Hồ Sao Mặt Trời: Dưới mực nước 18,18 mét, nơi bị ngập và được nhìn thấy của trái tim Đài Loan

Tóm tắt 30 giây:
Hồ Sao Mặt Trời có hai bản sắc: hồ du lịch được ưa chuộng nhất trên toàn Đài Loan, và pin lưu trữ điện hút nhắc lớn nhất hỗ trợ lưới điện quốc gia. Vào năm 1934, công trình điện lực Nhật Bản khiến mực nước tăng 18,18 mét, xóa sạch các làng cổ và đồng bằng của người Thảo, đồng thời khai sinh cuộc lịch sử thủy điện bền vững kéo hàng chục năm trên bờ biển Đài Loan. Ngày nay, hồ này là trụ cột năng lượng, trong đêm về và ngày mai, nước hồ xanh như nhau xanh xuôi qua đường ống từ đáy hồ xuống khoảng cách 380 mét so với mực nước, cung cấp lượng điện dự trữ ổn định nhất cho quốc gia này.

Vào tháng 6 năm 1934, khi nhà mái điện Hồ Sao Mặt Trời (nhà mái A đóng lại) hoàn thành, nước từ sông Nzuòu được thắng vào hồ tự nhiên yên tĩnh này. Lúc đó, mực nước hồ bắt đầu tăng dần kiên quyết, cuối cùng cao hơn mặt hồ gốc đến 18,18 mét. Khoảng tăng này là một cuộc cách mạng địa lý và văn hóa: hồ nước ban đầu diện tích khoảng 5,75 km², sâu nhất chỉ khoảng 4,8 mét, sau khi mực nước tăng, diện tích mở rộng lên khoảng 7,73 đến 8,4 km² (khi đầy), độ sâu lớn nhất đạt 27 mét, dung tích lưu trữ tăng gần 6,72 lần. Các làng cổ "Shih-yin-xu-xi" (hoặc Bờ Tắm Nước) và đồng bằng thực vật của người Thảo tuyệt đối chìm trong hồ nước.^{1 2 3}

Những đồng bằng bị xóa và bầy người bị dịch chuyển

Đối với đa số du khách, "đẹp" của Hồ Sao Mặt Trời nằm ở tấm vân hòn bạc rộng lớn; nhưng đối với người Thảo (Thao), đây là một cuộc chia tay bị ép buộc. Trước khi mực nước tăng, người Thảo dùng đất bùn xây đồng bằng trên mặt hồ, tạo nên cảnh quan "đồng bằng nổi" độc đáo. Những đồng bằng này có thể lên tới hàng nghìn mét vuông, nhỏ lại chỉ 1 mét vuông, cố định trên mặt nước hoặc trôi dạo theo gió. Thời kỳ Minh, nhà văn Lãu Đình Nguyên trong cuốn "Kỷ Nước Sa Liên" từng ngạc nhiên viết: "Quanh hồ là nước, người bản địa trồng cỏ làm đồng, nổi trên mặt nước, trôi dạo theo gió."^{4 5}

Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu điện cho toàn bộ Đài Loan, "thiên đường biên giới" này đã bị hy sinh. Mực nước lên dâng ngập tan các làng cổ và đồng bằng của người Thảo, buộc họ phải chuyển từ đời sống nông nghiệp và ngư nghiệp sang làm ẩm thực, thủ công cho du lịch biểu diễn.⁶ Gần đây, trong các thời kỳ khô (như năm 2021, mực nước giảm xuống khoảng 738 mét), các tìm tòi cổ vật đã bị ngập gần một trăm năm như "Bờ Tắm Nước" được phát hiện lại, những tường đá, dụng cụ còn sót lại hiện ra, thậm chí có bia kỵ trên đá từ thời kỳ Minh (trước 178 năm) và tàu gỗ lớn của người Thảo xuất hiện, lặng lẽ kể lại kỷ niệm đã bị xóa và phân bố rộng rãi của các khu tụ tập.^{7 8}

📝 Ghi chú của người hội họa:
Khi chúng tôi ngồi bên bờ ngước nhìn hồ nước và núi non, chân mình đang đứng trên nền đất của một dân tộc khác đã mất. "Đẹp" của Hồ Sao Mặt Trời, thực ra là một phát triển kỹ thuật được xây dựng trên nền tảng hy sinh.

Pin lưu trữ điện hút nhắc lớn nhất trên Đài Loan

Nếu bạn đến Hồ Sao Mặt Trời vào ban đêm, có lẽ bạn sẽ nghe được hồ nước đang thầm thì "lớn lên" — hệ thống lưu trữ điện hút nhắc lớn nhất đang vận hành, nhỏ giọt nước từ khoang hồ xuống về lại để lưu trữ. Hồ Sao Mặt Trời và thác Mỹ Trà, khoang hồ Mỹ Hồ hợp tác thành một hệ thống xanh hoạt động điện năng khổng lồ.

Công trình thủy điện Hồ Sao Mặt Trời (bắt đầu năm 1919, hoàn thành 1934) là mốc quan trọng của sự hiện đại hóa Đài Loan. Công trình bao gồm việc xây đập từ nguồn nước sông Nzuòu ở tỉnh lẫn lộ, xây hầm thoát nước khoảng 15 km qua núi đất Bờ Tắm Nước đưa vào Hồ Sao Mặt Trời. Sau khi điện được sinh ra, nước thải được đưa vào sông Nước Lại. Để vận chuyển vật liệu xây dựng nhà mái, đường sắt đường sân bay xuyên thủy đã sinh ra. Đập bờ hồ (cao 30,3 mét) và đập đầu xóm (cao 10,08 mét) là các công trình chính giúp nâng mực nước. Ngoài ra, giếng tràn nước ở gần bờ hồ, hình dạng như "giếng tròn mắt chim hạc", là công trình an toàn quan trọng, khi mực nước quá cao sẽ qua đó xả nước dư thừa, tránh ngập đập.^{9 10}

Vào ban đêm khi nhu cầu điện thấp, hệ thống sử dụng điện dư để kéo nước từ khoang hồ xuống (Mỹ Hồ) trở lại Hồ Sao Mặt Trời (khoang lên); vào ngày lành năng cao, lại xả nước ra điện. Nhà mái Mỹ Trà có công suất lên tới 1.602 MW, thậm chí vượt trội so với nhà mái nguyên tinh.¹¹ Cách hoạt động "lên xuống" này khiến mực nước hồ thay đổi gần 2 mét mỗi ngày. Hình dáng "chín con ếch trùm" được thiết kế ban đầu để giáo dục sinh thái, ngày nay đã trở thành chỉ số trực quan nhất của "thiếu nước" và "nhịp tim điện" trên toàn Đài Loan.¹²

Đáng chú ý, vào năm 1944, nhà mái A bị tàu chiến Mỹ phá hủy, khiến hoạt động điện tạm ngừng. Gần đây, điện lực đã triển khai chương trình nâng cấp "phiên bản 2.0 của lưu trữ điện hút nhắc", với việc đắp cao 1,9 mét đập lên khoang hồ Mỹ Hồ, tăng dung tích lưu trữ thêm gần 1 triệu mét khối (khi đầy đủ đạt 7,9 triệu mét khối), dự kiến sẽ tăng thêm 22,23 triệu kWh điện mỗi năm, củng cố vai trò của Hồ Sao Mặt Trời như "pin lưu trữ điện hút nhắc lớn nhất" của quốc gia. Tổng công suất của nhà mái B và Mỹ Trà vẫn khoảng 2,6 GW, trong đó nhà mái Mỹ Trà một đơn vị có công suất 1.602 MW, cung cấp điện khoảng 2,4 tỷ kWh mỗi năm. Hoạt động lưu trữ khiến mực nước khoang hồ Mỹ Hồ thay đổi có thể lên tới 28 mét mỗi ngày, tạo nên cảnh quan "lụt nhỏ" địa phương.^{13 14}

Văn hóa Thảo và đất của tổ tiên: Đảo Lalu và sự thay đổi

Hồ Sao Mặt Trời là đất của tổ tiên người Thảo, văn hóa và truyền thuyết của họ gắn liền với hồ nước này. Điều kỳ diệu nhất là truyền thuyết "theo dõi nai trắng": người Thảo nguyên quốc sinh sống ở đồng bằng Nam Nha hoặc Alishan, khi thùng thịt chạy theo nai trắng xuyên qua dãy núi trung tâm, cuối cùng đến Puzi (Thây Nhơn), nai nhảy xuống hồ, người Thảo phát hiện vùng này rất giàu cá, tôm, đất đai thịnh vượng, do đó định cư lại tại đó.¹⁵

Đảo Lalu (Lalu, cũ tên là Đảo Zha-Zia, Bờ Sáng Đảo) có vị trí đặc biệt trong văn hóa người Thảo, là đất của tổ tiên cao nhất, trên đảo có cây bàng đa biểu tượng cho tổ tiên nam. Lịch sử của đảo trải qua nhiều thay đổi: từng có người Thảo và người Hán cùng sinh sống, vào năm 1879 dịch bệnh khiến dân tộc này tịch tác (một số cho rằng người Hán sánh xóm 6 góc phá vỡ năng lực). Thời kỳ Nhật Bản, đảo này từng xây dựng Đền Jinguji. Khi mực nước tăng, diện tích đảo thu nhỏ lại, sau đại dịch 921 một phần còn lại bị sâu xuống. Người Thảo tích cực xin đòn lại quyền kiểm soát đất của tổ tiên, cuối cùng đặt lại tên gọi Lalu, và đưa tượng Phật thánh của người Thảo trên đảo Lalu về bờ, xây dựng Đình Long Phước, toàn bộ đảo bị cấm người thường lên đảo để tôn trọng tổ tiên.^{16 17}

Văn hóa người Thảo còn nhiều điều độc đáo khác, như "giỏ tổ tiên" (chứa quần áo trang sức của tổ tiên) cần tôn trọng trong lễ sinh nhật. Thời kỳ Nhật Bản, biểu diễn "cười vang" trở thành điểm hấp dẫn du lịch, nhưng cũng mang lại áp lực du lịch hóa. Gần đây, trong thời kỳ khô, bờ hồ đã tái hiện lại "lễ hội cầu ngày" (lễ hội truyền thống của người Thảo) được nhà nhân văn ghi chép năm 1958, trên những đồng bằng khô, xây dựng lại hình ảnh xưa của bờ hồ. Lưu ý rằng thời kỳ Nhật Bản có nhận định "người Thảo là một nhánh của người Zhou", nhưng sự khác biệt về ngôn ngữ và nghi lễ rất rõ rệt, chỉ vào năm 2001 người Thảo mới được công nhận là dân tộc nguyên thủy số 10 của Đài Loan.^{18 19}

Mực nước và chín con ếch trùm: Nhịp sống tự nhiên và chỉ số con người

Chín con ếch trùm nằm trên đường đi bộ đầu hồ (giữa hồ Trà Vì và đảo Thảo), chín con đầu ếch trùm vào các mức nước khác nhau, con dưới cùng là 745,90 mét. Khi chín con ếch xuất hiện đầy, không nhất thiết phản ánh mức độ thiếu nước nghiêm trọng của hồ, thời điệm vẫn còn khoảng 60% dung tích lưu trữ, chủ yếu phản ánh sự thay đổi hàng ngày 1 đến 2 mét của lưu trữ điện hút nhắc và thời tiết mùa. Gần đây, các năm 2015, 2020, 2021, 2023, 2026 đều gặp nhiều lần chín con ếch trùm hoàn toàn và nền đất mềm nhỏ lại hiện ra, vào tháng 3 năm 2026 do mưa xuân ít, nhu cầu điện lớn, mực nước giảm xuống khoảng 741,6 đến 742 mét (hơn 6 mét so với mức đầy), điện lực cũng tận dụng opportunità này để thực hiện vệ sinh sâu và làm sạch hồ.^{12 20}

Hội thi bơi dài quốc tế và môi trường du lịch: Cân bằng bền vững

Mỗi năm, vào thời gian gần đây lịch âm tháng 8, Hồ Sao Mặt Trời sẽ đón nhận thời điểm ồn ào nhất — hội thi bơi dài quốc tế. Sự kiện bắt đầu từ năm 1983, ban đầu chỉ có 557 người tham gia, nhưng đã phát triển thành sự kiện quy mô quốc tế thu hút hàng chục nghìn người tham gia hàng năm. Vào năm 1995, hội thi này được ỷ quyền bởi Hội đồng Olympic Quốc tế như sự kiện bơi dài quy mô lớn nhất trên thế giới.^{21 22} Năm 2025, lần thứ 43 của hội thi đã đăng ký 24.736 người (bao gồm 361 người quốc tế và 130 người khuyết tật), đạt mức cao mới trong thời gian qua. Năm 2026, hội thi dự kiến sẽ được tổ chức vào tháng 9, với giới hạn đăng ký khoảng 20.000 người.²³

Tuy nhiên, sự kiện này cũng mang lại thách thức môi trường. Các doanh nghiệp địa phương dù chào đón sương đông du lịch, nhưng các tổ chức môi trường và một số cư dân lại lo ngại, rất nhiều người trong thời gian ngắn sẽ gây tác động xấu đến chất lượng nước.²⁴ Sự kéo dài giữa "lợi ích kinh tế du lịch" và "bền vững sinh thái" chính là minh chứng của ngày nay đối mặt với Hồ Sao Mặt Trời. Ngoài ra, kế hoạch tái thiết đất đai (1983) dẫn đến sự chia cốt đất người Thảo, phát triển kinh doanh (như khách sạn, dự án BOT) và xung đột với nghi lễ tổ tiên, một số phản đáo môi trường được chỉ trích không đánh giá đầy đủ tác động đến văn hóa người Thảo (như làm ảnh hưởng đến nghi lễ).²⁵

Hậu sự: Giữa ngày và tháng

"Núi nam, hồ tròn như ngày; núi bắc, hồ uốn luồn như nửa tháng." Thời kỳ Minh, nhà văn Cao Thị Sĩ Kiếu trong cuốn "Nhật Ký Hải Trà" từng mô tả như vậy về tên gọi của hồ nước này.²⁶ Hồ Sao Mặt Trời cổ tên là Hồ Nước Sa Liên, Hồ Bờ Tắm Nước, Hồ Rồng. Trước chùa Bảo Quân có "đường dây năm trăm bậc" (366 bậc, mỗi bậc một mùa, viết các ngày mùa và các nhà văn danh hiệu), biểu tượng cho lời chúc may mắn tuổi trẻ.²⁷

Ngày nay, Hồ Sao Mặt Trời vẫn đổi màu trong khoảnh khắc bình minh và hoàng hôn, nhưng kỷ quan tưởng tượng núi rừng yên tĩnh đã từng bị xóa vào năm 1934. Đây là mạch sống năng lượng, là vết thương của dân tộc, và cửa hàng trưng bày du lịch. Nó thường xuyên cân bằng giữa nhu cầu điện, bền vững sinh thái và các lĩnh vực truyền thống của người Thảo. Khi chúng ta đứng bên bờ hồ, nhìn thấy đảo Lalu phủ bởng sương mù vào buổi sáng, chúng ta có thể thử nghe tiếng gọi từ 18,18 mét dưới mực nước — đó là tiếng gọi của tổ tiên người Thảo, cũng như nhịp tim điện của quốc gia này vẫn đang nhịp nháy. Khi thiếu nước, các tìm tòi cổ vật hoặc nghi lễ lại xuất hiện, nhắc nhở rằng dưới đáy hồ vẫn còn những khu tụ tập đã bị ngập và kỷ niệm.

Nguồn tham khảo