Động đất Tân Trúc – Đài Trung năm 1935: Sau khi Thanh Thủy bị hủy diệt, đường phố đã học cách ghi nhớ trận động đất như thế nào

Tóm tắt 30 giây: Vào lúc 6 giờ 2 phút sáng ngày 21 tháng 4 năm 1935, một trận địa chấn mạnh đã xảy ra gần núi Quan Đao. Báo cáo của chính quyền ghi nhận 3.279 người chết, 11.976 người bị thương và 17.927 hộ nhà bị phá hủy hoàn toàn. Dương Triệu Gia ở Thanh Thủy dùng danh thiếp viết "Thanh Thủy bị xóa sổ"; Hoàng Vượng Thành ghi lại trong nhật ký về việc gia đình chạy trốn đến bên giếng sâu. Sau trận động đất, chính phủ thành lập Ủy ban phục hồi, sửa chữa đường sắt, vẽ lại các tuyến phố và lắp đặt thiết bị quan trắc động đất. Lịch sử của thảm họa này không chỉ nằm ở những cây cầu đổ và ngôi nhà sập, mà còn ở việc ai có thể định nghĩa sự an toàn, ai phải di dời, và người dân địa phương đã tái dựng cuộc sống đã mất như thế nào. Bài viết này lần theo một tấm danh thiếp, hai cuốn nhật ký, ba loại cơ sở hạ tầng công cộng và một bức ảnh sau thảm họa để truy tìm cách trận động đất trở thành điểm khởi đầu của quản lý. ^{1 2 3}

Vào sáng ngày 21 tháng 4 năm 1935, Hoàng Vượng Thành đang đánh răng. Nhật ký không được sắp xếp thành bảng tổng hợp thiệt hại mà ghi lại một chuỗi hành động liên tục: giếng đột nhiên rung chuyển, gia đình hoảng loạn bỏ chạy, hơn hai mươi phút sau lại có một trận địa chấn mạnh, ngói bay tứ tung, gia đình không dám quay về phòng nên đành ngồi bên cạnh giếng sâu. Hoàng Vượng Thành ghi âm thanh là "như tiếng bò gầm", ban đầu ghi nhận động đất như một loại âm thanh, rồi ghi nhận nó qua sự nguy hiểm của tường, cửa và đồ đạc. ^{1 2}

Cùng buổi sáng đó, Dương Triệu Gia, người dân địa phương ở Thanh Thủy, nhìn thấy tình hình thảm họa quê nhà, lấy ra danh thiếp viết "Thanh Thủy bị xóa sổ", yêu cầu quan chức địa phương lập tức trở về Đài Trung. Sau này ông đã hỗ trợ điều tra, cùng Tổng đốc và các quan viên tuần tra Thanh Thủy, Ngô Thê, Sa Lộc, Tam Nghĩa, Hậu Lý, v.v., để lại khoảng hai trăm bức ảnh sau thảm họa. Tấm danh thiếp này không phải là một báo cáo hoàn chỉnh, nhưng đã khiến một địa phương đột nhiên trở nên không thể bỏ qua trên bản đồ hành chính. ¹

📝 Ghi chú của người biên tập: Bài viết này đặt động đất vào hành động của con người trước, sau đó mới quay lại bảng thống kê. Các con số cho chúng ta biết mức độ thảm họa lớn đến đâu, còn nhật ký và danh thiếp nhắc nhở chúng ta rằng thiên tai luôn xảy ra trong khoảnh khắc một người đang đứng ở đâu, chạy về hướng nào, và cầm thứ gì trên tay. Những bức ảnh sau thảm họa được bổ sung lần này dùng để đối chiếu với ngói nhà, đường phố và không gian công cộng trong nhật ký. Hình ảnh đến từ kho lưu trữ văn hóa quốc gia, sử dụng giấy phép CC BY-NC 3.0 TW+, giữ nguyên URL gốc và giới hạn cấp phép.

Tâm chấn, cường độ và một bảng thống kê không nhất quán

Trận động đất này xảy ra vào lúc 6 giờ 2 phút sáng ngày 21 tháng 4 năm 1935, tâm chấn nằm gần núi Quan Đao thuộc Tân Trúc lúc bấy giờ, khoảng ranh giới giữa Tam Nghĩa và Đại Hồ của huyện Miêu Lật ngày nay. Vì khu vực bị ảnh hưởng trải dài từ phía Nam Tân Trúc đến phía Bắc Đài Trung, nên sau này nó thường được gọi là "Đại động đất Tân Trúc – Đài Trung". Các nơi như Nội Phố Trang, Thần Cương Trang, Thanh Thủy Xã và Công Quán Trang chịu thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng. ^{1 2 3}

Các bài viết về động đất lịch sử của Cơ quan Khí tượng Trung ương ghi nhận cường độ 6.9 Richter và độ lớn mômen 7.2. Trong khi đó, trang lưu trữ của Viện Nghiên cứu Lịch sử Đài Loan thuộc Viện Khoa học Trung Hoa lại ghi nhận cường độ 7.1. Đây không phải là sự khác biệt có thể tùy tiện chọn một con số. Các thiết bị quan trắc được sử dụng vào năm 1935, mômen động đất được tính toán lại sau này, và thang đo được áp dụng khi biên soạn các tài liệu khác nhau vốn đã có thể dẫn đến kết quả khác nhau. Khi đề cập đến ảnh hưởng của thảm họa, bài viết này sử dụng số liệu tử vong, thương vong và nhà cửa từ báo cáo chính thức; khi nói về cường độ động đất, chúng tôi giữ nguyên phạm vi đo lường. ^{1 2}

《Báo cáo Thiên tai Đài Loan năm Showa thứ mười》 ghi nhận 3.279 người chết, 11.976 người bị thương nhẹ và nặng, tổng cộng 61.685 ngôi nhà bị hư hại. Bài viết của Cơ quan Khí tượng Trung ương lại liệt kê 17.927 hộ hoàn toàn bị phá hủy, 11.446 hộ bị hư hỏng một phần, và ước tính thiệt hại nông nghiệp, công nghiệp và thương mại gần 4,57 triệu đồng tiền (yuan). Những con số này cho thấy động đất không chỉ là sự cố nhà cửa đổ sập; đường sắt, cầu cống, đường bộ, điện thoại và điện tín cũng bị hư hỏng cùng lúc. ^{2 3}

Sự phân bố thiệt hại và tâm chấn không hoàn toàn trùng khớp. Đứt gãy chạy qua các khu dân cư đông đúc như Nội Phố Trang và Thần Cương Trang; các công trình truyền thống như Thủ Giác Thụ (Tǔjiǎo cù) có khả năng chống động đất hạn chế, khiến sự phá hủy trên mặt đất chuyển thành thương vong lớn. Thanh Thủy, Hậu Lý, Phong Nguyên và khu vực Miêu Lật sau này cũng trở thành trọng tâm của các cuộc điều tra và kế hoạch tái thiết chính thức đối với nhà cửa, đường phố và cơ sở hạ tầng công cộng. ^{2 3}

"Thanh Thủy bị xóa sổ" và cách địa phương báo cáo thảm họa

Trong thời đại chưa có hình ảnh trực tiếp và thông tin liên lạc di động, tình hình thiên tai phải được truyền đi bằng người đi bộ, giấy viết, đường sắt hoặc điện tín. Tấm danh thiếp của Dương Triệu Gia là một sự báo cáo từ địa phương. Nó đã cô đọng tình trạng của Thanh Thủy thành bốn chữ, rồi giao cho các quan viên buộc phải trở về Đài Trung. Hành động này vừa là lời cầu cứu, vừa là yêu cầu bộ máy hành chính thừa nhận rằng Thanh Thủy đã trở thành khu vực bị ảnh hưởng bởi thảm họa.

Các bức ảnh do Viện Khoa học Trung Hoa lưu giữ về Dương Triệu Gia không chỉ bao gồm Thanh Thủy mà còn Ngô Thê, Sa Lộc, Tam Nghĩa, Hậu Lý, Thạch Cương, Trác Lan, Trúc Đông và Trúc Nam.

Giấy phép hình ảnh: CC BY 3.0 TW+. Nguồn: Trang chi tiết kho lưu trữ văn hóa quốc gia. Hình ảnh được chuyển tải trang này theo giấy phép, không chỉnh sửa nội dung.

Những bức ảnh đã nối khu vực bị ảnh hưởng thành một dải dài, cho thấy thảm họa vượt qua đường bộ, đường sắt, đứt gãy và các khu hành chính, tạo nên một cuộc khủng hoảng cục bộ xảy ra đồng thời. ¹

Nhật ký của Hoàng Vượng Thành cung cấp một phương thức báo cáo khác. Ông không viết theo phân loại chính thức trước, mà ghi lại việc đánh răng, chạy trốn đến giếng sâu, tro bụi rơi trong phòng sách, và ngói bay. Nhật ký của Lâm Hiến Đường (Lín Xiàntáng) ghi lại thành viên gia đình họ Lâm bị ngã và bị thương, ống khói bị hỏng, ngói vỡ và nhà đất bằng bùn ở làng đổ sập. Cả hai cuốn nhật ký đều chia "gia đình" thành nhiều bộ phận cần được xác nhận: người có bị thương không, mái nhà còn đó không, tường cửa có đổ không, tối nay gia đình có dám quay về phòng không. ^{1 2}

📝 Ghi chú của người biên tập: Báo cáo chính thức giỏi trong việc biến tình hình thiên tai thành các cột mục có thể so sánh, còn nhật ký lại lưu giữ sự hỗn loạn trước khi các cột mục được tạo ra. Chỉ khi đặt hai thứ này cạnh nhau, chúng ta mới không biến nạn dân thành những con số đơn thuần về người chết, bị thương hoặc nhà đổ.

Đường sắt đứt, cứu hộ buộc phải đổi hướng

Không chỉ nhà cửa bị hư hại trong trận động đất. Tài liệu đường biển được lưu giữ tại kho lưu trữ văn hóa quốc gia ghi nhận sự hư hỏng mặt đường, sụt lún bờ kè, lòng đất bị rỗng và cầu bị tổn thương giữa Trúc Nam và Viện Lý, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của đường sắt. Một năm sau thảm họa, Văn phòng phục hồi động đất Đài Trung thuộc Cục Giao thông phủ Tổng đốc đã xuất bản 《Báo cáo Thiên tai Đài Loan năm Showa thứ mười》, sau đó lại xuất bản 《Báo cáo Thiên tai Đường sắt Đài Loan năm Showa thứ mười》, đưa sự hư hỏng và sửa chữa đường sắt vào hồ sơ thiên tai. ⁴

Địa hình tuyến Cựu Sơn (Jiùshān) càng khó xử lý hơn. Bản tin điện tử của Bảo tàng Khoa học Tự nhiên Quốc gia ghi nhận trận động đất năm 1935 đã làm hư hại nghiêm trọng 7 đường hầm và 3 cây cầu trên tuyến Cựu Sơn. Đường biển phục hồi hoạt động nhanh hơn, còn tuyến Cựu Sơn mất khoảng 3 năm để sửa chữa. Đài tưởng niệm phục hồi thiên tai gần Ga Cựu Sơn Thái An ngày nay nhắc nhở mọi người rằng quá trình khôi phục đường sắt đó đã tiêu tốn công sức lâu dài và gây gián đoạn giao thông trong thời gian dài. ⁵

Cây cầu Ngư Đằng Bình (Yūtíngpíng) bị đứt sau này trở thành di tích động đất dễ thấy nhất.

Giấy phép hình ảnh: CC BY 3.0 TW+. Nguồn: Trang chi tiết kho lưu trữ văn hóa quốc gia. Hình ảnh được chuyển tải trang này theo giấy phép, không chỉnh sửa nội dung.

Ban đầu nó là một phần của dự án tuyến núi xuyên suốt; sau thảm họa chỉ còn lại trụ cầu. Trận động đất Tập Tập năm 1999 lại làm hư hại một số trụ cầu, do đó cùng một địa điểm đã mang hai ký ức về động đất chồng lên nhau. Nhìn cây cầu Ngư Đằng Bình bị đứt như một điểm tham quan là nhìn thấy tàn tích; chỉ khi đặt nó vào lịch sử giao thông năm 1935, chúng ta mới thấy sự đổ vỡ của cây cầu đã làm chậm lại sự kết nối con người, vật chất và địa phương. ^{2 5}

Việc sửa chữa đường sắt cũng mang ý nghĩa chính trị. Khi tuyến biển phục hồi nhanh hơn, trong khi tuyến núi vẫn đang thi công, sự bất bình đẳng về giao thông đã được cụ thể hóa thành tốc độ các nơi nhận được vật tư, tin tức và đoàn tuần tra của quan viên. Báo cáo chính thức sẽ ghi lại đoạn nào thông xe lúc nào; ký ức địa phương sẽ nhớ ai quay về trước, nơi nào vẫn chưa có tàu, và làm thế nào để đến làng lân cận sau khi đường bị vết nứt chia cắt.

Ủy ban phục hồi: Khôi phục nguyên trạng hay vẽ lại đường phố?

Không lâu sau thảm họa, phủ Tổng đốc Đài Loan đã thành lập "Ủy ban Phục hồi Địa phương Thiên tai". Bảo tàng Văn kiện Đài Loan giới thiệu 《Báo cáo Thiên tai Đài Loan năm Showa thứ mười》 đã chia công việc sau động đất thành bốn phần: động đất, tình hình thiên tai, cứu hộ và phục hồi. Phục hồi không chỉ bao gồm sửa chữa nhà đổ mà còn bao gồm cải tạo khu phố, giảm thuế, tự lực cánh sinh và cứu trợ nạn dân. ³

Cải tạo khu phố theo nghĩa đen là cải thiện khu vực, nhưng thực chất bao gồm mở rộng và làm thẳng đường, hệ thống thoát nước, không gian công cộng và quy chuẩn xây dựng. Nghiên cứu luận văn thạc sĩ đã chỉ ra rằng sau động đất, phủ Tổng đốc đã lập nhiều kế hoạch cải tạo khu phố cho các thị trấn ở miền Trung, và quan sát cách những kế hoạch này ảnh hưởng đến cấu trúc nhà cửa. Sự cải tạo này thực sự có thể giảm rủi ro do đường hẹp và nhà không chịu được động đất, nhưng nó cũng định nghĩa lại ranh giới đất đai, sự thu hẹp của đường phố và người dân có thể tái thiết nhà cửa như thế nào. ⁶

Các ngôi nhà bằng bùn (Tǔjiǎo cù) đã bị đổ rất nhiều trong trận động đất, trở thành chủ đề tranh luận lặp đi lặp lại của chính quyền. Việc quy kết vấn đề là "nhà cũ không an toàn" thì dễ dàng, nhưng nó bỏ qua sự phổ biến của các ngôi nhà bằng bùn, vốn liên quan đến nguồn cung vật liệu, khả năng tài chính của gia đình, đời sống nông thôn và kỹ thuật địa phương. Khi chính phủ cấm hoặc hạn chế một số vật liệu xây dựng, tiêu chuẩn an toàn sẽ xung đột với chi phí xây dựng. Kế hoạch sau thảm họa không chỉ nâng cao khả năng chống động đất cho nhà cửa mà còn quyết định những lối sống nào có thể tiếp tục tồn tại.

📝 Ghi chú của người biên tập: "Phục hồi" thường được viết thành câu chuyện làm đẹp thành phố, nhưng trước khi đường phố trở nên thẳng hơn, phải có ai đó nhường đất; trước khi nhà cửa chịu động đất tốt hơn, cũng phải có ai đó gánh vác vật liệu đắt tiền hơn. An toàn chưa bao giờ là một lòng tốt trừu tượng không tốn chi phí.

Cải tạo khu phố cũng cho thấy năng lực quản lý của chính quyền thuộc địa. Thông qua đo đạc, bản đồ, kế hoạch đường bộ và sự kết hợp kiến trúc, chính phủ đã biến khu vực bị ảnh hưởng thành một không gian có thể quản lý được. Hệ thống này vừa có thể huy động vốn và nhân sự chuyên nghiệp, vừa có thể cô đọng lựa chọn của địa phương thành các tiêu chuẩn kỹ thuật. Do đó, việc xây dựng sau thảm họa mang cả khía cạnh bảo vệ lẫn kiểm soát, không thể chỉ gói gọn trong ba từ "hiện đại hóa".

Sau trận động đất, hệ thống quan trắc bắt đầu hình thành

Trận động đất năm 1935 đã phơi bày sự thiếu sót của việc quan trắc và báo cáo thiên tai ở Đài Loan. Các bài viết của Cơ quan Khí tượng Trung ương chỉ ra rằng trong vòng một tháng sau trận địa chấn mạnh, có hơn 60 lần cảm nhận được động đất; toàn đảo bị hư hại về điện tín, điện thoại, đường sắt, cầu cống và đường bộ. Quá trình động đất không kết thúc sau một lần rung lắc, dư chấn, báo động địa chất, sự gián đoạn giao thông và tin đồn đều kéo dài cuộc khủng hoảng. ²

Vào thời điểm đó, cũng xuất hiện tin đồn ở địa phương. Cơ quan Khí tượng Trung ương ghi nhận phủ Tổng đốc đã yêu cầu các châu đoàn kiểm soát những người tung tin đồn; Tân Trúc và Đài Trung đã xử lý 14 vụ. Một số lời đồn thổi liên kết động đất với việc trì hoãn lễ rước Mẫu Tổ, một số dự đoán sẽ có trận động đất lớn hơn vào đêm khuya, thậm chí còn giả mạo thông báo của trạm đo đạc khiến người dân phải ngủ ngoài trời. Việc chính quyền xử lý tin đồn cho thấy bản thân thông tin thiên tai cũng là một phần của quản lý. Khi đường sắt bị gián đoạn, điện thoại không hoạt động và các cơ quan địa phương nắm giữ những mẩu tin rời rạc, ai có thể đưa ra thông tin đáng tin cậy thì người đó đã nắm được một phần trật tự sau thảm họa. ²

Sau trận động đất, phủ Tổng đốc đã lắp đặt hoặc tăng cường thiết bị quan trắc động đất, và quy hoạch cơ sở nghiên cứu và quan trắc động đất ở Tân Trúc. Tài liệu của Cơ quan Khí tượng Trung ương chỉ ra rằng đài quan trắc Tân Trúc sau này được thành lập với hướng nghiên cứu về hoạt động địa chấn toàn đảo và dự báo động đất, bắt đầu hoạt động vào năm 1938. Con đường này đã biến một trận động đất thành thiết bị, trạm quan trắc, báo cáo và huấn luyện chuyên môn. ^{2 3}

Giấy phép hình ảnh: CC BY 3.0 TW+. Nguồn: Trang chi tiết kho lưu trữ văn hóa quốc gia. Hình ảnh được chuyển tải trang này theo giấy phép, không chỉnh sửa nội dung.

Tuy nhiên, hệ thống quan trắc chưa đồng nghĩa với khả năng dự báo trưởng thành ngay lập tức. Người dân năm 1935 vẫn không thể biết dư chấn nào sẽ gây ra thiệt hại lớn hơn, cũng không thể truyền hình ảnh thực địa về trung tâm bằng điện thoại di động hiện đại. Những gì đài quan trắc có thể làm là tích lũy dữ liệu, đo hướng địa chấn, sắp xếp nguồn và dư chấn, dần dần biến "trái đất chuyển mình" thành một đối tượng địa chất học có thể so sánh được.

Hiến tặng cứu trợ: Âm nhạc cũng trở thành tuyến đường cứu hộ

Cứu hộ sau thảm họa không chỉ có cảnh sát, bệnh viện và các đơn vị kỹ thuật. Tài liệu "Liên hoan âm nhạc hiến tặng thiên tai" do Viện Khoa học Trung Hoa lưu giữ cho thấy Thái Bội Hỏa (Cài Péihuǒ) đã tổ chức các buổi hòa nhạc lưu diễn để giúp đỡ nạn dân. Bài viết chuyên đề của Cơ quan Khí tượng Trung ương ghi nhận hoạt động này đã lưu diễn 31 nơi trong 42 ngày, đi sâu vào nông thôn, trở thành chuyến lưu diễn âm nhạc phương Tây đầu tiên có chiều sâu ở nông thôn trong lịch sử âm nhạc Đài Loan. ^{7 2}

Sự kiện này dễ bị viết như một đoạn phụ cảm động, nhưng thực chất nó cũng là một hình thức huy động xã hội. Các nhạc sĩ phải di chuyển đến các nơi khác nhau, các tổ chức địa phương cần cung cấp địa điểm và quảng bá, khán giả dùng tiền quyên góp biến một buổi biểu diễn thành nguồn lực cứu trợ. Trận động đất làm đường sắt và đường bộ không ổn định, nhưng hoạt động hiến tặng vẫn cố gắng kết nối thành phố với nông thôn dọc theo mạng lưới giao thông.

Nó cũng nhắc nhở chúng ta rằng xã hội sau thảm họa không chỉ có hai vai trò là nạn nhân và chính phủ. Các địa chủ địa phương, nhà vận động xã hội, nữ nhạc sĩ, trường học và các tổ chức dân sự đều có thể tham gia cứu hộ. Những hành động này không nhất thiết tách rời khỏi khuôn khổ của chính quyền thuộc địa, nhưng chúng cho phép nạn dân không chỉ chờ đợi ngân sách quốc khố hoặc mệnh lệnh chính thức, mà còn tự mình tham gia vào hiện trường cứu trợ bằng tổ chức và tiếng nói của mình. Báo cáo thiên tai chính thức cũng ghi nhận các bệnh viện, viên chức cảnh sát và các nhóm dân sự thành lập đội cứu hộ; những đội này xử lý người bị thương, vận chuyển vật tư và bố trí tạm thời, khiến công tác cứu trợ trở thành một nhiệm vụ vượt qua mạng lưới hành chính và địa phương. ³

📝 Ghi chú của người biên tập: Ý nghĩa của các buổi hòa nhạc hiến tặng không chỉ là "dùng âm nhạc an ủi lòng người". Nó biến hoạt động văn hóa thành sự hợp tác giữa giao thông, quyên góp và tổ chức địa phương, khiến tính công cộng sau thảm họa không chỉ được sinh ra từ văn phòng chính phủ.

Năm 1935 mà chúng ta vẫn nhìn thấy

Một số di tích của trận động đất năm 1935 rất nổi bật, ví dụ như cây cầu Ngư Đằng Bình bị đứt và đài tưởng niệm gần Ga Cựu Sơn Thái An. Một số khác lại khó được nhìn thấy, chẳng hạn như một con phố rộng hơn, một đoạn hệ thống thoát nước được bố trí lại, một con đường được làm thẳng trên bản đồ, hoặc một hệ thống quan trắc động đất đã trở nên quen thuộc sau này. Nếu ký ức công cộng chỉ còn lại ảnh cây cầu bị đứt, người ta sẽ quên rằng việc tái thiết sau thảm họa thực chất đã cải tạo nhiều không gian sinh hoạt hàng ngày hơn thế. ^{4 5}

Nghiên cứu lịch sử công cộng của UTS xem trận động đất năm 1935 như một trường hợp di tích thiên tai và ký ức công cộng. Quan điểm này giúp chúng ta hiểu rằng di tích không phải là bằng chứng trong suốt tự nhiên để lại. Việc con người chọn bảo tồn cây cầu nào, tưởng niệm ngôi làng nào, trưng bày bức ảnh nào cũng là đang lựa chọn cách giải thích thảm họa. Khi động đất được đặt vào đài tưởng niệm, triển lãm địa phương, hồ sơ kỹ thuật số và tài liệu giảng dạy ở trường học, quá khứ sẽ trở lại hiện tại dưới những hình thức khác nhau. ⁸

Đối với độc giả ngày nay, vấn đề quan trọng nhất của năm 1935 không phải là "chúng ta có tiến bộ hơn thời đó hay không". Điều đáng hỏi hơn là, khi chúng ta nói về phòng chống thiên tai, khả năng chịu động đất và tái thiết ngày nay, liệu chúng ta có vẫn coi an toàn là một tiêu chuẩn do chuyên gia quyết định đơn phương? Cải tạo khu phố năm 1935 đã làm cho đường phố có trật tự hơn, nhưng chưa chắc đã giúp tất cả người dân tham gia bình đẳng. Hệ thống quan trắc năm 1935 đã tăng thêm kiến thức, nhưng không thể gánh vác chi phí di dời và mất nhà cửa của địa phương.

Vào rạng sáng ngày 21 tháng 4 năm 1935, Hoàng Vượng Thành chờ sự rung lắc dừng lại bên giếng; Dương Triệu Gia dùng một tấm danh thiếp để gửi Thanh Thủy đến tầm nhìn hành chính. Các bảng thống kê sau này, bản vẽ sửa chữa đường sắt, kế hoạch cải tạo khu phố và trạm quan trắc đều được sinh ra từ hiện trường hỗn loạn đó. Chúng giúp Đài Loan nhận diện động đất tốt hơn, và cũng giúp cuộc sống địa phương được sắp xếp lại trên bản đồ quốc gia. Một con đường mới trên bản đồ, một trạm đo trong báo cáo, một đoạn hệ thống thoát nước bên cạnh nhà cửa, đều là kết quả của sự lựa chọn kỹ thuật và quan hệ quyền lực.

Vì vậy, trận động đất này không để lại một kết luận đơn lẻ. Thống kê của cơ quan địa phương, sửa chữa của đơn vị kỹ thuật, thiết bị của đài quan trắc và nhật ký của người dân, mỗi cái đều lưu giữ một phần hiện trường. Đọc song song các tài liệu này có thể thấy "sau thảm họa" thực chất kéo dài nhiều năm. Đường đi thế nào, nhà xây ra sao, thông tin truyền đi thế nào, ký ức được bảo tồn ra sao, tất cả đều được quyết định lặp đi lặp lại sau trận động đất.

Ngày nay khi đi qua Thanh Thủy, Hậu Lý, Miêu Lật hoặc dọc tuyến Cựu Sơn, chưa chắc đã nhìn thấy tâm chấn năm 1935. Nhưng độ rộng của con đường, di tích đường sắt, đài tưởng niệm và hình ảnh hồ sơ vẫn đưa chúng ta trở lại buổi sáng đó. Chúng nhắc nhở chúng ta rằng hệ thống do thảm họa để lại sẽ không tự nhiên công bằng. Phòng chống thiên tai không chỉ là gia cố nhà cửa trước trận động đất tiếp theo. Những người bị ảnh hưởng cũng nên tham gia quyết định cái gì cần được bảo tồn, cái gì phải thay đổi, và ai gánh vác chi phí của sự thay đổi đó. Đối với năm 1935, vấn đề này còn bao gồm ai có thể được báo cáo chính thức nhìn thấy, nhà cửa của ai chỉ còn là những con số thống kê, và người dân địa phương đã tiếp tục giải thích những gì họ đã mất sau khi tái thiết như thế nào. Nếu hồ sơ địa phương có thể đối chiếu với việc đọc thực địa và ký ức gia đình, lịch sử thiên tai sẽ không chỉ còn lại góc nhìn của chính quyền.

Đọc mở rộng

• Đại động đất Đài Loan (Một): Trang chi tiết tài liệu thiên tai trong kho lưu trữ số hóa của Viện Nghiên cứu Lịch sử Đài Loan thuộc Viện Khoa học Trung Hoa.
• Ảnh liên quan đến Đại động đất miền Trung Đài Loan năm Showa thứ mười (Một): Trang chi tiết hình ảnh sau thảm họa được lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Lịch sử Đài Loan thuộc Viện Khoa học Trung Hoa.
• Nhật ký Hoàng Vượng Thành năm 1935: Trang chi tiết tài liệu số hóa của Hoàng Vượng Thành và Hoàng Kế Đồ. Nó vừa là con số tử vong 3.279, cũng là gia đình không dám về bên giếng sâu. Nó vừa là cây cầu bị đứt, cũng là con phố rộng hơn sau khi tái thiết. Nó vừa thúc đẩy quan trắc và phòng chống thiên tai, cũng cho chúng ta thấy ai đang lập kế hoạch an toàn, ai gánh vác chi phí cải tạo. Động đất đã dừng lại từ lâu, nhưng vấn đề vẫn tiếp tục rung chuyển trong đường phố, trụ cầu, hồ sơ và ký ức.

Tài liệu tham khảo

• Sự lay động vào lúc bình minh: Viện Nghiên cứu Lịch sử Đài Loan thuộc Viện Khoa học Trung Hoa.
• Trận Đại động đất Tân Trúc – Đài Trung năm 1935 trong buổi sớm mai: Trung tâm Khí tượng Miền Nam của Cơ quan Khí tượng Trung ương.
• 《Báo cáo Thiên tai Đài Loan năm Showa thứ mười》: Bản tin điện tử của Bảo tàng Văn kiện Đài Loan.
• Tình hình thiệt hại đường biển trong Đại động đất miền Trung Đài Loan năm Showa thứ mười: Kho lưu trữ văn hóa quốc gia.
• Ảnh hưởng của kế hoạch cải tạo khu phố sau trận động đất năm 1935 đối với cấu trúc nhà cửa miền Trung Đài Loan: Hệ thống giá trị tri thức luận án Thạc sĩ và Tiến sĩ Đài Loan.
• Liên hoan âm nhạc hiến tặng thiên tai—những nữ nhạc sĩ thể hiện tinh thần nhân đạo: Viện Nghiên cứu Lịch sử Đài Loan thuộc Viện Khoa học Trung Hoa.
• Phát hiện bất ngờ khi đi dã ngoại—Đài tưởng niệm phục hồi thiên tai tại Ga Cựu Sơn Thái An: Bản tin điện tử của Bảo tàng Khoa học Tự nhiên Quốc gia.
• Báo cáo Thiên tai Đài Trung năm Showa thứ mười: PDF lưu trữ tại Thư viện Quốc gia Đài Loan.
• Động đất Tân Trúc – Đài Trung năm 1935: Thiên tai như ký ức công cộng: Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử Công cộng.
• Cựu binh Nhật Bản: Động đất Tân Trúc – Đài Trung, Đường mía Hoa Liên và Trang trại Quang Hoa: Kết nối thời kỳ 1937-1949.
• Tình hình sau động đất Tân Trúc – Đài Trung năm Showa thứ mười: Kho lưu trữ văn hóa quốc gia, ảnh do Hoàng Vinh Lạc cung cấp, đơn vị sáng tạo và lập hồ sơ là Văn phòng Văn hóa thành phố Tân Trúc, giấy phép số hóa CC BY-NC 3.0 TW+.