Lao động di trú quốc tế: “Phòng khách lớn” của 870.000 người và cuộc giằng co sinh tồn xuyên đại dương

Tổng quan trong 30 giây: Tại Đài Loan năm 2026, cứ 26 người thì có một lao động di trú quốc tế. Tổng số đã tăng lên 873.000 người; nếu tính thêm khoảng 94.000 lao động di trú mất liên lạc, cộng đồng xa xứ này chiếm hơn 5% dân số thường trú của Đài Loan. Từ văn hóa phát trực tiếp tại sảnh Ga Đài Bắc, sự kiên định với yêu cầu “bãi bỏ giới hạn thời gian làm việc” trong cuộc tuần hành lớn của lao động di trú, cho đến làn sóng “phản đối lao động di trú Ấn Độ” thu hút hơn 40.000 chữ ký vào tháng 4 năm 2026, Đài Loan đang đứng trước ngã tư giữa tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng và nỗi lo về hòa nhập xã hội. Đây không chỉ là chính sách lao động, mà còn là một phép thử tập thể về cách Đài Loan định nghĩa “chúng ta”.

Năm 1989, để đáp ứng nhu cầu của các dự án xây dựng trọng điểm, Đài Loan lần đầu phê chuẩn việc tiếp nhận lao động di trú ¹. Ba mươi bảy năm sau, vai trò của họ đã chuyển từ “nguồn lao động bổ sung” thành “trụ cột của cơ cấu xã hội”. Theo số liệu mới nhất của Bộ Lao động vào cuối tháng 3 năm 2026, số lao động di trú hợp pháp tại Đài Loan đã đạt 873.347 người, tăng mạnh so với hai năm trước ². Nếu tính toàn bộ dân số thường trú không mang quốc tịch Đài Loan, số người nước ngoài trên toàn quốc đã vượt 1,22 triệu, chiếm khoảng 5,2% ³.

Hiện thực phía sau dữ liệu: Cơ cấu của 873.000 người

Trong số 873.000 lao động di trú này, khoảng 774.000 người có giấy phép tuyển dụng còn hiệu lực. Trong đó, lao động di trú trong các ngành công nghiệp có khoảng 546.000 người, chiếm 62,5%, chủ yếu làm việc trong ngành sản xuất sản phẩm kim loại (108.000 người), linh kiện điện tử (84.000 người) và chế biến thực phẩm (43.000 người); lao động di trú trong lĩnh vực phúc lợi xã hội đạt 228.000 người, chiếm 37,5%, là trụ cột duy nhất của dịch vụ chăm sóc dài hạn trong vô số gia đình ⁴.

Tuy nhiên, phía sau các con số là một mâu thuẫn sâu sắc. Khảo sát cuối năm 2025 cho thấy các ngành công nghiệp và dịch vụ tại Đài Loan có khoảng 263.000 vị trí tuyển dụng, nhưng cùng thời kỳ lại có gần 400.000 lao động bản địa thất nghiệp ⁵. Điều này làm dấy lên cuộc tranh luận kéo dài về “sự lệch pha giữa việc làm trống và thất nghiệp”: lao động bản địa thất nghiệp thường không thể lấp đầy chỗ trống trong các ngành nghề 3K — nặng nhọc, bẩn thỉu và nguy hiểm — do không phù hợp về kỹ năng, độ tuổi hoặc địa bàn; trong khi lao động di trú trở thành nguồn nhân lực duy nhất bù đắp những vị trí lương thấp, đòi hỏi nhiều sức lao động này.

Sảnh Ga Đài Bắc: Từ “lệnh cấm ngồi” đến văn hóa phát trực tiếp

Vào mỗi Chủ nhật, những cuộc tụ họp trên nền gạch đen trắng tại sảnh Ga Đài Bắc, thường được gọi tắt là Bắc Xa, tạo nên khung cảnh cộng đồng xa xứ dễ nhận thấy nhất tại Đài Loan. Truyền thống này từng làm bùng lên các cuộc phản đối gay gắt do “lệnh cấm ngồi” trong thời kỳ dịch bệnh năm 2020. Sau những tranh luận về quyền sử dụng không gian công cộng và quyền nghỉ phép của lao động di trú, chính sách này đã chuyển thành hình thức “mở cửa có điều kiện” như hiện nay ⁶.

Đối với lao động di trú, nơi đây không chỉ là một đầu mối giao thông mà còn là “phòng phát trực tiếp”. Trong sảnh Bắc Xa, hầu như ở đâu cũng có thể bắt gặp lao động di trú phát trực tiếp bằng điện thoại, với nội dung từ ẩm thực quê nhà đến những khoảnh khắc vui đùa cùng bạn bè ⁷.

• Hỗ trợ tâm lý: Phát trực tiếp là sợi dây rốn kết nối họ với quê nhà bên kia đại dương.
• Giành lại vị thế chủ thể: Trước ống kính, họ không còn chỉ là nguồn lao động được chủ sử dụng triệu gọi, mà trở thành những chủ thể có đời sống riêng.
• Tranh cãi tiêu cực: Tuy nhiên, tiếng ồn, việc chiếm dụng không gian và chi phí vệ sinh phát sinh cũng liên tục gây ra phản ứng trái chiều trong dư luận địa phương và cộng đồng mạng, phản ánh tình thế khó xử trong quản trị không gian công cộng.

📝 Ghi chú của người biên soạn: Ánh sáng từ giá đỡ điện thoại phát trực tiếp là ngọn đèn sân khấu duy nhất mà họ có thể tự mình kiểm soát nơi đất khách.

Bốn quốc gia cung ứng chính: Bốn diện mạo nâng đỡ Đài Loan

Trước khi lao động di trú Ấn Độ chính thức tham gia, bản đồ lao động di trú của Đài Loan được cấu thành từ bốn nước Indonesia, Việt Nam, Philippines và Thái Lan. Cơ cấu quốc tịch cùng tỷ lệ mất liên lạc của mỗi nhóm tạo nên những cảnh quan lao động rất khác nhau [^8]:

Indonesia (329.000 người): Trụ cột chăm sóc dài hạn và tranh cãi về chính sách “không thu phí”

Indonesia là nguồn cung ứng lao động di trú lớn nhất của Đài Loan, trong đó khoảng 75% làm công việc phúc lợi xã hội. Họ là những “thành viên vô hình trong gia đình” của vô số hộ gia đình Đài Loan, nhưng đồng thời cũng đứng giữa một cuộc giằng co ngoại giao. Những năm gần đây, chính phủ Indonesia thúc đẩy chính sách “không thu phí”, yêu cầu chủ sử dụng chi trả chi phí đưa lao động di trú đến Đài Loan, khiến giới chủ Đài Loan phản ứng mạnh mẽ. Trong bối cảnh GDP bình quân đầu người của Indonesia tiếp tục tăng, khả năng người lao động Indonesia giảm mong muốn đến Đài Loan làm việc trong tương lai đã trở thành mối lo tiềm ẩn đối với hệ thống chăm sóc dài hạn của Đài Loan.

Việt Nam (294.000 người): Lực lượng chủ lực của ngành chế tạo và nguy cơ mất liên lạc cao

Lao động di trú Việt Nam là lực lượng chủ lực tuyệt đối trong ngành chế tạo truyền thống và thủy sản. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm có tỷ lệ mất liên lạc cao nhất, chủ yếu do gánh nặng nợ phí môi giới trước khi đến Đài Loan quá lớn. Khi phải đối mặt với môi trường làm việc khắc nghiệt, họ vì thế dễ lựa chọn “bỏ trốn” để gia nhập thị trường lao động bất hợp pháp, nhằm tìm kiếm thu nhập cao hơn.

Philippines (178.000 người): Ngành điện tử và lợi thế tiếng Anh

Nhờ tỷ lệ phổ cập tiếng Anh cao hơn, lao động di trú Philippines chủ yếu làm việc trong ngành linh kiện điện tử công nghệ cao. Trong lĩnh vực chăm sóc tại cơ sở và ngành BPO — thuê ngoài quy trình kinh doanh — họ cũng được ưa chuộng nhờ lợi thế giao tiếp.

Thái Lan (71.000 người): Những người góp sức kiến tạo đường chân trời của ngành xây dựng

Từ các dự án đường cao tốc quốc gia trong thập niên 1990 đến việc xây dựng các nhà máy công nghệ cao như TSMC hiện nay, lao động di trú Thái Lan luôn là lực lượng chủ lực của ngành xây dựng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế của Thái Lan, số lao động Thái Lan tại Đài Loan đang giảm dần qua từng năm, phản ánh thách thức đối với năng lực cạnh tranh của Đài Loan trên thị trường lao động quốc tế.

Cuộc tuần hành lớn của lao động di trú: Tiếng gọi bãi bỏ “giới hạn thời gian làm việc”

“Cuộc tuần hành lớn của lao động di trú”, được tổ chức hai năm một lần, tiếp tục diễn ra vào tháng 12 năm 2025. Bên cạnh yêu cầu lâu năm về “quyền tự do chuyển đổi chủ sử dụng”, trọng tâm cốt lõi của kỳ tuần hành này là “bãi bỏ giới hạn thời gian làm việc của lao động di trú cổ xanh, hiện ở mức 12–14 năm” ⁸.

Mặc dù chính phủ đã thúc đẩy “Chương trình giữ chân nhân lực kỹ thuật bậc trung” — đến đầu năm 2026 đã phê chuẩn hơn 62.000 người — nhằm giúp lao động di trú có thâm niên tiếp tục ở lại Đài Loan làm việc, quyền nộp hồ sơ theo cơ chế này hoàn toàn nằm trong tay chủ sử dụng. Ngưỡng tiền lương lại tiếp tục được nâng lên trong năm 2026, khiến nhiều lao động di trú giàu kinh nghiệm vẫn phải đối mặt với nguy cơ buộc hồi hương sau khi hết thời hạn ⁹.

Lao động di trú mất liên lạc: Sự thất bại của thể chế khi con số vượt 94.000 người

Tính đến đầu năm 2026, số lao động di trú mất liên lạc trên toàn Đài Loan đã đạt 94.000 người ¹⁰. Nguyên nhân chủ yếu không phải vì họ “vốn thích bỏ trốn”, mà bắt nguồn từ những khó khăn mang tính hệ thống:

• Phí môi giới cao: Lao động di trú đã gánh khoản nợ lớn trước khi đến Đài Loan; mất liên lạc trở thành con đường duy nhất để trả nợ ¹¹.
• Lao động cưỡng bức và khấu trừ khắc nghiệt: Báo cáo về nạn buôn người năm 2025 của Hoa Kỳ chỉ ra rằng tại Đài Loan vẫn tồn tại những trường hợp chủ sử dụng giữ trái phép tiền lương của lao động di trú ¹².
• Xu hướng cải thiện: Mặc dù tổng số tích lũy vẫn ở mức cao, số trường hợp mất liên lạc mới trong năm 2025 đã chậm lại, cho thấy các biện pháp điều tra, xử lý và phòng ngừa đang dần phát huy hiệu quả.

Vấn đề lao động di trú Ấn Độ: Tiếp nhận “có điều kiện” trong năm 2026

Sau khi Đài Loan và Ấn Độ ký biên bản ghi nhớ MOU vào năm 2024, tranh cãi đã lên đến đỉnh điểm mới vào tháng 4 năm 2026. Trước áp lực từ bản kiến nghị thu hút hơn 40.000 chữ ký, Bộ trưởng Lao động Hồng Thân Hàn (Hung Sun-han, 洪申翰) đã nêu tại Lập pháp viện “hai điều kiện tiên quyết” cho việc tiếp nhận [^14]:

1. Phía doanh nghiệp thực sự có nhu cầu.
2. Phương án triển khai của phía Ấn Độ đáp ứng các yêu cầu và cơ chế kiểm soát của Đài Loan.

Hồng Thân Hàn nhấn mạnh: “Nếu không đáp ứng hai nguyên tắc này thì sẽ không có vấn đề tiếp nhận, cũng không có thời gian biểu.” Thái độ thận trọng này nhằm đáp lại sự giám sát mạnh mẽ từ phe đối lập — đoàn nghị sĩ Quốc dân Đảng — vốn chủ trương rằng “trước khi cải thiện được cơ chế hiện hành khiến 90.000 người mất liên lạc, cần phản đối việc bổ sung quốc gia cung ứng lao động mới” ¹³.

📝 Ghi chú của người biên soạn: Con lắc chính sách đang tìm kiếm điểm cân bằng khó khăn nhất giữa “tính cấp bách của tình trạng thiếu lao động” và “sự gắn kết xã hội”.

Kết luận: Tìm kiếm cân bằng giữa thiếu hụt lao động và hòa nhập

Đài Loan năm 2026 phải đối mặt với áp lực kép từ tỷ lệ sinh thấp và sự đứt gãy lực lượng lao động. Tiếp nhận lao động di trú Ấn Độ và đa dạng hóa các quốc gia cung ứng là bước đi cần thiết để phân tán rủi ro. Tuy nhiên, nếu không giải quyết phí môi giới cao, con số chìm về người mất liên lạc và định kiến chủng tộc ngầm trong xã hội, việc đơn thuần gia tăng “số lượng” chỉ khiến mâu thuẫn thêm sâu sắc.

Làm thế nào để Đài Loan vừa theo đuổi phát triển kinh tế, vừa thực sự coi lao động di trú là “công dân tương lai” thay vì chỉ là “nguồn lao động bổ sung”? Đây không chỉ là nhiệm vụ của chính phủ, mà còn là vấn đề chung của 23 triệu người Đài Loan.

Tài liệu tham khảo