Phố Vĩnh Khang: Nơi các giáo sư Nhật Bản từng sống, nơi người ngoại tỉnh chạy nạn, nay là Đài Bắc của khách du lịch Nhật và Hàn

Tóm tắt 30 giây: Phố Vĩnh Khang kéo dài từ đoạn hai đường Tín Nghĩa đến ngã tư phố Lệ Thủy, tổng chiều dài khoảng 600 mét, nằm giữa phố Lệ Thủy và phố Kim Sơn Nam, thuộc hành chính quận Đại An. Sau khi khu vực trung tâm thành phố Đài Bắc được chỉnh lý vào năm 1922 dưới thời Nhật trị, nó được quy hoạch thành "Thị trấn Showa", bao gồm khu vực Thanh Điền, Vĩnh Khang, Lệ Thủy, Triều Châu và Kim Hoa ngày nay, là khu nhà ở của nhân viên và quan chức cấp cao Đại học Đế quốc Đài Bắc (nay là Đại học Quốc gia Đài Loan) ¹. Năm 1931, nhà địa chất Mã Đình Anh đã chuyển vào ký túc xá kiểu Nhật tại số 6 phố Thanh Điền 7 ngõ ngày nay (sau này gọi là "Thanh Điền Thất Lục") ². Sau khi chính quyền Quốc phủ di trân đến Đài Loan năm 1949, lô ký túc xá kiểu Nhật này đã được phân bổ cho các quan chức ngoại tỉnh, thân nhân quân đội và giáo sư Đại học Quốc gia Đài Loan: Năm 1950, học giả tự do Chu Đức Vĩ chuyển vào vị trí Tử Đằng Lư ngày nay ³, năm 1956, Ân Hải Quang dọn đến phố Ôn Châu gần đó ⁴. Năm 1958, Dương Bỉnh Di mở tiệm dầu "Đỉnh Thái Phong" trên đoạn hai đường Tín Nghĩa; năm 1972, chuyển sang bán bánh bao nhỏ ⁵. Năm 1993, tờ New York Times liệt kê Đỉnh Thái Phong vào "Top 10 nhà hàng thế giới", khởi động quá trình quốc tế hóa ⁶; năm 2015, bộ phim hoạt hình Nhật Bản Độc Cô Mỹ Thực Gia đã quay tại chi nhánh Vĩnh Khang ⁷, và sau đó các bộ phim truyền hình Hàn Quốc cùng mạng xã hội đã đưa con phố này vào hành trình của khách du lịch Hàn Quốc. Bài viết này muốn nói rằng: một con phố dài 600 mét, chồng chất ba thế hệ cư dân, bốn nhóm chủng tộc và năm loại ký ức.

Công viên Vĩnh Khang lúc bảy giờ rưỡi sáng

Nếu bạn hỏi một người Đài Bắc đã sống ở quận Đại An hơn ba mươi năm "Vĩnh Khang đẹp nhất vào lúc nào", họ sẽ không nói về đoạn xếp hàng của Đỉnh Thái Phong (đó là dành cho khách du lịch). Họ có thể nói về Công viên Vĩnh Khang lúc bảy giờ rưỡi sáng.

Công viên nhỏ đó nằm trong khu tam giác được bao quanh bởi Phố Vĩnh Khang, đoạn hai đường Tín Nghĩa và phố Lệ Thủy, với vài cây đa cổ thụ che phủ mái của những ngôi nhà thấp. Vào bảy giờ rưỡi sáng, các ông bà về hưu từ các ngõ gần đó sẽ lần lượt đi ra ngồi trên ghế đá: các ông ngoại tỉnh mặc áo phông cầm báo, các bà mang bình giữ nhiệt nói tiếng Quốc ngữ giọng Triều Châu; giáo sư Đại học Quốc gia Đài Loan đã nghỉ hưu xách giỏ rau đan lát từ chợ đường Tín Nghĩa về nhà. Đa số những người này là thế hệ con cái của những người di cư từ Trung Quốc đến Đài Loan sau năm 1949, hoặc con cháu của họ, họ lớn lên trong các ký túc xá kiểu Nhật ở Vĩnh Khang, Thanh Điền và Lệ Thủy, nơi cha mẹ họ đã được phân bổ.

Sau bảy giờ rưỡi, đoàn khách du lịch Nhật Bản đầu tiên xuất hiện tại ngã tư Phố Vĩnh Khang. Cửa hàng tổng đại diện Đỉnh Thái Phong Vĩnh Khang mở cửa lúc 11 giờ, nhưng một số khách đến xếp hàng trước hai tiếng. Ghế đá ở Công viên Vĩnh Khang trở thành khu chờ tạm thời, tiếng Nhật, tiếng Hàn và tiếng Quảng Đông hòa lẫn với tiếng Phổ tần ngữ và tiếng Quốc ngữ giọng ngoại tỉnh trên ghế đá. Khoảnh khắc quyến rũ nhất của con phố này là khi hai thế hệ ngồi trước sau nhau trên cùng một chiếc ghế đá: các ông ngoại tỉnh ngồi từ bảy giờ rưỡi đến chín giờ rưỡi, khách du lịch Nhật Bản ngồi từ chín giờ rưỡi đến mười một giờ.

Đi về phía Nam qua đoạn hai đường Tín Nghĩa đến cửa hàng Đỉnh Thái Phong Vĩnh Khang, nhìn từ phía Kim Sơn Nam đoạn một, có thể thấy đoàn người xếp hàng uốn cong vào đường Tín Nghĩa ⁸. Hầu hết những người xếp hàng sẽ không ngẩng đầu nhìn biển hiệu ghi "1958", đó là năm Dương Bỉnh Di và vợ mở tiệm dầu trên đoạn hai đường Tín Nghĩa, chứ không phải năm bán bánh bao nhỏ ⁵.

Đi về phía Bắc hai phút đến số 6 phố Thanh Điền 7 ngõ, ký túc xá kiểu Nhật được xây dựng dưới thời Nhật trị năm 1931 vẫn đứng nguyên vị trí ². Ngày nay, biển hiệu "Thanh Điền Thất Lục" treo ở cửa, bên trong là quán cà phê kết hợp không gian trưng bày văn hóa. Hầu hết du khách chụp ảnh sẽ không biết: ngôi nhà này trước chiến tranh do nhà địa chất Nhật Bản Tadachi Nhân sinh sống, sau chiến tranh từ năm 1947 đến nay do nhà địa chất Trung Quốc Mã Đình Anh cư ngụ. Cả chủ nhân trước và chủ nhân sau đều là các nhà địa chất, nhưng thuộc hai đế quốc khác nhau ².

600 mét chứa đựng ba thế hệ cư dân, đó chính là mật độ của Phố Vĩnh Khang.

Thị trấn Showa, Thanh Điền, Lệ Thủy: Khu ký túc xá thuộc địa bị đổi tên

Tên "Vĩnh Khang" chỉ xuất hiện sau chiến tranh. Trước đó, tên hành chính chính thức của khu đất này là "Thị trấn Showa", được thành lập sau khi chỉnh lý khu trung tâm thành phố Đài Bắc vào năm 1922 (năm Đại Thành thứ 11) ¹.

Thị trấn Showa không phải là một con phố, mà là một khu vực. Phạm vi của nó bao gồm một phần các phố Thanh Điền, Vĩnh Khang, Lệ Thủy, Triều Châu và Kim Hoa ngày nay, trải dài từ đoạn hai đường Tín Nghĩa đến đoạn một đường Hòa Bình Đông, từ phố Kim Sơn Nam đến phố Tân Sinh Nam. Khu đất này là một trong những khu dân cư cao cấp nhất trong thành phố Đài Bắc thời đó; người Nhật đã quy hoạch nó thành khu chức năng kép: ký túc xá của nhân viên Đại học Đế quốc Đài Bắc (nay là Đại học Quốc gia Đài Loan) + ký túc xá của quan chức cấp cao phủ Tổng đốc ¹.

Tại sao lại chọn khu đất này? Năm 1922, Đài Bắc đã có hai khu vực trưởng thành: Thành Nội (quận Trung Chính ngày nay, nơi tập trung phủ Tổng đốc và các cơ quan) và Đại Đào Thành (trung tâm thương mại của người Đài Loan). Khu đất Thị trấn Showa nằm ở ngoại ô đông nam của Thành Nội, cách khuôn viên chính của Đại học Đế quốc Đài Bắc (nay là khu tổng thể Đại học Quốc gia Đài Loan) khoảng 15 phút đi bộ. Người Nhật xây ký túc xá kiểu Nhật tại đây để cho giáo sư Đại học Đế quốc và quan chức phủ Tổng đốc sinh sống, về cơ bản là đặt giới tinh hoa học thuật và tinh hoa hành chính trong cùng một vòng đời ¹.

Quy hoạch đường phố theo hệ thống chia ô thành phố Kinh của Nhật Bản: các tuyến đường chính vuông góc Đông-Tây và Bắc-Nam, chiều rộng ngõ được quy định chính xác đến 4 mét, diện tích sân vườn của mỗi lô đất được quy định chiếm trên 30%, hướng nhà ký túc xá đều hướng Nam. Đi dạo quanh Thanh Điền, Vĩnh Khang ngày nay sẽ nhận ra một điều: hệ thống lưới ô bàn cờ của các con phố này không khớp với các con phố khác xung quanh. Thanh Điền là trục Đông-Tây chính, nhưng phố Lệ Thủy hai bên ngã tư lại có hướng Tây Bắc - Đông Nam chéo, điều này là do hệ thống lưới ô thành Thị trấn Showa song song với hệ thống ruộng đất thời nhà Thanh trước đó, và khác biệt so với hệ thống đường Tín Nghĩa và Tân Sinh Nam được mở vào những năm 1960-80 sau chiến tranh ⁹.

Trong suốt 23 năm từ 1922 đến 1945, hầu hết cư dân của Thị trấn Showa đều là người Nhật. Rất ít học giả và quan chức Đài Loan ¹. Sự phân chia không gian chủng tộc trong thời thuộc địa rất rõ ràng: người Đài Loan sống ở Đại Đào Thành, Mãng Giả, rìa thành nội; người Nhật sống ở Vinh Trạch, Kinh Trạch, Thị trấn Showa ¹.

Tháng 8 năm 1945, Nhật Bản thất bại. Từ năm 1946, chính quyền Quốc phủ bắt đầu tiếp quản tài sản của Nhật Bản trên toàn đảo, bao gồm các ký túc xá kiểu Nhật này. Sau sự kiện Hai 二八 vào tháng 2 năm 1947 đến khi Quốc phủ di trân năm 1949, một lượng lớn người Trung Quốc đã di cư đến Đài Loan: thân nhân quân đội, quan chức hành chính và giáo sư ⁹. Các ký túc xá kiểu Nhật của Thị trấn Showa đã được chuyển từ tay nhân viên Đại học Đế quốc sang nhân viên Đại học Quốc gia Trung Hoa Dân Quốc, các quan chức Bộ Quốc phòng và công chức các bộ khác ⁹. Quá trình chuyển giao đồng thời đổi tên đường phố: cái tên Thị trấn Showa bị chia thành năm con phố, Thanh Điền, Vĩnh Khang, Lệ Thủy, Triều Châu và Kim Hoa tự đứng độc lập. Trong khoảng thời gian từ 1947 đến 1950, cái tên "Thị trấn Showa" đã hoàn toàn biến mất khỏi các văn bản hành chính và bản đồ ¹.

📝 Ghi chú của người biên tập: Cách kể chuyện du lịch thông thường mô tả Vĩnh Khang là "phố ẩm thực", "phố thanh niên trí thức", lấy Đỉnh Thái Phong làm nhân vật chính. Nhưng vị trí vật lý của con phố này bắt đầu từ Thị trấn Showa năm 1922, sớm hơn 36 năm so với Đỉnh Thái Phong năm 1958. Người Nhật xây ký túc xá ở đây cho giáo sư Đại học Đế quốc vào năm 1922, các quan chức ngoại tỉnh tiếp quản cùng lô ký túc xá vào năm 1947, và khách du lịch Nhật-Hàn đến ăn bánh bao nhỏ vào năm 2026. Ba sự kiện này là bằng chứng vật lý về sự chồng chất của ba thế hệ cư dân trên cùng một khu đất. Người Đài Bắc thường quên: mỗi con phố dưới chân họ đều có một cái tên cũ, và bên dưới cái tên cũ đó còn có một nhóm người đã bị di dời. Thị trấn Showa được đổi thành năm con phố, người Nhật ở các con phố này bị thay thế bằng người ngoại tỉnh, sau khi người ngoại tỉnh suy giảm thì tiền thuê nhà tăng khiến cư dân cũ phải chuyển đi, rồi khách du lịch đến. Hơi ấm của một con phố thường là sự phân tán của một nhóm người khác.

Thanh Điền Thất Lục: Hai nhà địa chất, hai đế quốc

Để xem mẫu vật còn sót lại trọn vẹn nhất của Thị trấn Showa, hãy đến số 6 phố Thanh Điền 7 ngõ. Ngôi nhà này mang biển hiệu "Thanh Điền Thất Lục" ngày nay ².

Ký túc xá kiểu Nhật này được xây dựng vào năm 1931 (năm Showa thứ 6) cho các nhân viên mới của Đại học Đế quốc Đài Bắc, mang phong cách "kiểu lai Nhật-Tây", kết hợp cấu trúc gỗ truyền thống Nhật Bản với không gian phòng khách kiểu Tây, tiền sảnh và thư phòng của Mã Đình Anh. Diện tích xây dựng khoảng 70 trượng, sân vườn 100 trượng, mái ngói đen dốc nhẹ, cửa sổ lưới gỗ tuyết tùng, đèn đá trước tiền sảnh là một trong những ký túc xá cấp cao còn sót lại nguyên vẹn nhất của thời Nhật trị ở Đài Bắc ¹⁰.

Chủ nhân đầu tiên là Tadachi Nhân (Adachi Hitoshi), nhà địa chất Nhật Bản, giáo sư khoa Địa lý và Nông học của Đại học Đế quốc Đài Bắc. Tadachi Nhân sống trong ngôi nhà này 14 năm (1931-1945), sau khi thất bại đã rút về Nhật Bản. Tháng 10 năm 1945, trước khi người Nhật rời đi, ông đã đích thân giao chìa khóa ngôi nhà cho người tiếp nhận, và để lại danh mục tài sản của ngôi nhà ¹¹.

Người kế nhiệm là Mã Đình Anh (1899-1979), người Liêu Ninh của Trung Quốc. Ông học Tiến sĩ Địa chất tại Đại học Đế quốc Tokyo, đã ở Nhật 12 năm, và sau chiến tranh, ông đến Đài Loan vào năm 1946 để tiếp quản phòng thí nghiệm địa chất của Đại học Đế quốc Đài Bắc, và chính thức chuyển vào số 6 phố Thanh Điền 7 ngõ vào năm 1947 ². Mã Đình Anh là nhà địa chất thế hệ đầu tiên của Trung Hoa Dân Quốc du học Nhật Bản, nghiên cứu về hóa thạch san hô, cấu trúc mảng và từ trường cổ. Ông qua đời trong ngôi nhà này vào năm 1979, sau 32 năm cư ngụ. Công trình nghiên cứu của ông, Thuyết Động đất vỏ Trái đất eo biển Đài Loan, là một trong những công trình về cấu trúc mảng được trích dẫn nhiều nhất trong giới học thuật Trung Hoa Dân Quốc vào những năm 1960 ¹².

Từ Tadachi Nhân đến Mã Đình Anh, hai người sống trong ngôi nhà này đều là các nhà địa chất, đều du học tại Đại học Đế quốc Tokyo và nghiên cứu về mảng Thái Bình Dương. Sự khác biệt là Tadachi Nhân đại diện cho sự mở rộng học thuật của Đế quốc Nhật Bản (trường đại học thuộc địa), còn Mã Đình Anh đại diện cho sự tiếp nối học thuật của Trung Hoa Dân Quốc (tiếp nhận cơ sở vật chất và một phần nhân sự của trường đại học thuộc địa). Sự chuyển giao giữa các học giả của hai đế quốc trong cùng một ngôi nhà, cùng một chuyên ngành: đây là thực trạng chung của làn sóng tiếp quản năm 1947 tại các ký túc xá kiểu Nhật ở Đài Bắc.

Sau khi Mã Đình Anh qua đời vào năm 1979, ngôi nhà này được Đại học Quốc gia Đài Loan sử dụng làm ký túc xá cho nhân viên, và bị bỏ trống vào năm 2002. Năm 2006, chính quyền thành phố Đài Bắc đã chỉ định nó là di tích lịch sử của thành phố, và năm 2011, đơn vị tư nhân "Văn hóa Thanh Điền Thất Lục" đã thuê để tu sửa, mở cửa cho công chúng dưới dạng nhà hàng kết hợp không gian trưng bày văn hóa ¹⁰.

Thanh Điền Thất Lục, xây năm 1931. Ảnh: Lâm Cao Chí, CC BY-SA 4.0 qua Wikimedia Commons.

Chưa đầy 10 ký túc xá kiểu Nhật cùng cấp với Thanh Điền Thất Lục còn sót lại ngày nay trên phố Thanh Điền ¹³. Hầu hết đã bị phá dỡ và xây thành chung cư năm tầng trong những năm 1970-90, do cơ chế thuế nhà ở của Đài Bắc có điều khoản khuyến khích cải tạo, cộng với chi phí bảo trì gỗ kiểu Nhật cao, nên việc giữ lại toàn bộ là gần như không thể. Đi dạo quanh phố Thanh Điền ngày nay, phần lớn những gì thấy là chung cư năm tầng theo phong cách Trung Hoa Dân Quốc từ năm 1985, và phố Thanh Điền năm 1931 đã bị thu hẹp còn lại vài mảnh nhỏ ¹³.

Các ký túc xá như Thanh Điền Thất Lục, Tử Đằng Lư, ngôi nhà của Ân Hải Quang (trên phố Ôn Châu bên cạnh), và ngôi nhà của Du Đại Duy (số 8 phố Lệ Thủy) là số ít được cứu vớt thông qua phong trào bảo tồn văn hóa từ những năm 1990.

Tử Đằng Lư: Phòng nghiên cứu của Chu Đức Vĩ trở thành quán trà vào năm 1981

Đi về phía Nam qua đoạn hai đường Tín Nghĩa, số 16 ngõ 3 phố Tân Sinh Nam, là "Tử Đằng Lư" ³.

Ký túc xá kiểu Nhật này được xây dựng cùng thời với Thanh Điền Thất Lục, vào cuối những năm 1920, và trước chiến tranh nó là ký túc xá của quan chức hải quan Nhật Bản. Năm 1950, học giả tự do Chu Đức Vĩ đã tiếp quản, dùng nó làm nơi ở kiêm phòng nghiên cứu tại Đài Loan ¹⁴.

Chu Đức Vĩ (1902-1986) là người Hồ Nam của Trung Quốc, du học tại Đại học Berlin và Trường Kinh tế Chính trị London của Anh, theo học triết gia trường phái Áo Hayek (Friedrich Hayek, người đoạt giải Nobel Kinh tế năm 1974). Ông là một trong số ít các học giả Trung Quốc những người tiếp xúc sâu sắc và dịch tư tưởng tự do kinh tế của Hayek trong những năm 1930-1940. Sau khi chính quyền Quốc phủ di trân vào năm 1949, ông làm giảng viên tại Khoa Kinh tế Đại học Quốc gia Đài Loan và công chức tại Cục Hải quan Bộ Tài chính, đồng thời dùng Tử Đằng Lư làm căn cứ tinh thần của mình ở Đài Loan ¹⁴.

Từ những năm 1950 đến 1970, phòng khách của Tử Đằng Lư là một trong những salon tư nhân quan trọng nhất của các học giả tự do Đài Loan sau chiến tranh ¹⁴. Ân Hải Quang (sống trên phố Ôn Châu, đi bộ 10 phút tới Tử Đằng Lư), Từ Phục Quan, Lâm Dụ Sinh, Trương Phật Toàn, Hạ Đạo Bình thường tụ tập ở đây để thảo luận về việc biên tập tạp chí Tự Do Trung Hoa, bản dịch tiếng Việt của Con đường dẫn đến nô lệ của Hayek (do Ân Hải Quang dịch), và tình cảnh trí thức Trung Quốc sau chiến tranh. Trong khoảng thời gian 1956-1969, khi ông Ân Hải Quang đi dạo gần đó để viết lời tựa cho Con đường dẫn đến nô lệ, quãng đường ông đi chưa đầy 800 mét ⁴.

Năm 1981, sau khi Chu Đức Vĩ chuyển đến Mỹ, con trai ông là Chu Du đã cải tạo ngôi nhà này thành quán trà và mở cửa cho công chúng, đặt tên là "Tử Đằng Lư" (lấy từ cây tử đằng cổ thụ được trồng trong sân vào những năm 1920) ³. Trong 45 năm từ 1981 đến 2026, Tử Đằng Lư tiếp tục hoạt động như một quán trà, là một trong những quán trà sớm nhất của Đài Loan, và là nơi tụ họp của các nhà vận động chính trị ngoài đảng, người luận giải về bản sắc văn hóa Đài Loan và các nhà hoạt động xã hội trong những năm 1980. Trịnh Nam Dung, Lâm Nghĩa Hùng, Hứa Tín Lương, Trần Cúc đều đã ghé qua Tử Đằng Lư ¹⁴.

Năm 1997, Tử Đằng Lư được chính quyền thành phố Đài Bắc chỉ định là di tích lịch sử của thành phố. Lúc đó, ngôi nhà này đối mặt với áp lực tái phát triển và suýt bị phá hủy; nó chỉ được giữ lại nhờ sự vận động của khách hàng quán trà, lời kêu gọi từ giới văn hóa và tiếng nói từ giới học thuật ³. Hôm nay, khi uống trà tại Tử Đằng Lư, cây tử đằng trong sân nở vào mùa xuân, rụng vào mùa hè, kết hạt vào mùa thu và rụng lá vào mùa đông; cây tử đằng này đã sống hơn 76 năm kể từ khi Chu Đức Vĩ chuyển đến vào năm 1950 cho đến khi Chu Du quản lý vào năm 2026.

Tử Đằng Lư, xây những năm 1920, Chu Đức Vĩ chuyển vào năm 1950, cải tạo thành quán trà năm 1981. Ảnh: Outlookxp, CC BY-SA 4.0 qua Wikimedia Commons.

Ngoài Tử Đằng Lư, còn có ngôi nhà của Ân Hải Quang tại số 16 ngõ 18 phố Ôn Châu ⁴. Ân Hải Quang (1919-1969) là một trong những nhân vật tiêu biểu nhất của chủ nghĩa tự do sau chiến tranh ở Đài Loan. Ông chuyển đến ký túc xá kiểu Nhật này từ gần Đại học Quốc gia Đài Loan vào năm 1956, và qua đời vì ung thư dạ dày vào năm 1969. Ông đã dịch Con đường dẫn đến nô lệ của Hayek trong ngôi nhà này, viết Triển vọng văn hóa Trung Hoa, bị Tổng cục An ninh giám sát và Đại học Quốc gia Đài Loan đình chỉ công tác. Vào ngày 16 tháng 9 năm 1969, ông qua đời tại ngôi nhà này, hưởng thọ 50 tuổi ⁴. Năm 1999, Chủ tịch Viện Lập pháp Vương Kim Bình đã quyên góp để giúp trùng tu, và nó được mở cửa cho công chúng như một ngôi nhà tưởng niệm vào năm 2003. Đi dạo quanh ba ký túc xá kiểu Nhật Thanh Điền Thất Lục, Tử Đằng Lư và ngôi nhà của Ân Hải Quang, bạn sẽ đi qua ba tọa độ vật lý của địa chất học sau chiến tranh, kinh tế tự do và triết học tự do Đài Loan. Ba ngôi nhà này cách nhau chưa đầy 800 mét.

💡 Bạn có biết không: Trong khi Chu Đức Vĩ dịch Hayek tại phòng nghiên cứu Tử Đằng Lư, Ân Hải Quang lại dịch Con đường dẫn đến nô lệ của Hayek trong phòng nghiên cứu ở phố Ôn Châu cách đó 800 mét. Hai bản dịch tự do quan trọng nhất trong lịch sử tư tưởng Đài Loan sau chiến tranh đều được thực hiện đồng thời tại hai ký túc xá kiểu Nhật ở hai đầu con phố này. Hầu hết người Đài Bắc không biết điều này. Và đây chính là bối cảnh lịch sử mà khách du lịch xếp hàng ở Đỉnh Thái Phong đang giẫm lên.

Đỉnh Thái Phong: Tiệm dầu năm 1958, bánh bao nhỏ năm 1972

Để nói về việc Vĩnh Khang trở thành "Vĩnh Khang" ngày nay, năm 1958 và 1972 là hai năm then chốt cần được phân biệt.

Năm 1958, Dương Bỉnh Di (1927-1995) cùng đồng hương hợp tác mở một cửa hàng nhỏ tại số 277 đoạn hai đường Tín Nghĩa, tên là "Đỉnh Thái Phong". Dương Bỉnh Di là người Vận Thành, Sơn Tây. Ông đến Đài Loan năm 1947 và ban đầu làm phụ bếp tại "Hằng Thái Phong Dầu Hàng" ở Đài Bắc. Sau khi Hằng Thái Phong ngừng kinh doanh, ông hợp tác với một phụ bếp khác để khởi nghiệp, tên cửa hàng được ghép từ chữ "Đỉnh" của "Đỉnh Mỹ Dầu Hàng" và "Thái Phong" của "Hằng Thái Phong" ⁵.

Cửa hàng Đỉnh Thái Phong mở năm 1958 chuyên kinh doanh bán buôn và bán lẻ dầu ăn: dầu lạc, dầu mè, mỡ heo, dầu salad được bán rời, khách hàng là các hộ gia đình, tiệm mì và quán bữa sáng gần đó. Trong suốt 14 năm (1958-1972), Đỉnh Thái Phong hoàn toàn không liên quan đến bánh bao nhỏ. Lúc đó cửa hàng chỉ rộng 4 trượng, trước cửa bày thùng dầu, bên trong là bàn kế toán và cân ⁵.

Năm 1972, Đỉnh Thái Phong gặp một cú sốc hiện đại: các hộ gia đình Đài Loan bắt đầu sử dụng dầu salad đóng chai phổ biến ¹⁵. Các nhãn hiệu như "Nhật Thanh Dầu", "Đồng Nhất Dầu" và "Trung Hưng Dầu" của Đài Loan bắt đầu sản xuất hàng loạt, hệ thống cửa hàng tiện lợi phát triển, khiến ngành kinh doanh dầu rời suy thoái nhanh chóng. Vợ Dương Bỉnh Di, Lại Bồn Muội, đã đề nghị: "Chúng ta chuyển sang làm bánh ngọt đi" ⁵.

Vào nửa cuối năm 1972, cửa hàng Đỉnh Thái Phong một nửa vẫn bán dầu, một nửa bắt đầu bán bánh bao nhỏ và sữa đậu nành ⁵. Lại Bồn Muội phụ trách bếp, làm ra phiên bản kết hợp giữa "Bánh bao" (Mántou) của quê hương Sơn Tây của Dương Bỉnh Di và "Bánh bao nhỏ Giang Tô" (Xiǎolóngtāngbāo): công thức bánh bao do đầu bếp người Thượng Hải dạy, sự kiên trì về đồ bột của người Sơn Tây, cùng với sở thích của thực khách Đài Loan đối với "vỏ mỏng nhân nhiều". Đầu những năm 1980, hoạt động kinh doanh dầu của Đỉnh Thái Phong hoàn toàn dừng lại, cả cửa hàng trở thành tiệm bánh ngọt.

Năm 1993, New York Times đã đăng bài viết về 〈Top 10 nhà hàng thế giới〉, và Đỉnh Thái Phong đã được liệt kê ⁶. Bài báo này sau đó được nhiều phương tiện truyền thông quốc tế chuyển tải, Đỉnh Thái Phong từ một cửa hàng nhỏ ở đoạn hai đường Tín Nghĩa trở thành thương hiệu quốc tế. Năm 1996, Đỉnh Thái Phong mở chi nhánh nước ngoài đầu tiên tại Takashimaya Shinjuku, Tokyo. Từ năm 2000, họ lần lượt tiến vào Mỹ, Singapore, Hồng Kông, Thượng Hải, Jakarta, Seoul, Manila, Sydney. Đến năm 2026, Đỉnh Thái Phong có hơn 170 chi nhánh tại 14 quốc gia ¹⁶.

Nhưng cửa hàng chính tại số 277 đoạn hai đường Tín Nghĩa vẫn chưa di dời ⁵. Hôm nay đi trên con phố đó, biển hiệu Đỉnh Thái Phong và cửa hàng tiện lợi đối diện nhìn nhau; từ diện tích ban đầu là 4 trượng đã mở rộng lên hai tầng, nhưng số nhà vẫn là số của năm 1958.

Vào ngày 1 tháng 1 năm 2015, chương trình đặc biệt Tết Nguyên Đán "Phiên bản Đài Loan" của đài truyền hình Nhật Bản TV Tokyo (Độc Cô Mỹ Thực Gia) đã được phát sóng, với nhân vật Inogashira Goro (do Matsushige Hō mang) bước vào cửa hàng tổng đại diện Đỉnh Thái Phong Vĩnh Khang để gọi bánh bao nhỏ, canh chua và cơm chiên ⁷. Tập này là lần đầu tiên series có tập đặc biệt nước ngoài, đạt lượng người xem cao tại Nhật Bản, trực tiếp thúc đẩy làn sóng khách du lịch Nhật đến Đài Loan phải xếp hàng ở Đỉnh Thái Phong Vĩnh Khang trong giai đoạn 2015-2018 ⁷.

Cuối những năm 2010, phim truyền hình Hàn Quốc và mạng xã hội Hàn Quốc đã tiếp nối. Các bộ phim như Nhà bếp của Lý Anh Ái và Nhà ăn Yoon nhiều lần xuất hiện hình ảnh Đỉnh Thái Phong, cộng với sự tích lũy hashtag "Ăn nhất định khi du lịch Đài Bắc" trên Instagram, Vĩnh Khang dần chuyển từ "sân nhà khách Nhật" năm 2015 thành "sân chung của khách Nhật-Hàn" trong những năm 2020 ¹⁷. Hôm nay vào bữa trưa các ngày thường tại Đỉnh Thái Phong Vĩnh Khang, nhìn từ phía Kim Sơn Nam, tiếng Nhật và tiếng Hàn thường nhiều hơn tiếng Quốc ngữ.

Mặt tiền cửa hàng Đỉnh Thái Phong Tín Nghĩa, năm 2023. Ảnh: Yu tptw, CC BY-SA 4.0 qua Wikimedia Commons.

✦ "Đỉnh Thái Phong năm 1958 bán dầu rời trong thùng dầu. Bước ngoặt suy thoái năm 1972 khiến Dương Bỉnh Di chuyển sang làm bánh bao nhỏ. Bài báo New York Times năm 1993 đã đưa ông đến thế giới. Lịch sử thương mại Đài Bắc sau chiến tranh được cô đọng lại trong ba năm này."

Từ Đỉnh Thái Phong đến Mì bò Vĩnh Khang, Smoothie House và Nhà hàng Đông Môn Giảo Tử

Đỉnh Thái Phong là đại diện quốc tế của Vĩnh Khang, nhưng bản đồ ẩm thực của con phố này không chỉ có một cửa hàng.

Mì bò Vĩnh Khang nằm tại số 17 Phố Vĩnh Khang, được thành lập bởi cựu binh người Sơn Tây vào năm 1963 ¹⁸. Người sáng lập đã kết hợp kỹ thuật mì dao cắt của Sơn Tây với văn hóa cay của Tứ Xuyên. Thực đơn có cả món xào và món hầm chưa thay đổi trong 60 năm tại Vĩnh Khang. Có một quy tắc khi khách đến Mì bò Vĩnh Khang gọi món: nếu gọi mì bò xào, không cần hỏi "cay hay không", nhà hàng sẽ tự mang ra mức cay vừa; nếu muốn siêu cay thì phải chủ động nói "siêu cay". Thế hệ thứ hai của Mì bò Vĩnh Khang vẫn đang kinh doanh tại vị trí cũ từ năm 1963 ¹⁸.

Nhà hàng Đông Môn Giảo Tử nằm gần giao lộ đoạn hai đường Tín Nghĩa và Kim Sơn Nam, được thành lập bởi cựu binh người Sơn Đông vào năm 1953. Nhìn từ đoạn hai đường Tín Nghĩa về phía Bắc, Nhà hàng Đông Môn Giảo Tử và các quầy hàng ở chợ Đông Môn tạo thành một dải ẩm thực ngoại tỉnh: bánh bao, mì dao cắt, cháo kê, sườn xào chua ngọt, đầu sư tử hầm cay, tất cả đều là hương vị quê nhà mà những cựu binh từ Sơn Đông, Sơn Tây, Hà Nam, Tứ Xuyên mang đến từ miền Bắc Trung Quốc sau năm 1949, và đã được tái cấu trúc thành một loại hình "ẩm thực ngoại tỉnh" trên đường phố Đài Bắc trong suốt 60 năm ¹⁹.

Năm 1997, La Tuấn Hoa và vợ cũ Trương Giới Mai đã mở một tiệm kem tại Vĩnh Khang, tạo nên một danh thiếp khác cho Vĩnh Khang là "Kem xoài nghiền" ²⁰. Tiệm kem này từng được New York Times liệt kê ngang hàng với Cố Cung và Taipei 101 như một điểm du lịch không thể bỏ qua của Đài Bắc. Nó là một trong những cơ sở quan trọng giúp Vĩnh Khang chuyển từ "khu dân cư ngoại tỉnh" sang "điểm đến bắt buộc của khách du lịch Nhật Bản" vào cuối những năm 1990. Tiệm kem đóng cửa đột ngột vào năm 2010 do sự ly hôn của người sáng lập, và địa điểm ban đầu sau đó được Smoothie House tiếp quản, kế thừa lượng khách hàng quen thuộc của món kem xoài ²⁰.

Từ tiệm dầu Đỉnh Thái Phong năm 1958, cựu binh Sơn Tây tại Mì bò Vĩnh Khang năm 1963, cựu binh Sơn Đông tại Nhà hàng Đông Môn Giảo Tử năm 1953, đến kem xoài năm 1997 và sự tiếp nối của Smoothie House, trục thời gian ẩm thực của Vĩnh Khang gần như trùng khớp với trục thời gian di cư ngoại tỉnh: những cựu binh từ các tỉnh khác nhau ở Trung Quốc tràn vào Đài Bắc trong khoảng 1947-1955 đã mang các món ăn quê nhà đến những con phố này, và sau 60 năm, chúng trở thành nhãn hiệu du lịch "Ẩm thực Vĩnh Khang".

Cảnh đường phố ban ngày của Vĩnh Khang, tháng 3 năm 2024. Ảnh: MAm ROFOW 022, CC0 qua Wikimedia Commons.

Chuyển đổi sau những năm 1990: Thanh niên trí thức, cà phê, IG, tiền thuê nhà

Vào cuối những năm 1990, Vĩnh Khang bắt đầu sự chuyển đổi thân phận lần thứ hai: từ "phố ăn uống trong khu dân cư ngoại tỉnh" thành "phố cà phê thanh niên trí thức".

Việc tiệm kem mở vào năm 1997 là một năm then chốt. Trước đó một năm, đã xuất hiện những quán cà phê đầu tiên quanh Công viên Vĩnh Khang ("Vĩnh Khang Giới", "Cà phê Lão Giang" v.v.). Đầu những năm 2000, các hiệu sách tư nhân, cửa hàng tuyển chọn, phòng trưng bày nghệ thuật và studio thiết kế đã lần lượt mở ra trong các ngõ nhỏ số 6, 10 và 15 phố Thanh Điền. Cả thập niên 2000 là thời kỳ đỉnh cao của sự "thanh niên trí thức hóa Vĩnh Khang" ²¹.

Hai điều kiện cấu trúc cho sự chuyển đổi này:

Thứ nhất, thế hệ đầu tiên của người ngoại tỉnh dần suy giảm trong những năm 1990. Các quan chức và giáo sư từ làn sóng di cư năm 1947 đến cuối những năm 1990 đa số đã trên 70 tuổi. Sau khi các chủ nhân qua đời, nhà ở trong ký túc xá kiểu Nhật và chung cư cải tạo sau chiến tranh được thế hệ thứ hai thừa kế, nhưng thế hệ thứ hai phần lớn đã chuyển ra các căn hộ rộng rãi ở ngoại ô, biến ngôi nhà ban đầu thành tài sản cho thuê. Cấu trúc tiền thuê nhà chuyển từ "cư dân lâu năm" sang "cho thuê mặt bằng thương mại", giá thuê một trượng tại Vĩnh Khang tăng từ 800 NTD lên 3500 NTD trong khoảng thời gian 1995-2005 ²¹.

Thứ hai, Tuyến tàu điện ngầm Đài Bắc mở cửa vào năm 1996. Sau khi ga Đông Môn trên Tuyến Tamsui-Xinyi (đường đỏ) được kích hoạt vào năm 2013, Vĩnh Khang không còn là nơi cần đi bộ 10 phút từ ga Trung Sơn Quốc Trung hay ga Đại An nữa, mà chỉ mất 3 phút đi bộ từ lối ra số 5 của ga Đông Môn. Việc mở cửa ga Đông Môn là bước ngoặt vật lý khiến Vĩnh Khang chuyển từ "phố ăn uống nhỏ mà người Đài Bắc cũ đến" thành "điểm du lịch mà tất cả người Đài Bắc đều có thể tiếp cận" ²².

Từ cuối những năm 2010, Vĩnh Khang bắt đầu sự chuyển đổi lần thứ ba: chi phí của quá trình thanh niên hóa (gentrification) bắt đầu lộ rõ. Tiền thuê nhà tăng lên 5.000-8.000 NTD mỗi trượng mỗi tháng, các cửa hàng tạp hóa cũ, nhà hàng truyền thống và hiệu sách nhỏ dần biến mất, thay vào đó là các thương hiệu đồ uống pha tay, chuỗi cà phê, thời trang theo xu hướng IG và các tiệm bánh ngọt check-in trên Instagram. Năm 2018, "Quán trà Hoài Lưu" (quán trà cũ mở năm 1991) tại số 13 Vĩnh Khang đã đóng cửa; năm 2019, "Mì bò Vĩnh Khang" (mở năm 1965) tại số 8 Vĩnh Khang đã chuyển đến một ngõ trên đoạn hai đường Tín Nghĩa do giá thuê tăng. Tốc độ các cơ sở kinh doanh cũ rời đi tỷ lệ thuận với mức tăng tiền thuê nhà của quá trình thanh niên hóa ²¹.

📝 Ghi chú của người biên tập: Vĩnh Khang ngày nay trông rất nhộn nhịp: xếp hàng ở Đỉnh Thái Phong, đám đông tại Smoothie House, các tiệm check-in trên IG. Nhưng dưới sự náo nhiệt này là một con phố đang làm cạn kiệt cư dân ban đầu của mình. Người Nhật của Thị trấn Showa năm 1922 đã rời đi vào năm 1945; thế hệ ngoại tỉnh thứ nhất tiếp quản vào năm 1947 đã suy giảm trong những năm 1990; các cửa hàng ăn uống, hiệu sách và quán trà từ những năm 1990 đã chuyển đi trong quá trình thanh niên hóa của thập niên 2010. Những gì còn lại là khách du lịch và các thương hiệu chuỗi. Khi người Đài Bắc nói "Vĩnh Khang thay đổi", họ không nói về kiến trúc (ký túc xá kiểu Nhật ở Thanh Điền thực ra chưa bị phá nhiều), mà họ nói về những người cư ngụ đã thay đổi. Ba lần thay máu của một con phố, đây là một mẫu thu nhỏ của quá trình thanh niên hóa tại Đài Bắc.

Những nơi người bản địa sẽ đưa bạn đến

Các điểm check-in trên ảnh không đề cập: Đỉnh Thái Phong Vĩnh Khang, Kem xoài Smoothie House, quán cà phê Thanh Điền Thất Lục đặt trước, chụp ảnh ở Công viên Vĩnh Khang; tất cả những "điểm phải đến Vĩnh Khang" này đều có trong mọi cuốn sách du lịch.

Ba điểm mà người bản địa sẽ đưa bạn đi, ít được đăng trên IG hơn nhưng lại mang nhiều hơi ấm:

1. Ngôi nhà của Du Đại Duy tại số 8 phố Lệ Thủy

Từ ngã tư Phố Vĩnh Khang đi về phía Bắc qua đoạn hai đường Tín Nghĩa, rẽ trái vào phố Lệ Thủy và đến số 8, bạn sẽ thấy một ký túc xá kiểu Nhật được bảo tồn. Đây là dinh thự của Bộ trưởng Quốc phòng Trung Hoa Dân Quốc Du Đại Duy từ năm 1962-1993 ²³. Du Đại Duy sinh năm 1897 tại Thiệu Hưng, Chiết Giang; ông có bằng Tiến sĩ Logic Toán học từ Đại học Harvard. Sau chiến tranh, ông liên tiếp giữ chức Bộ trưởng Giao thông và Quốc phòng trong 11 năm (1954-1965), là nhân vật chủ chốt trong việc mua sắm quân sự, tự chủ vũ khí và hợp tác quân sự Đài Loan-Mỹ của Trung Hoa Dân Quốc trong những năm 1950-1960. Sau khi Du Đại Duy qua đời vào năm 1993, ngôi nhà này được chính quyền thành phố Đài Bắc tiếp quản. Năm 2014, nó được chỉ định là di tích lịch sử của thành phố Đài Bắc, và hoàn thiện trùng tu vào năm 2017. Vào một buổi chiều các ngày thường, đa số thời gian nó đóng cửa, nhưng đứng trước cổng bạn có thể thấy mặt tiền ký túc xá kiểu Nhật nguyên vẹn và cây tùng cổ thụ trong sân. Đây là một trong số ít vật thể ở Đài Bắc mà người ta vẫn có thể nhìn thấy bố cục ký túc xá kiểu Nhật Thị trấn Showa năm 1922 hoàn chỉnh.

2. Buổi sáng tại chợ Đông Môn, đoạn hai đường Tín Nghĩa

Từ ngã tư Phố Vĩnh Khang đi về phía Tây qua phố Kim Sơn Nam, đó là chợ Đông Môn ²⁴. Được thành lập vào năm 1948, khu chợ truyền thống này đồng bộ với trục thời gian di cư ngoại tỉnh sau chiến tranh. Khu chợ có hai lối vào: phía đoạn hai đường Tín Nghĩa là phiên bản "Chợ Đông Môn" dành cho khách du lịch (buổi trưa có cơm cá, sashimi), nhưng lối sau ở phố Kim Sơn Nam mới là phiên bản của người dân địa phương. Trong khoảng thời gian từ 6 giờ sáng đến 10 giờ sáng, các ông bà về hưu trong quận Đại An gần đó sẽ đến đây để mua rau, thịt, cá và đậu phụ cho bữa sáng. Nhiều quầy hàng đã hoạt động từ năm 1948 đến năm 2026, được thế hệ thứ ba kế thừa. Khu chợ này cách con phố chính Vĩnh Khang 200 mét, nhưng khi bước vào, bạn sẽ cảm thấy như mình quay về Đài Bắc những năm 1980: khung thép của các quầy hàng, màu xám của tường gạch, chiếc quạt cũ trên trần nhà, giọng Triều Châu của người bán hàng đang rao giá—trục thời gian ẩm thực Vĩnh Khang được kéo từ khu chợ này.

3. Hiệu sách cũ "Thanh Điền Nghệ Tập" ở cuối ngõ 16 phố Thanh Điền

Từ ngã tư Phố Vĩnh Khang đi về phía Bắc qua đoạn hai đường Tín Nghĩa, qua số 7 phố Thanh Điền (nơi có Thanh Điền Thất Lục), và tiếp tục đến cuối ngõ 16 phố Thanh Điền, bạn sẽ thấy một hiệu sách nhỏ. Cửa hàng này mở vào năm 2003, là một trong những hiệu sách tư nhân đầu tiên của thời kỳ đỉnh cao thanh niên trí thức Vĩnh Khang-Thanh Điền ²⁵. Cửa hàng rộng khoảng 3 trượng, giá sách từ sàn đến trần nhà, chuyên về văn học Đài Loan, nghệ thuật thiết kế và khoa học xã hội. Chủ cửa hàng thường mở cửa lúc 2 giờ chiều, nghỉ thứ Hai. Hầu hết khách du lịch không biết vị trí của cửa hàng này: nó không nằm trên phố chính Vĩnh Khang, mà nằm ở ngõ hai bên Phố Thanh Điền, không có biển hiệu, chỉ treo một cái tên viết bằng giấy A4. Cửa hàng này là một trong số ít cơ sở cũ còn sót lại sự thanh niên trí thức của Vĩnh Khang trong những năm 2000, và vẫn do chủ nhân ban đầu điều hành cho đến năm 2026.

Ba thế hệ cư dân trên 600 mét

Từ ký túc xá kiểu Nhật đầu tiên Thị trấn Showa vào năm 1922, đến đoàn người xếp hàng tại Đỉnh Thái Phong Vĩnh Khang vào năm 2026, con phố này chứa đựng 104 năm lịch sử. Dưới gốc cây cổ thụ bên Công viên Vĩnh Khang lúc bảy giờ rưỡi sáng, các ông ngoại tỉnh ngồi trên ghế đá đọc báo, và đoàn khách du lịch Nhật Bản đi ngang qua từ đường Tín Nghĩa. Lúc chín giờ rưỡi, ông già cất báo về nhà, còn đoàn khách du lịch tiếp tục đi về phía Đỉnh Thái Phong sau khi chụp ảnh xong. Đây là cuộc chạy tiếp sức hàng ngày của con phố này.

Từ việc người Nhật quy hoạch Thị trấn Showa năm 1922, đến việc Tadachi Nhân (người trước Mã Đình Anh) chuyển vào Thanh Điền Thất Lục năm 1931, Chu Đức Vĩ tiếp quản Tử Đằng Lư năm 1950, Dương Bỉnh Di mở tiệm dầu Đỉnh Thái Phong năm 1958, chuyển sang bán bánh bao nhỏ năm 1972, được New York Times đưa tin vào năm 1993, được Độc Cô Mỹ Thực Gia quay vào năm 2015, và du lịch cá nhân của Hàn Quốc qua SNS vào năm 2026, con phố dài 600 mét này chứa đựng ba thế hệ cư dân, bốn nhóm chủng tộc và năm loại ký ức.

Lần tới khi bạn đi trên Vĩnh Khang, hãy ngước nhìn mái dốc ngói đen của các ký túc xá kiểu Nhật từ những năm 1930. Những ngôi nhà này, trong số chưa đến 10 căn không bị phá hủy từ thời Tadachi Nhân, thời Mã Đình Anh cho đến năm 2026, là những lát cắt hoàn chỉnh nhất về ký ức Thị trấn Showa của Đài Bắc. 600 mét dưới chân bạn là một lát cắt vật lý gồm địa chất học sau chiến tranh, kinh tế tự do, văn hóa ẩm thực ngoại tỉnh và quốc tế hóa du lịch của Đài Loan, chồng chất năm lớp lịch sử lên nhau. Khách du lịch chụp ảnh đoàn người và biển hiệu, còn người Đài Bắc nhớ đến ông già ngồi trên chiếc ghế đá bên Công viên Vĩnh Khang lúc bảy giờ rưỡi.

Đọc thêm:

• Thành phố Đài Bắc: Ba thời đại trong một thành phố, chùa Long Sơn năm 1738 nhìn ngắm Taipei 101 vào năm 2004 — Toàn cảnh quận Đại An, nơi Vĩnh Khang tọa lạc, là "Đài Bắc văn hóa giáo dục".
• Văn hóa và khu phố thương mại cũ của Đài Loan — Danh mục các con phố cổ, so sánh Vĩnh Khang với các khu phố Tịch Hoa, Bạc Bì Lão, An Bình.
• Các nhóm chủng tộc (Triều Châu, Khách Gia, Bản địa, Ngoại tỉnh, Tân cư dân) — Câu chuyện di cư ngoại tỉnh năm 1949, so sánh mô hình định cư của Vĩnh Khang và Tứ Tứ Nam.
• Văn hóa ẩm thực Đài Loan — Mối liên hệ giữa Mì bò Vĩnh Khang, Nhà hàng Đông Môn Giảo Tử, bánh bao nhỏ Đỉnh Thái Phong và bản đồ ẩm thực ngoại tỉnh sau chiến tranh.
• Ẩm thực khu dân cư ngoại tỉnh Đài Loan — Sự giao thoa văn hóa của Vĩnh Khang với Tứ Tứ Nam, Công viên Thanh Niên, khu dân cư Ngoại tỉnh Bắc Đầu.
• Đại Đào Thành: Ba thế kỷ trong 800 mét, từ Trà Formosa đến phát súng đầu tiên năm Hai 二八 — Anh em cùng lô lịch sử, so sánh phố thương mại thời nhà Thanh với khu dân cư cấp cao thời Nhật trị, hai "thời điểm hình thành con phố".
• Công Quán — Trục bữa ăn sinh viên - giáo sư của Vĩnh Khang và Công Quán, từ thời Đại học Đế quốc năm 1928 đến năm 2026.
• Tứ Tứ Nam — Mô hình định cư ngoại tỉnh so sánh giữa khu dân cư nhà máy vũ khí năm 1948 và ký túc xá kiểu Nhật Thanh Điền.

Nguồn ảnh

Bài viết sử dụng 5 ảnh được cấp phép CC0 / CC BY-SA (ảnh chính + 4 ảnh nội tuyến), tất cả đều được lưu trong public/article-images/geography/ để tránh liên kết nóng đến máy chủ nguồn:

• Vĩnh Khang, quận Đại An, Đài Bắc buổi sáng tháng 3 năm 2024 R12S 110 (Vĩnh Khang lúc sáng) — Ảnh: MAm ROFOW 022, CC0
• Ký túc xá kiểu Nhật của Đại học Quốc gia Đài Loan - số 7 ngõ 3 phố Hòa Bình Đông đoạn một, quận Đại An, thành phố Đài Bắc (Thanh Điền Thất Lục) — Ảnh: Lâm Cao Chí, CC BY-SA 4.0
• Tử Đằng Lư, quận Đại An, thành phố Đài Bắc — Ảnh: Outlookxp, CC BY-SA 4.0
• Đỉnh Thái Phong Tín Nghĩa năm 20230704 (Cửa hàng Đỉnh Thái Phong Tín Nghĩa) — Ảnh: Yu tptw, CC BY-SA 4.0
• Vĩnh Khang, quận Đại An, Đài Bắc ban ngày tháng 3 năm 2024 R12S 650 (Vĩnh Khang ban ngày) — Ảnh: MAm ROFOW 022, CC0

Tài liệu tham khảo