Lịch sử các khu cộng đồng quân sự Đài Loan

30 giây tóm tắt: Từ cuối những năm 1940, Chính phủ Quốc Dân bắt đầu xây dựng các khu cộng đồng quân sự để định cư cho gia đình đi theo quân. Đến năm 1984, Bộ Quốc phòng quản lý 888 khu cộng đồng quân sự; theo thống kê năm 1982, khoảng 470.000 người sống trong các khu cộng đồng quân sự. Zhōngzhèn Xīncūn (Thị trấn Trung thành mới) ở Phú Thọ là một trong số đó, được xây dựng vào mùa thu năm 1954 cho các gia đình quân đội chống cộng của Yunnan trở về từ Miền Bắc Myanmar — những người này chiến đấu bằng du kích gần bốn năm ở biên giới Việt Nam-Myanmar mới tới Đài Loan. Từ lá chài đến căn cứ nhà xã hội, các khu cộng đồng quân sự cuối cùng đã trở thành gen di truyền quan trọng của nền đa dân văn hóa Đài Loan.

Mùa thu năm 1954, ở miền trung của Thượng Hải và Trung Lương, Bộ Quốc phòng xây dựng khoảng 530 ngôi nhà đơn sơ (Wikipedia ghi nhận 534 ngôi, một số nói 503 ngôi)¹。 Những ngôi nhà được xây bằng lá chài, đất sét và tôn, trung bình mỗi gia đình chỉ có dưới 10 thềm vuông, nhưng mang trong mình số phận của một nhóm cư dân đặc biệt — họ không phải là gia đình quân đội đi trực tiếp theo sau Chính phủ Quốc Dân, mà là những người "quân đội cô lập" từ đại lục sang Myanmar, rồi từ Myanmar sang Đài Loan.

Sự ra đời của Thị trấn Trung thành mới cho thấy sự phức tạp của văn hóa khu cộng đồng quân sự: không chỉ là cuộc đối thoại giữa người nước ngoài và bản địa, mà còn là sự đối lập giữa lưu vong và ổn định, tạm thời và vĩnh viễn, quê hương và xứ lạ.

Dải màu phức tạp của cuộc di cư lớn

1,2 triệu người, nhiều con đường khác nhau

"1,2 triệu quân nhân và dân thường đi theo chính phủ tới Đài Loan" là cách nói thường nghe thấy, nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều so với câu nói này. Những người tới Đài Loan đã đến trong khoảng thời gian từ năm 1945 đến 1954, chia thành nhiều gia đình khác nhau:

• Khoảng năm 1949: Khoảng 600.000 quân chính phủ rút về Đài Loan, cùng với cán bộ và dân thường²
• Năm 1950: Rút khỏi đảo Chou Shan, hơn 120.000 quân đội và khoảng 20.000 cư dân địa phương rút về Đài Loan trong ba ngày³
• Năm 1953: Quân đội Huang Jie ở đảo Phú Tài (Việt Nam) được chuyển về Đài Loan, khoảng 30.000 người⁴
• Cuối năm 1953 đến năm 1954: Quân đội chống cộng của Yunnan rút khỏi Miền Bắc Myanmar theo ba đợt, lần đầu tiên rút về có tổng cộng 6.986 người⁵； Trong chiến tranh Hàn Quốc, hơn 14.000 chiến binh tù trưởng của Quân giải giải phóng nhân dân Trung Hoa chọn tới Đài Loan, đợt đầu tiên hạ cánh xuống cảng Cửa Khẩu vào ngày 23 tháng 1 năm 1954⁶

Đây không phải là một lần rút lui, mà là một cuộc lưu vong ngắt quãng gần một thập kỷ. Mỗi lần di cư đều chứa đựng nỗi đau và hy vọng khác nhau. Nhiều gia đình quân đội đi trực tiếp theo sau Chính phủ Quốc Dân được chính phủ định cư, nhưng những người cô lập phải trải qua hai lần lưu vong — trước tiên là mất quê hương, sau đó là sinh tồn ở biên giới.

Số phận đặc biệt của quân đội cô lập

Quân đội chống cộng của Yunnan do Lí Mì chỉ huy, là nhóm trải qua nhiều biến cố nhất trong số tất cả những người nhập khẩu. Sau khi quân đội Quốc Dân thất bại ở Yunnan vào cuối năm 1949, nhóm quân này không rút trực tiếp về Đài Loan, mà rút về Miền Bắc Myanmar, nơi họ chiến đấu bằng du kích gần bốn năm ở biên giới Việt Nam-Myanmar.

📝 Ghi chú của người biên tập
"Cô lập" của quân đội cô lập không chỉ là sự cô lập địa lý, mà còn là sự ngại ngùng trong chính trị. Họ không chỉ bị chính phủ Myanmar công nhận, cũng không được cộng đồng quốc tế chấp nhận, thậm chí mối quan hệ với "đồng minh" cũng mơ hồ.

Sau khi chính phủ Myanmar kiện đơn lên Liên Hợp Quốc buộc làm việc vi phạm lãnh thổ, Chính phủ Quốc Dân đã thỏa thuận với Mỹ, Thái Lan và Myanmar để rút quân. Từ cuối năm 1953, Lí Mì dẫn dắt đại đội 193 và gia đình rút về Đài Loan theo từng đợt¹。 Những gì chờ đợi họ ở Đài Loan không phải là lễ hội hoành tráng, mà là thực tế phải tạm trú ở các kho hàng của nhà máy đường ray ở Hsiuchiao, Dalin, Wufeng và các nơi khác, với mức độ thiếu hụt vật chất "thậm chí còn tệ hơn khi đang du kích ở Myanmar"⁷，điều này dẫn đến quyết định của Bộ Quốc phòng xây dựng Thị trấn Trung thành mới ở Phú Thọ vào mùa thu năm 1954.

Thị trấn Trung thành mới thường bị nói là "khu cộng đồng quân sự đầu tiên do Chính phủ Quốc Dân xây dựng sau khi nhập khẩu"[ ^7]，nhưng lý thuyết này không đủ cơ sở. Khu cộng đồng bốn mươi tư ở Tam Giang (Bắc Kinh) đã được xây dựng từ năm 1948⁸； Khu cộng đồng Hương Bình ở Fengshan được quân đội của Sun Liran chiếm lấy vào năm 1949⁹； Khu cộng đồng Quốc tế ở Dasi, Phú Thọ cũng là một trong những khu cộng đồng quân sự đầu tiên được xây dựng¹⁰。 **Thị trấn Trung thành mới là một trong những khu cộng đồng quân sự mà Bộ Quốc phát xây dựng cho những người cô lập đến trễ. ** Sự khác biệt của nó không nằm ở thứ tự, mà ở nguồn gốc của cư dân: tiếng nói của Yunnan, Thái Lan và Myanmar, từ ngày đầu tiên đã khác biệt so với các khu cộng đồng quân sự khác.

Xây dựng Cộng hòa Lá Chài

Địa lý của các nhóm quân sự

Sự phân bố không gian của các khu cộng đồng quân sự phản ánh chính trị của các nhóm quân sự. Nhiều khu cộng đồng quân sự được chia theo nhóm quân sự, đơn vị. Trong một khu cộng đồng quân sự, hầu hết nam giới đều thuộc cùng một nhóm quân sự, thậm chí cùng một đơn vị⁷：

• Kaohsiung, Zuoying: Các khu cộng đồng quân sự của hải quân, nhiều người đến từ Thái Dương đông tụ lại đây, chợ buổi chiều chủ yếu bán mì tươi¹¹
• Trung Quảng, Thanh Xuân: Các khu cộng đồng quân sự của không quân
• Phú Thọ, Thị trấn Trung thành mới: Các đội du kích của Yunnan, văn hóa của người Mịen Tây mạnh mẽ
• Đà Nẵng, Nhân Đức II: Không quân, chủ yếu là người từ Sichuan và Hữu Ngạn¹¹

💡 Bạn có biết không?
Nhìn vào ranh giới hành chính của Trung Quốc ngày nay, số lượng quân nhập khẩu tới Đài Loan nhiều nhất là tỉnh Thái Dương (72.604 người), tiếp theo là Quảng Đông (66.613 người) và Chiết Giang (54.950 người)²。 Những con số này trực tiếp quyết định "bản đồ phương ngữ" của các khu cộng đồng quân sự.

Mô hình đông đúc của các nhóm quân sự vừa là nhu cầu quản lý của chính phủ, cũng là sự lan tỏa tự nhiên của văn hóa quân sự. Mối quan hệ đồng đội trên chiến trường là mối quan hệ tính mạng và tử vì, nhưng ở Đài Loan, chúng trở thành mối quan hệ lân cận. Các khu cộng đồng quân sự không chỉ là khu dân cư, mà còn là sự lan tỏa của văn hóa quân sự.

Khó khăn vật chất, giàu có tinh thần

Điều kiện vật chất của các khu cộng đồng quân sự rất khó khăn. Như đã ghi chú, nhà ở tại Thị trấn Trung thành mới "trung bình mỗi gia đình chỉ có dưới 10 thềm vuông, nhưng diện tích thực sự có thể tránh gió và mưa chỉ khoảng 4,5 đến 5 thềm vuông"⁷； Phòng khách và phòng ngủ chung, bếp chỉ có chỗ cho một bếp. Tường lá chài, vữa đất sét, mái tôn, khi mưa và sét có thể gây điện giật.

Nhưng trong hoàn cảnh thiếu hụt, người dân các khu cộng đồng quân sự phát triển ra khả năng sáng tạo đáng ngạ cức:

• Thùng xịt nhựa làm giếng nước
• Gỗ tái chế làm ngăn cách phòng
• Ùng mưa vỡ làm mái che nắng
• Bao bột làm giường, quần áo

Triết lý "chấp nhận khó khăn" không phải là lựa chọn, mà là kỹ năng sống. Nhưng đúng là nhờ những trải nghiệm khó khăn chung này, đã hình thành được sự gắn kết cộng đồng đặc trưng của các khu cộng đồng quân sự.

Tái cấu trúc ký ức về ẩm thực

Sự pha trộn của tám nền ẩm thực dân chủ

Di sản văn hóa cụ thể nhất của các khu cộng đồng quân sự là ẩm thực. Những người mẹ đến từ khắp nơi trên đại lục, trong những căn bếp khó khăn và nguyên liệu hạn chế, đã tái tạo lại tám nền ẩm thực truyền thống của Trung Hoa — nhưng quá trình tái tạo này thực chất là quá trình đổi mới.

⚠️ Quan điểm tranh cãi
Nhà văn Giao Tông từng nói: "Sichuan không có mì bò kiểu Sichuan, Mông Cổ không có thịt nướng Mông Cổ, Fujian không có mì Fujian." ẩm thực của các khu cộng đồng quân sự cuối cùng là "hương vị quê hương" hay "hương vị Đài Loan"? Câu trả lời có thể là cả hai, hoặc không phải cả hai.

Ba đặc điểm chính của ẩm thực các khu cộng đồng quân sự:

1. Sử dụng nguyên liệu địa phương: Dùng rau củ của Đài Loan để làm món ăn quê hương, nêm nếm cũng điều chỉnh theo khẩu vị của người Đài Loan
2. Chủ nghĩa thực tế để tiết kiệm: Một nồi canh đủ ăn cho cả gia đình, một khối đậu hũ biến thành mười cách nấu khác nhau
3. Trao đổi kỹ thuật nấu ăn giữa các tỉnh: Mẹ ở Thái Dương học cách nấu cay của Sichuan, mẹ ở Chiết Giang dùng phương pháp xào của Quảng Đông

Mì bò là ví dụ điển hình. Sau khi Chính phủ Quốc Dân nhập khẩu, mì bò kiểu Sichuan bén rễ ở Kaohsiung; sau đó, các quán mì bò cũng xuất hiện ở Phố Thành Cửa Viên và Đường Tín ở Bắc Kinh; ở miền Nam, có cách nấu mì bò bằng thảo dược thay thế cho tương đen¹¹。 Mì bò trở thành món ăn đại diện của Đài Loan, nhưng Sichuan lại không có "mì bò kiểu Sichuan".

Chợ là nơi giao thoa văn hóa

Chợ của các khu cộng đồng quân sự là nơi giao thoa văn hóa giữa người nước ngoài và bản địa. Với Thị trấn Trung thành mới làm ví dụ, ban đầu là những người nông dân từ Hsiuchiao đẩy xe bán hàng qua các con phố của khu cộng đồng quân sự⁷； Những người mẹ trong khu cộng đồng quân sự trở thành khách hàng cố định, dần dần hình thành thành chợ.

Mối quan hệ mua bán trông rất đơn giản này, thực chất là lần tiếp xúc sâu rộng đầu tiên giữa hai cộng đồng. Người bản địa học cách nếm thử hương vị của người nước ngoài, người nước ngoài làm quen với nguyên liệu của Đài Loan. Bánh mì chiên và cơm tấm, sữa đá và trà đỏ cổ thụ, bắt đầu tồn tại cùng nhau trong cùng một chợ.

Hành trình ba thế hệ của sự thay đổi nhận diện

Thế hệ đầu tiên: Nỗi nhớ về quê hương mãi lặng

Thế hệ đầu tiên của các khu cộng đồng quân sự luôn giữ nỗi nhớ về quê hương. "Trung Quốc" của họ không phải là thực thể chính trị, mà là ký ức về bánh mì lớn ở Thái Dương, thịt kho ở Sichuan, xúc xích thịt heo ở Hữu Ngạn.

Chính phủ ban đầu kỳ vọng "quay trở lại đại lục" sẽ nhanh chóng kết thúc, vì vậy thiết kế của các khu cộng đồng quân sự đều mang tính tạm thời. Nhà ở đơn giản, hạ tầng kém, tất cả đều phản ánh kỳ vọng lạc quan "sẽ sớm trở về nhà". Nhưng 3 năm trở thành 30 năm, tạm thời trở thành vĩnh viễn, các khu cộng đồng quân sự trở thành "quê hương nhỏ" không thể tránh khỏi.

Chính sách ngôn ngữ cũng phản ánh tư duy này. Các khu cộng đồng quân sự thúc đẩy mạnh mẽ giáo dục bằng tiếng Quốc Ngữ, nhưng "tiếng Quốc Ngữ" mang trong mình không chỉ chức năng giao tiếp, mà còn là nhận diện văn hóa. Trẻ em trong các khu cộng đồng quân sự có thể thuộc lòng tên các tỉnh dọc sông Dương Tử, nhưng không thể nói tên con suối nhỏ ở ngay bên cạnh.

Thế hệ thứ hai: Xung đột nhận diện

Thế hệ thứ hai của các khu cộng đồng quân sự phải đối mặt với khó khăn chưa từng thấy trong việc nhận diện. Họ lớn lên trong các khu cộng đồng quân sự, được giáo dục bằng văn hóa Trung Hoa, nhưng đất liền mà họ sống là Đài Loan. Sau khi năm 1987 chấm dứt sự kiện bão hòa và mở cửa thăm viếng, sự chia cắt này càng trở nên nặng nề.

Một sự mâu thuẫn thú vị là: Khi những người lính già cuối cùng có thể trở về thăm quê hương, nhiều người phát hiện họ đã "không còn thích nghi" được nữa. Sau 40 năm tách rời, "quê hương" đã trở thành nơi lạ lùng. Ngược lại, dù ban đầu Đài Loan chỉ là "nơi tạm trú", nhưng giờ đây nó đã trở thành "ngôi nhà thực sự".

Quan điểm chính trị của thế hệ thứ hai cũng chia rẽ theo cách này: có người ủng hộ thống nhất, có người ủng hộ độc lập, đa số là ủng hộ duy trì hiện trạng. “Tôi là người con khu cộng đồng quân sự, tôi cũng là người Đài Loan” — đây không phải là mâu thuẫn, mà là thực tại.

Thế hệ thứ ba: Tìm kiếm cội nguồn văn hóa

Thế hệ thứ ba phần lớn không lớn lên trong các khu cộng đồng quân sự, và ký ức về các khu cộng đồng quân sự chủ yếu đến từ câu chuyện của cha mẹ. Nhưng đáng ngạ lự, đúng là thế hệ này bắt đầu phong trào "cứu giúp" văn hóa khu cộng đồng quân sự.

Thông qua khảo sát thực địa, dự án lịch sử thuyết nói, và kho lưu trữ số, thế hệ thứ ba tái nhận diện các khu cộng đồng quân sự. Sự "tìm kiếm cội nguồn văn hóa" này phản ánh nhu cầu tìm kiếm nguồn gốc văn hóa trong thời đại toàn cầu hóa. Họ không tìm kiếm nhận diện chính trị, mà là sự phong phú của bản sắc văn hóa.

Cuộc tranh giằng giữa việc phá hủy và bảo tồng

1996: Luật sửa chữa là lưỡi dao hai mặt

Ngày 2 tháng 2 năm 1996, Luật về sửa chữa các khu cộng đồng quân sự cũ của Quân Giải phóng Quốc gia được công bố và thi hành¹²，đánh dấu sự khởi đầu của sự biến mất quy mô lớn của các khu cộng đồng quân sự. Mục tiêu chính sách rất thực tế: cải thiện chất lượng sống của các khu cộng đồng quân sự, giải phóng lãnh đất trung tâm, giải quyết nhu cầu phát triển đô thị.

📊 Nguồn dữ liệu
Năm 1984, Bộ Quốc phòng quản lý 888 khu cộng đồng quân sự, tổng cộng 109.786 hộ gia đình; sau khi Luật sửa chữa được thi hành, số lượng giảm dần, đến năm 2001, Bộ Quốc phòng công bố vẫn còn 530 khu cộng đồng quân sự công cộng¹⁰。 Năm 2018, Thư ký phụ trách của Phủ Tổng thống Chen Ju nói tại buổi lễ khánh thành Khu văn hóa cộng đồng quân sự ở Kaohsiung: "Toàn quốc có 886 khu cộng đồng quân sự"¹³。

Sau khi được sửa chữa, các khu cộng đồng quân sự trở thành căn cứ nhà xã hội hiện đại, thực sự giải quyết vấn đề chất lượng sống. Nhưng dạng thức địa điểm gốc đã biến mất, mối quan hệ lân cận cũng theo đó xao nhãng. Những người sống trong căn cứ nhà xã hội mới, hưởng thụ tiện nghi cuộc sống hiện đại, nhưng mất đi cảm giác cộng đồng "một gia đình chia sẻ một bữa thịt nướng" như trước.

Quá trình sửa chữa không trơn tru. Tranh cãi phân bổ, bồi thường dời đi, mất kết cảm xúc, đã gây ra nhiều cuộc biểu tình. Vấn đề sâu xa hơn là: Khi các khu cộng đồng quân sự trở thành căn cứ nhà xã hội, "văn hóa khu cộng đồng quân sự" có thể tồn tại không?

Nhận thức về việc bảo tồng: Từ vi phạm pháp luật đến di sản văn hóa

Bảo Tàng Núi là trường hợp tiêu biểu trong phong trào bảo tồng các khu cộng đồng quân sự. Khu vực núi nhỏ này ở phía sau trường Đại học Quốc gia Đài Loan, ban đầu bị coi là "xây dựng vi phạm pháp luật", đối mặt với việc phá hủy hoàn toàn. Nhưng nhờ nỗ lực của người dân địa phương, năm 2004 nó được ghi nhận là "công trình lịch sử"[ ^14]， Năm 2011 lại được ghi nhận là "nhóm công trình kiến trúc"[ ^14]。

Cộng đồng màu sắc ở Trung Quảng là một mô hình bảo tồng khác. Nó nằm ở phía nam của Trung Quảng, gần khu cộng đồng sáu của Thành phố Công nghiệp, nhưng không thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng. Đây là những ngôi nhà do chính những người lính xây dựng; ông Huang Yongfu (1924-2024) mua một ngôi nhà vào năm 1979, sau đó khu vực này phải phá hủy do dự án chuyển đổi. Vào tháng 8 năm 2008, để tránh sự nhàm chân và để lại kỷ niệm trước khi bị phá hủy, ông bắt đầu vẽ tranh trên tường. Năm 2010, sinh viên của Đại học Thương mại và Đại học Kinh tế miền Đông khởi xướng "phong trào cứu giúp Cộng đồng màu sắc", và vào tháng 9 cùng năm, chính quyền thành phố Trung Quảng quyết định bảo tồng dưới dạng "Công viên Nghệ thuật màu sắc"[ ^15]。

💡 Bạn có biết không?
Huang Yongfu sinh năm 1924, khi bắt đầu vẽ tranh năm 2008, ông đã 84 tuổi. Sau khi Cộng đồng màu sắc lan truyền trên internet, Sở Văn hóa của thành phố Trung Quảng cân nhắc rằng ông không quen với internet, nên đã thuê bên thứ ba để xây dựng trang web chính thức, mời tình nguyện viên hỗ trợ, đồng thời bán hàng trên website và tại chỗ để chi trả cho chi phí vẽ tranh và bảo dưỡng công trình¹⁴。 Một cây bút màu của một người già đã trở thành mô hình mới trong việc bảo tồng các khu cộng đồng quân sự.

Hai trường hợp này cho thấy nhiều con đường trong việc bảo tồng các khu cộng đồng quân sự: luận điệu học thuật, sức mạnh cộng đồng, lan truyền mạng, chuyển đổi chính sách — thiếu bất kỳ yếu tố nào cũng không thể.

Sự biến đổi hiện đại của tinh thần khu cộng đồng quân sự

Từ không gian đến ký ức

Hầu hết các khu cộng đồng quân sự vẫn còn lại đã biến mất, nhưng "tinh thần khu cộng đồng quân sự" đã tìm thấy người mang trong thời đại số:

• Nhóm Facebook: "Các câu lạc bộ học sinh XX khu cộng đồng quân sự" tái tạo cộng đồng ảo
• Dự án lịch sử thuyết nói: Dùng hình ảnh để ghi lại câu chuyện của những người già trong khu cộng đồng quân sự
• Tái tạo 3D: Các khu cộng đồng quân sự biến mất được sinh ra lại trong không gian ảo
• Công nghiệp sáng tạo: Các yếu tố của khu cộng đồng quân sự trở thành chủ đề phổ biến của hàng nhớ

Cộng đồng ảo của các khu cộng đồng quân sự, ở một mức độ nào đó, tái hiện lại cảm giác cộng đồng của các khu cộng đồng quân sự thực sự. Nhưng liệu "khu cộng đồng quân sự của ký ức" này có phải là "khu cộng đồng quân sự thực sự"? Câu trả lời khác nhau tùy theo người.

Mẫu đường Đài Loan của sự đa dạng nhận diện

Nhìn lại hơn bảy thập niên lịch sử của các khu cộng đồng quân sự, có thể nói rằng bài học lớn nhất là: nhận diện văn hóa không cần phải là trò chơi đối đầu. Một người có thể đồng thời là người con khu cộng đồng quân sự, người Đài Loan, người Hoa, công dân thế giới — những bản sắc này không loại trừ nhau.

Kinh nghiệm của các khu cộng đồng quân sự cũng thách thức hình ảnh của một nền văn hóa đơn nhất. Những nền văn hóa từ khắp nơi trên đại lục được tái kết hợp ở Đài Loan, tạo ra một nền văn hóa vừa quen thuộc vừa lạ lùng. Mì bò, món ăn vặt, ẩm thực của các khu cộng đồng quân sự, đều không phải là sự tái hiện thuần khiết của bất kỳ truyền thống nào, mà là kết quả của "lai hóa văn hóa".

Trong thế kỷ 21 của toàn cầu hóa, thí nghiệm đa dân tộc của các khu cộng đồng quân sự, có thể đang trở thành kinh nghiệm quan trọng mà Đài Loan mang lại cho thế giới.

Những gì được bao quanh bởi lá chài

✦ Một hàng lá chài, bao quanh không chỉ là ngôi nhà mới của gần nửa triệu người, mà còn là DNA phức tạp và phong phú nhất trong ngân hàng di truyền văn hóa của Đài Loan.

Các khu cộng đồng quân sự có thể đã biến mất, nhưng những gì chúng lại lại không chỉ là ký ức, mà là khả năng đối mặt với thay đổi: tái tạo cuộc sống trong những điều kiện khó khăn nhất, gieo mầm văn hóa trên mảnh đất lạ lùng, giữ hy vọng trong tương lai bất định.

Khó khăn và tương hỗ, thích ứng và kiên trì, lưu vong và ổn định — những đặc tính trông như mâu thuẫn này, tạo nên lõi của tinh thần khu cộng đồng quân sự. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, văn hóa không phải là triển lãm tĩnh lặng trong bảo tàng, mà là sức sống sống động trong từng nồi canh, từng câu nói bằng phương ngữ, từng câu chuyện được truyền lại.

Hôm nay, khi chúng ta dạo phố trong nền đa dân văn hóa của Đài Loan — ăn bánh tráng ở khu vực người Hakka, nghe nhạc cổ ở bộ lạc người bản địa, mua bánh tiêu ở chợ khu cộng đồng quân sự — chúng ta thực sự đang trải nghiệm thí nghiệm mà các khu cộng đồng quân sự đã bắt đầu hơn bảy thập niên trước: làm sao để sự khác biệt trở thành sự phong phú, làm sao để lưu vong trở thành sở hữu, làm sao để mảnh đất lạ lùng trở thành quê hương.

Đó chính là di sản quý giá nhất mà các khu cộng đồng quân sự để lại cho Đài Loan: một sự lạc quan tin rằng "văn hóa có thể bắt đầu lại từ đầu", và một trí tuệc rằng "giữ gìn bản thân trong thay đổi".

Tài liệu tham khảo

Tài liệu tham khảo mở rộng

• Bảo tồng và tái sinh cộng đồng Bảo Tàng Núi - Đài Loan kiến trúc
• Sở Du lịch Bộ Giao thông - Cộng đồng màu sắc