Trần Kiến Niên: Vương ca nhạc tại nhà chỉ huy cảnh sát, bài hát từ ngoại ông viết thành đại dương của cháu

Tóm lược 30 giây: Trần Kiến Niên (tên tiếng Bì Nam: Pau-dull), sinh ngày 1 tháng 8 năm 1967 tại bản Sakuban, huyện Bì Nam, thành phố Đài Đông. ¹ Anh là cháu của bậc thầy ca dao Bì Nam Lục Sâm Bảo (Baliwakes, 1910-1988), tác giả bài "Bông lúa xinh đẹp". ¹² Sau khi tốt nghiệp khóa 114 của học viện cảnh sát năm 1986 và được phân công tới Quan Sơn, Đài Đông, anh đã phục vụ lực lượng công an trong 30 năm 10 tháng. ³ Năm 1999, lúc 33 tuổi, anh phát hành album sáng tác đầu tiên "Đại dương" (Ocean), năm 2000 tại Giải Tân Khúc thứ 11 anh đánh bại Trương Học Hữu, Dữ Trong Khánh, Đào Triệ, Vương Lực Hùng để giành danh hiệu nam ca sĩ Quan Thoại xuất sắc nhất; cùng kỳ đó, với bài "Thần thoại" anh soạn cho Kỷ Hiểu Quân, anh tiếp tục chiến thắng Giải tác diễn tấu xuất sắc. ⁴⁵ Thời điểm nhận giải, công việc chính của anh vẫn là cảnh sát. ³ Cùng năm tháng 9, anh chọn xin chuyển tới Đảo Lan Tự, ở lại cho tới khi nghỉ hưu năm 2017. ¹⁶

Ngày 25 tháng 3 năm 2018, Trần Kiến Niên biểu diễn tại nhà hát FENG ở Tân Trúc. Ảnh: Taiwania Justo. Giấy phép qua Wikimedia Commons.

Tộc Bì Nam Pau-dull, bài hát từ ngoại ông để lại

Ngày 1 tháng 8 năm 1967, Trần Kiến Niên chào đời tại bản Sakuban, huyện Bì Nam (Sakuban là một trong tám bản tộc Bì Nam, nơi bảo tồn đầy đủ nhất nền văn hóa Bì Nam). ¹ Tên tiếng Bì Nam của anh là Pau-dull. Cha anh tên Trần Quang Vinh, mẹ anh là con gái của bậc thầy ca dao Bì Nam Lục Sâm Bảo (Baliwakes). Vì thế Lục Sâm Bảo là ngoại ông của Trần Kiến Niên, không phải cha anh. ¹² Mối quan hệ về thế hệ này quyết định cách mà những năm ba mươi năm sau sẽ đọc hiểu âm nhạc của anh. Ngoại ông để lại những giai điệu mà cả thế hệ dân tộc ghi nhớ, cháu phải làm việc để tiếp nhận, rồi viết ra những bài hát của riêng mình.

Lục Sâm Bảo sinh năm 1910, tốt nghiệp Trường Sư phạm Đài Nam, là một trí thức Bì Nam hiếm hoi thời kỳ Nhật trị. ² Sau Thế chiến II, anh dùng tiếng mẹ đẻ để sáng tác một loạt bài ca dao Bì Nam: "Núi Bì Nam", "Tuyên bố tổ tiên", "Bông lúa xinh đẹp", "Nhớ quê hương", "Tình yêu Đảo Lan Tự". Trong số đó, "Bông lúa xinh đẹp" nhờ có Hồ Đức Phúc truyền tụng về sau, trở thành bài hát bản địa đầu tiên của phong trào nhạc dân tại Đài Loan những năm 1970s được thế giới bên ngoài lắng nghe. ² Lục Sâm Bảo mất vì xuất huyết não năm 1988, lúc đó cháu trai Trần Kiến Niên mới 21 tuổi, vừa tốt nghiệp Học viện Cảnh sát Đài Loan hai năm, đang làm cảnh sát ở Quan Sơn, Đài Đông. ³

📝 Ghi chú của người sắp xếp
Giới thiệu trên mạng thường viết Lục Sâm Bảo là "cha" hay "ông" của Trần Kiến Niên. Sai lầm này thực chất là sự thẩm thấu của tư duy hệ thống gia tộc người Hán. Đối với độc giả tiếng Hoa, "cha truyền con" là con đường kế thừa được đặt sẵn. Nhưng xã hội Bì Nam theo tính mẹ, ngoại ông trong câu chuyện gia tộc là điểm neo chân thực của bậc trên. Cách nói của chính Trần Kiến Niên rất rõ ràng: anh là "cháu" của Lục Sâm Bảo, Kỷ Hiểu Quân và Gia Gia là "cháu gái" của anh. Viết rõ ràng hệ thống gia tộc, thì đường kế thừa này mới được nhìn thấy. ¹⁷

Năm lớp một: sàn trúc, năm lớp hai: ghi ta, năm 1984 giải tân nhân ở Cao Hùng

Điểm khởi đầu của âm nhạc Trần Kiến Niên không phải từ truyền thống gia đình, mà từ dàn nhạc trường học. Năm lớp một, thầy chủ nhiệm lập dàn nhạc quốc tế, anh học được sàn trúc và nhạc cụ dây ngũ. ⁷ Lên lớp hai, phong trào nhạc dân tại trường đang nở rộ, anh bắt đầu chơi ghi ta, thử hát theo Lô Đại Hữu với bài "Tuổi thơ". Năm 1982 vào trường cấp ba, anh cùng một học sinh lớp trên thành lập "ban hát bốn dây", trong các hoạt động tự lực của Tổ chức cứu quốc, anh đi hát dạo, bài tự sáng tác "Cũng từng cảm thấy" sau đó trở thành bài dạy bắt buộc của Tổ chức cứu quốc. ⁷

Năm 1984, anh tham dự cuộc thi sáng tác nhạc dân mới ở Cao Hùng và giành giải tân nhân, cùng những người chiến thắng khác ghi âm thành album tập hợp. ⁷ Năm đó anh 17 tuổi. Nhưng con đường này không dẫn tới hợp đồng ghi âm. Năm 1986, anh thi vào Học viện Cảnh sát Đài Loan khóa 114, sau khi tốt nghiệp được phân công tới Quan Sơn, huyện Đài Đông. ¹³ Anh trở thành cảnh sát.

"Tôi chỉ muốn có một album để làm kỷ niệm thôi!" ⁸

Đây là lời Trần Kiến Niên nói lại sau này khi tưởng nhớ thời ghi âm "Đại dương" với phóng viên tạp chí Quang Hoa Đài Loan. Anh không có tham vọng làm ca sĩ, cảnh sát mới là cuộc sống anh muốn sống. Nhưng những bài hát vẫn tiếp tục được viết, được truyền tụng tại các bản tộc ở Đài Đông. Mười ba năm sau dưỡng lò công an, năm 1999, anh 33 tuổi, gặp được công ty Giác Đầu Âm nhạc.

"Không theo mô hình thông thường kéo ca sĩ vào studio ghi âm Đài Bắc"

Năm 1998 công ty Giác Đầu thành lập, chủ sở hữu Trương Tứ Mươi và nhà sản xuất Trịnh Kiệp Nhân nghe thấy Trần Kiến Niên ở Đài Đông. ⁹ Quyết định đầu tiên của họ là: không kéo ca sĩ vào studio ghi âm Đài Bắc.

"Không theo mô hình thông thường kéo ca sĩ vào studio ghi âm Đài Bắc, mà đem thiết bị ghi âm tới Đài Đông, ngoài phần ghi hát, còn chạy khắp thung lũng, suối nước, bản tộc và bờ biển Đài Đông để ghi lại âm thanh, đem những âm thanh đặc sắc nhất của Đài Đông ghép lại trong bài hát." ¹⁰

Album "Đại dương" có một ghi chú trang trong, biến kỹ thuật ghi âm thành một chứng chỉ địa phương:

"Nguồn âm thanh sóng biển / bãi Đô Lan Loan, Đài Đông, 3 giờ 43 phút chiều, 25 độ C theo thang nhiệt độ Yang, gió đông nam, trời quang, Lục Đảo ở xa rất rõ ràng." ¹⁰

Đoạn văn bản này giống như ghi chú kỹ thuật, nhưng cũng giống như chứng chỉ địa phương: phút, nhiệt độ, hướng gió, tầm nhìn đều đầy đủ. Một đoạn sóng biển được xem như tài liệu tham khảo để ghi chú. Mô hình công nghiệp "ca sĩ cộng sắp xếp cộng nhạc công" của Đài Bắc bị đẩy sang một bên, thay vào đó là "người cộng đất cộng thời gian cộng một cây ghi ta".

Tháng 6 năm 1999, "Đại dương" phát hành với mã số Giác Đầu TCM003. ¹¹ 13 bài hát toàn bộ lấy ghi ta làm nhạc cụ chính, Trần Kiến Niên tự viết lời, soạn nhạc và sắp xếp, một số bài hát hợp tác cùng Lâm Chí Hưng. Lâm Chí Hưng là nhà thơ Bì Nam ở Đài Đông, những năm 1990s nổi tiếng vì tập thơ bằng tiếng bản địa "Vần điệu tộc Bì Nam: Thơ bồng bột". Anh tự in thơ, bài "Chúng tôi là đồng hương" trong tập thơ chính là bài được Trần Kiến Niên soạn thành nhạc, được đưa vào "Đại dương". ¹² Lâm Chí Hưng sau đó trong cuộc phỏng vấn mô tả cách hai người hợp tác như thế này: "Một nửa những bài hát này là trải nghiệm sống của tôi, một nửa khác là cảm xúc sống của Kiến Niên." ⁸

Trần Kiến Niên không muốn thứ mà thời đó ngành nhạc Quan Thoại đang phổ biến là R&B, bao gói sâu lắng, lớp synthétizer chồng lấp. Anh muốn tiếng gọi của cá bay được dùng làm công cụ tổng hợp:

"Giống như âm nhạc của "anh em cây bồng bột", chỉ dùng một vài nhạc cụ đơn giản, kết hợp tiếng bé trai và tiếng chồn bay, tôi muốn cảm giác đó." ⁸

Sau khi phát hành "Đại dương" đã đoạt "10 album hay nhất năm 1999" của Hiệp hội trao đổi nhạc sĩ Trung Hoa. ¹⁰ Nhiều năm sau, album này được chọn là hạng nhất trong danh sách "200 album nhạc pop Đài Loan tốt nhất" từ 1993-2005. ¹⁰

Clip âm nhạc chính thức Giác Đầu: năm 1999 album "Đại dương" có bản chính. Một cây ghi ta, tiếng sóng của bãi Đô Lan Loan, Đài Đông, và đoạn ghi chú "3 giờ 43 phút chiều, 25 độ C" thuộc cùng một album.

Diễn đài Quốc Phụ: cảnh sát trong giữa bốn vị vương ca

Ngày 29 tháng 4 năm 2000, Diễn đài Quốc Phụ. Lễ trao giải Giải Tân Khúc lần thứ 11. ⁴⁵ Danh sách người được đề cử cho giải nam ca sĩ Quan Thoại xuất sắc nhất có tên: Trương Học Hữu, Dữ Trong Khánh, Đào Triệ, Vương Lực Hùng, cộng một cảnh sát tộc Bì Nam tên Trần Kiến Niên từ Đài Đông. ¹⁰ Khi kết quả được công bố, Đào Triệ, Vương Lực Hùng, Trương Học Hữu quay sang cùng bắt tay chúc mừng anh. ¹³ Cùng kỳ đó Trần Kiến Niên lại giành thêm một giải; bài hát đó là "Thần thoại" anh soạn cho Kỷ Hiểu Quân, với lời của Lâm Chí Hưng. ⁴¹⁴ Kỷ Hiểu Quân chính trong năm đó giành giải tân nhân xuất sắc. ⁴

Kỷ Hiểu Quân là cháu gái của Trần Kiến Niên. Gia Gia (Kỷ Gia Anh) là em của Kỷ Hiểu Quân, cũng là cháu gái của Trần Kiến Niên. ¹⁴¹⁵ Nói cách khác, lễ Giải Tân Khúc năm 2000 kỳ đó, đặt cả ba thế hệ nhạc sĩ tộc Bì Nam từ bản Sakuban lên sân khấu cao nhất của diễn đài Quan Thoại cùng lúc: Lục Sâm Bảo (vắng mặt, năm 1988 đã mất), Trần Kiến Niên (giải nam ca sĩ Quan Thoại xuất sắc nhất cộng giải tác diễn tấu xuất sắc), Kỷ Hiểu Quân (giải tân nhân xuất sắc).

_Clip âm nhạc chính thức "Thần thoại" do Kỷ Hiểu Quân hát, soạn bởi Trần Kiến Niên, lời của Lâm Chí Hưng, lưu hành trong album sáng tác đầu tiên "Tiếng mục đích mặt trời Gió cỏ cỏ Âm thanh" năm 1999 của Kỷ Hiểu Quân. Tại Giải Tân Khúc lần thứ 11 năm 2000 Trần Kiến Niên giành giải tác diễn tấu xuất sắc với bài này, Kỷ Hiểu Quân cùng kỳ giành giải tân nhân. _

Thế giới quốc tế nhìn nhận năm 2000 này như thế nào? Bài báo trước giải lễ ngày 27 tháng 4 năm 2000 của tờ "Taipei Times" trích dẫn nhà phê bình nhạc mô tả âm nhạc của Trần Kiến Niên là "sincere, pure and naturally touching", và chỉ ra rằng lần này Giải Tân Khúc công nhận Trần Kiến Niên và Kỷ Hiểu Quân, là "an affirmation of Aboriginal musical achievement". ¹⁶ Thế giới bên ngoài đọc được cùng một tín hiệu: âm nhạc bản địa không còn là chất liệu được các nhà viết lời nhạc pop "lấy mẫu" từ, mà là một chủ thể có thể tự mình lên sân khấu nhận giải thưởng chính thống.

Nhưng Trần Kiến Niên trên sân khấu nhận giải vẫn là một cảnh sát với công việc chính thức.

📝 Ghi chú của người sắp xếp
Tại Thế vận hội Atlanta 1996, nhóm người Đức Enigma lấy mẫu bài hát "Return To Innocence" từ cặp vợ chồng Quách Anh Nam của tộc Amis, phát sóng trên toàn cầu, sau này cuộc kiện quyền lợi kéo dài cho tới năm 1999 mới đạt được thỏa thuận hòa giải. Đó là lần lớn nhất âm nhạc bản địa Đài Loan bị xem như "chất liệu" trong thế giới thương mại quốc tế. Bốn năm sau Trần Kiến Niên và Kỷ Hiểu Quân lên sân khấu nhận Giải Tân Khúc, ý nghĩa nằm ở dòng so sánh đó. Cùng là âm nhạc bản địa bước vào dòng chính, nhưng lần này là người sáng tác chính mình đứng trên sân khấu sáng nhất, không phải là mẫu đã bị người khác cắt xén.

Cùng năm tháng 9: xin chuyển tới Đảo Lan Tự

Kịch bản tự nhiên sau khi đoạt giải là: ký với một công ty nhạc lớn, lên các chương trình truyền hình, mở các đêm hòa nhạc lưu diễn, trở thành một ngôi sao. Trần Kiến Niên chọn hướng ngược lại. Tháng 9 năm 2000, chỉ cách Giải Tân Khúc năm năm tháng, anh chủ động xin chuyển công tác từ Đài Đông bản đảo tới Đảo Lan Tự. ¹⁶

Đảo Lan Tự là một đảo ngoài khơi ở phía tây nam Đài Loan, cư dân chính là tộc Đạt Vạn (Yami), dân số khoảng bốn nghìn mấy trăm người. ¹⁷ Đối với một ca sĩ vừa đoạt Giải Tân Khúc, đây là cách tự đặt mình ở một nơi mà phương tiện truyền thông không thể gọi điện hàng ngày. Chính Trần Kiến Niên năm 2022 giải thích hành động này với phóng viên ETtoday trước một buổi hòa nhạc của riêng anh: đó là để "tránh rối loạn". ¹¹³

Từ tháng 9 năm 2000 cho tới tháng 9 năm 2017 khi nghỉ hưu, anh đã phục vụ tại Đảo Lan Tự tính cộng dồn khoảng mười mấy năm, chuyển công tác khắp các nhà chỉ huy cảnh sát trên đảo — Nhà chỉ huy Đảo Lan Tự, Nhà chỉ huy Vĩnh Lạc, Nhà chỉ huy Đông Thanh, Nhà chỉ huy Lãng Đảo — khi ngừng công việc là phó giám đốc của nhà chỉ huy phân trạm Đảo Lan Tự. ³⁶¹⁸ Ngoài công việc cảnh sát, anh leo núi, lặn biển, chụp ảnh, học tiếng Đạt Vạn, tham gia lễ hội cá bay và các nghi lễ bản địa của tộc Đạt Vạn. ⁶¹⁸ Phòng ở của nhà chỉ huy cảnh sát trở thành studio ghi âm của anh, bờ biển Đảo Lan Tự trở thành kho tàng chất liệu của album tiếp theo.

Tháng 9 năm 2002, album sáng tác thứ hai "Đất" phát hành, do Giác Đầu phát hành, phản ánh những sáng tác của anh trong ba năm vừa qua ở Đảo Lan Tự, Đài Đông, Đài Bắc. ¹⁹ Ngày 5 tháng 8 năm 2021, anh phát hành album sáng tác chính thứ ba "pongso no Tao" (tiếng Đạt Vạn là "đảo của con người", tên gọi của Đảo Lan Tự), 17 bài hát, toàn bộ lấy môi trường tự nhiên Đảo Lan Tự làm nguồn sáng tác. ²⁰ Năm 2022 lần thứ 33 của Giải Tân Khúc, "pongso no Tao" đoạt giải album ngôn ngữ bản địa xuất sắc. ²⁰²¹

Nói cách khác, Giải nam ca sĩ Quan Thoại xuất sắc nhất năm 2000 ấy, với Giải album ngôn ngữ bản địa xuất sắc năm 2022, cách nhau 22 năm — những năm này anh không chạy ra ngoài trở thành một ngôi sao lớn, anh ở tại nhà chỉ huy cảnh sát, trên bãi biển Đảo Lan Tự, từ từ viết Đảo Lan Tự thành một album dài.

Clip âm nhạc chính thức Giác Đầu: "Trái tim xinh đẹp của Đảo Lan Tự" được lưu hành trong album sáng tác thứ ba năm 2021 "pongso no Tao" (tiếng Đạt Vạn là "đảo của con người"). Ghi âm trực tiếp từ 17 năm phục vụ tại Đảo Lan Tự, sau này năm 2022 đoạt giải album ngôn ngữ bản địa xuất sắc tại Giải Tân Khúc.

"Chúng tôi là đồng hương": lời viết năm 1999, năm 2024 trở thành bài hát tại hiện trường cứu nạn

Album "Đại dương" có một bài hát, quay lại nghe hôm nay năm 2026, ý nghĩa còn lớn hơn lúc phát hành năm 1999.

"Chúng tôi là đồng hương", lời của Lâm Chí Hưng, nhạc của Trần Kiến Niên. Cốt lõi của lời hát là câu này: "Những người ở vùng núi cũng tốt, những người ở vùng bằng cũng tốt, chúng tôi đều là người dân ở đây; người bản địa cũng tốt, người đến sau cũng tốt, chúng tôi đều là cư dân ở đây." ¹²²²

Viết bài hát này năm 1999 là khoảng thời gian Lý Đăng Huī còn đang cầm quyền, phong trào "đổi tên" bản địa vừa đổi "người núi" thành "người bản địa", Viện Lập pháp vẫn đang thảo luận dự thảo Luật cơ bản các dân tộc bản địa. ¹⁷ Lâm Chí Hưng lấy câu "chúng tôi là đồng hương" mà các bậc trưởng bản tộc sử dụng trong các cuộc họp hàng ngày, tinh luyện nó thành một bài thơ chấp nhận tất cả những ai đến sau. Trần Kiến Niên dùng ghi ta rất nhẹ nhàng và nhịp điệu thôi mà soạn bài, tránh được tính chất bi kịch, cho nó một giọng "mời gọi".

Hai mươi mấy năm sau, cuộc sống tiếp tục của bài hát này lớn hơn lúc viết. Ngày 3 tháng 4 năm 2024 sau trận động đất 7,2 độ Richter ở Hoa Liên, lời của bài hát này bị các tình nguyện viên cứu nạn lặp lại liên tục trong các nhóm tin nhắn, "chúng tôi đều là người dân ở đây" câu đó trở thành nền tảng tinh thần của hiện trường cứu nạn vượt qua ranh giới tộc người. ²³ Cùng một bài hát cũng bị Đường Phượng thế hệ công tác chính trị trẻ trích dẫn liên tục, trở thành một trong những từ vựng Đài Loan được trích dẫn nhiều nhất khi nói về "đồng tồn trạng thái đa dạng".

✦ "Những người ở vùng núi cũng tốt, những người ở vùng bằng cũng tốt, chúng tôi đều là người dân ở đây."

_Clip âm nhạc chính thức Giác Đầu: lời của Lâm Chí Hưng, nhạc của Trần Kiến Niên. Lời viết năm 1999, bị các tình nguyện viên cứu nạn lặp lại liên tục trong nhóm tin nhắn sau trận động đất Hoa Liên năm 2024, năm 2025 lại một lần nữa bị lôi ra trong lúc lũ lụt Mã Thái An. _

Trần Kiến Niên soạn giai điệu cho bài hát này lúc mà ban ngày anh vẫn đang ở nhà chỉ huy cảnh sát Quan Sơn mặc áo công an. Anh như một đại diện của quyền lực công quyền, mỗi ngày gặp gỡ những người ở vùng núi, người ở vùng bằng, người Hán, người bản địa hỗn hợp của xã hội phía đông. "Chúng tôi đều là người dân ở đây" câu lời hát ở tay anh được soạn thành nhạc lúc ấy, ý nghĩa rất cụ thể: đó là xã hội phía đông mà cửa sổ nhà chỉ huy cảnh sát nhìn thấy hàng ngày.

Cột cờ, xe máy công an, trung tâm hội nghị: nhà chỉ huy cảnh sát lên sân khấu

Năm năm sau khi nghỉ hưu, Trần Kiến Niên mở buổi hòa nhạc bán vé quy mô lớn lần đầu. Ngày 12 tháng 2 năm 2022, Trung tâm Hội nghị Quốc tế Đài Bắc, 2.500 khán giả đến dự. ¹³

Sân khấu được dựng rất kỳ lạ. Một cột cờ, một xe máy công an, một cảnh tượng nhà chỉ huy cảnh sát Đảo Lan Tự bị đưa lên sân khấu. Buổi hòa nhạc mở đầu bằng một nghi thức chào cờ. Trần Kiến Niên mặc áo cảnh sát bước lên sân khấu, phát biểu phần mở đầu:

"Vì mỗi nhà chỉ huy cảnh sát đều phải chào cờ, công việc cảnh sát, là hiệu trung quốc gia, trung thành với lãnh tụ, đối với tâm lý hiệu trung quốc gia, chia sẻ với mọi người." ¹³

Rồi anh bắt đầu chơi và hát. Bài thứ nhất anh hát sai, anh dừng lại, nói với toàn bộ 2.500 người:

"Tôi sợ quá! Xin lỗi, tôi rất phấn khích, vì đã có lúc không biểu diễn." ¹³

Hát qua mấy bài lại sai một lần nữa, anh cười và tự chế nhạo bằng tiếng Nhật và tiếng Đạt Vạn hỗn hợp: "Xin lỗi! Mỗi lần thứ nhất lúc nào cũng sai!" ¹³

Điều đặc biệt của buổi hòa nhạc này không phải ở quy mô — 2.500 người đối với một vương ca nhạc của 22 năm trước là con số tương đối khiêm tốn. Điều đặc biệt nằm ở những lựa chọn trong thiết kế: Trần Kiến Niên không biến sân khấu thành một lễ tôn vinh "vương ca nhạc quay lại", anh biến sân khấu thành một nhà chỉ huy cảnh sát. Anh mang ba mươi năm danh tính kép — cảnh sát + ca sĩ — lên sân khấu cùng lúc, và để nửa cảnh sát đó là người dựng cột cờ trước. Khán giả phải chấp nhận mâu thuẫn này mới nghe anh hát.

📝 Ghi chú của người sắp xếp
Đối với một tư duy quen đứng ở vị trí chống lệnh chế độ trong câu chuyện rock, câu "công việc cảnh sát là hiệu trung quốc gia, trung thành với lãnh tụ" này bình thường phải được giải mã ngược. Nhưng Trần Kiến Niên nói lúc ấy hoàn toàn chân thành. Đó chính là lý do anh không thể bị điều chỉnh vào bất kỳ phía nào trong câu chuyện: anh không phải "nhạc sĩ bản địa nổi loạn giả vờ làm cảnh sát", cũng không phải "cảnh sát tuân lệnh chế độ tính mình làm nhạc". Anh là người tin hai việc cùng lúc — trung thành với đất đai, trung thành với quốc gia, trung thành với bài hát ngoại ông để lại, song song tồn tại trong một cơ thể. Điều song song tồn tại này rất phổ thông trong hệ thống công vụ Đài Loan. Phổ thông tới mức, khi anh viết ra thứ như "Đại dương" năm ấy, thế giới bên ngoài mới ngạc nhiên rằng một người như thế lại viết nhạc.

Ngày 25 tháng 3 năm 2018, Trần Kiến Niên biểu diễn trong một buổi hòa nhạc nhỏ tại Tân Trúc. Ảnh: Taiwania Justo. [Giấy phép qua Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pur-dull_in_Hsinchu(cropped)._

Sau khi nghỉ hưu: nửa sau của cuộc đời

Ngày 1 tháng 9 năm 2017, Trần Kiến Niên chính thức nghỉ hưu từ vị trí phó giám đốc nhà chỉ huy phân trạm Đảo Lan Tự, 30 năm 10 tháng phục vụ lực lượng công an chấm dứt. ³⁶ Lúc phỏng vấn trước khi nghỉ hưu với Cộng hòa Xã hội Trung ương anh nói: "Sau khi nghỉ hưu sẽ quay lại cuộc sống thoải mái tự nhiên, nhưng vẫn sẽ tiếp tục con đường âm nhạc, sáng tác ra nhiều âm nhạc hơn, tốt hơn." ³

Vài tháng sau anh giải thích ý nghĩa sâu hơn của quyết định này cho phóng viên Tự do Thời báo:

"Nửa đầu cuộc đời cần phát triển công việc, nửa sau nên chăm sóc nhiều hơn cho gia đình, cũng như chăm sóc tốt sức khỏe của chính mình." ⁶

Danh sách nghỉ hưu mà anh liệt kê cũng rất cụ thể: chăm sóc đất đai ở nhà làm nông dân; thường xuyên đi Đảo Lan Tự để ghi chép sinh thái; tự mình huấn luyện thể lực để hoàn thành xe đạp vòng quanh đảo, tam chuyên kỳ, toàn marathon và siêu marathon. ⁶ Anh nói về Đảo Lan Tự không khuôn mặt: "Đảo Lan Tự tràn ngập xung đột văn hóa và quan điểm giá trị, rất nhiều việc thực sự khó thay đổi." ⁶ Thậm chí lần đầu tiên mặc trang phục truyền thống Đạt Vạn cũng nói thẳng: "Lần đầu mặc thực sự rất khó chịu, chất liệu thô sẽ cọ xát da." ⁶

Những đoạn lời này xếp cạnh nhau đọc, sẽ phát hiện ra anh không bao giờ đóng gói mình thành "đại sứ âm nhạc bản địa" hay "đại sứ văn hóa Bì Nam". Anh thừa nhận xung đột văn hóa, thừa nhận Đảo Lan Tự có những vấn đề khó thay đổi, thừa nhận quần áo truyền thống cọ xát da — những chi tiết này trong câu chuyện truyền thông phổ biến "ca sĩ bản địa bậc cao kỳ" thường sẽ bị mài mòn, nhưng Trần Kiến Niên tự giữ lại chúng.

Ngày 25 tháng 3 năm 2018, Trần Kiến Niên biểu diễn tại Tân Trúc — khoảnh khắc gần. Ảnh: Taiwania Justo. License via Wikimedia Commons.jpg).

Tại sao người này quan trọng với Đài Loan

Đặt Trần Kiến Niên quay lại lịch sử âm nhạc Đài Loan cuối những năm 1990s, vị trí của anh không thể thay thế được.

Năm 1996 Enigma lấy mẫu âm thanh cặp vợ chồng Quách Anh Nam gây tranh cãi quyền lợi, xã hội Đài Loan lần đầu tiên ý thức rộng rãi về vấn đề trí tuệ toàn quyền âm nhạc bản địa. ²⁴ Năm 1996 album đầu tiên "Chị em" của Trương Huệ Muội bán được 4 triệu bản tại Á châu, ca sĩ bản địa lần đầu tiên được thị trường chủ lưu thực sự nhìn thấy. ²⁵ Năm 1998 công ty Giác Đầu thành lập, mở ra cho Trần Kiến Niên, Ba Nái, Kỷ Hiểu Quân con đường "không ký với công ty lớn, không rời bản tộc" khác. ⁹ Năm 1999 "Đại dương" phát hành, năm 2000 Giải Tân Khúc tất cả được. ⁴

Toàn bộ dòng thời gian này, Trần Kiến Niên là người chứng minh được bộ thẩm mỹ "ghi âm địa phương, tự viết lời tự soạn nhạc, tự chơi ghi ta, không dựa vào đóng gói thương mại" ở giải thưởng thương mại cao nhất là khả thi. Anh và Trương Huệ Muội cùng là tộc Bì Nam, cùng từ Đài Đông, nhưng đi hai con đường hoàn toàn ngược nhau: Trương Huệ Muội bước tới sân khấu lớn nhất Á châu, Trần Kiến Niên rút lui về đảo Đài Loan xa nhất. Cả hai con đường đều hợp pháp, nhưng nếu Trần Kiến Niên không đi trước, thì sau đó những nhạc sĩ bản địa năm 2010s như Tăng Bố Nghi, Xư Mỹ Ân, Ba Nái, A Phát — những người giành Giải Tân Khúc thập niên sau — thì sẽ thiếu một tiền lệ "không thương mại cũng có thể lấy giải cao nhất". ²⁶

Sâu hơn là sự tiếp nối thế hệ. Lục Sâm Bảo những năm 1950s dùng tiếng Bì Nam viết "Bông lúa xinh đẹp", tới thập niên 1970s mới qua Hồ Đức Phúc truyền tụng được thế giới bên ngoài nghe; lại cách ba mươi năm, cháu trai Trần Kiến Niên năm 2000 mới thực sự đẩy dòng âm nhạc này lên sân khấu cao nhất của thế giới Quan Thoại. Ba thế hệ, năm mươi năm, dòng âm nhạc này cuối cùng được bế toàn một lần. Trần Kiến Niên chính mình sau đó trong album "Đại dương" thu một bản "Bông lúa xinh đẹp" — anh dùng cách sắp xếp riêng của mình, hát ca khúc ngoại ông viết. ²⁷

✦ Ngoại ông để lại dân tộc bài hát, cháu đội viện trưởng viết đại dương.

Đóng lại: cây ghi ta ở cửa sổ nhà chỉ huy cảnh sát

Ngày 29 tháng 4 năm 2000 lễ Giải Tân Khúc, các đồng nghiệp của Trần Kiến Niên — nhánh Quan Sơn, Đảo Lan Tự, Vĩnh Lạc, Đông Thanh những nhà chỉ huy cảnh sát nơi anh chuyển công tác — rất nhiều người sau đó mới biết rằng người đồng nghiệp anh cùng đứng ca trực sáng, cùng điền tờ báo cáo vụ việc đó, chính là người trên tivi lấy giải vương ca nhạc. ³ Còn Trần Kiến Niên chính mình sau khi lấy giải làm gì, là giao tiếp lại nhà chỉ huy cảnh sát, rồi xin chuyển tới Đảo Lan Tự xa hơn. ¹

Nếu hôm nay bạn tới Đảo Lan Tự, hỏi các bậc trưởng tộc Đạt Vạn, họ có thể không nói với bạn "vương ca nhạc Giải Tân Khúc Trần Kiến Niên", họ sẽ nói "người cảnh sát sửa được điện nước" hoặc "phó giám đốc chơi được ghi ta đó". ⁶ Đó là vị trí Trần Kiến Niên chính mình chọn — Giải Tân Khúc là tên mà người khác cho anh, cảnh sát là vị trí anh phản ứng hàng ngày, bài hát ngoại ông để lại là trách nhiệm anh chơi từng đêm. Ba danh tính tồn tại cùng lúc trong một cơ thể, không có giai đoạn trước sau.

Và cây ghi ta đó, từ lúc đầu những năm 1980 bắt đầu gảy ở nhà Đài Đông, tới năm 1999 ghi vào "Đại dương" ở bãi Đô Lan Loan chiều 3 giờ 43 phút, tới năm 2022 Trung tâm Hội nghị quốc tế anh chào cờ rồi đeo nó lên vai, tới năm 2026 hôm nay, vẫn đang gảy.

Trần Kiến Niên không phải năm 1999 mới bắt đầu viết hát, anh bắt đầu gảy từ những năm 1980s ở bản tộc Đài Đông, viết suốt hai mươi năm không ai thị trường chủ lưu nghe, rồi bị thế giới phát hiện đột ngột năm 2000. Anh cũng không phải năm 2017 mới nghỉ hưu, anh bước vào nhà chỉ huy cảnh sát năm 1986, biến viết hát thành việc sau giờ công, làm ba mươi năm.

Bài hát ngoại ông để lại, anh không lực nó "kế thừa" — anh chỉ từ từ, một bài một bài, tự mình chơi lại thôi.

Đọc thêm:

• Trương Huệ Muội — Cùng tộc Bì Nam, cùng từ Đài Đông, đi đường hoàn toàn ngược: từ bản Sakuban tới sân khấu lớn nhất Á châu
• Ca sĩ sáng tác bản địa đương đại — Bản đồ thế hệ những năm 1990s khi nhạc sĩ bản địa Đài Loan bước từ biên duyên tới dòng chính
• Dân ca và ca dao Đài Loan — Bao gồm vị trí của Lục Sâm Bảo và các nhà sáng tác bản địa những năm 1950s trong lịch sử dân ca Đài Loan
• Âm nhạc độc lập Đài Loan — Cách các nhãn hiệu âm nhạc độc lập như Giác Đầu xây dựng con đường khác ngoài công nghiệp âm nhạc chủ lưu
• Giải Tân Khúc — Cách thể chế Giải Tân Khúc tiếp nhận các sáng tác bản địa

Nguồn hình ảnh

Bài viết sử dụng 3 hình ảnh có giấy phép CC BY-SA 4.0, toàn bộ cache tại public/article-images/people/ để tránh kết nối trực tiếp tới máy chủ nguồn:

• Pur-dull in Hsinchu 2 — Ảnh: Taiwania Justo, 2018-03-25, CC BY-SA 4.0, Commons File:Pur-dull_in_Hsinchu_2.jpg（ảnh chính）
• Pur-dull in Hsinchu (cropped) — Ảnh: Taiwania Justo, 2018-03-25, CC BY-SA 4.0, Commons File:Pur-dullin_Hsinchu(cropped).jpg（ảnh trang trí 1）
• Pur-dull in Hsinchu — Ảnh: Taiwania Justo, 2018-03-25, CC BY-SA 4.0, Commons File:Pur-dull_in_Hsinchu.jpg（ảnh trang trí 2）

Tài liệu tham khảo