⁶. Những tranh cãi này làm nổi bật thách thức về tính minh bạch trong việc thực hiện khoản quyên góp của ông, và cũng trở thành tâm điểm chú ý của dư luận.

Tào Hưng Thành ngày nay vẫn là nhà chiến lược phá vỡ mọi khuôn mẫu. Ông đã chuyển từ một trùm kinh doanh gia công wafer sang người thúc đẩy phòng thủ dân chủ. Dù bạn có đồng tình với quan điểm chính trị của ông hay không, cũng không thể phủ nhận ảnh hưởng to lớn mà ông tạo ra đối với xã hội Đài Loan: bằng cả cuộc đời mình, ông đã chứng minh rằng trong thời đại biến động, dám lật đổ con người cũ của bản thân cũng là một loại năng lực cạnh tranh.

Đọc thêm:

• Trương Trung Mục — Bên còn lại của cuộc tranh cãi về quyền sở hữu nguyên bản gia công wafer; cả hai đều có ý kiến riêng về "ai nghĩ ra mô hình này trước"
• Hoàng Sùng Nhân — Cuộc hành trình ông tìm đến Trương Trung Mục cầu cứu khi Liên Điện muốn đưa JinkoSolar vào phe mình vào cuối những năm 1990
• Ngành công nghiệp bán dẫn — Chiến trường toàn ngành nơi hai gã khổng lồ Liên Điện và TSMC đang cạnh tranh

Tài liệu tham khảo