Phong trào nhạc dân gian Đài Loan

30 giây tóm tắt: Ngày 3 tháng 12 năm 1976, tại buổi biểu diễn tại Đại học Đài Bắc Tâm Lý, Lý Song Trác (Lý Thượng Trác) vứt một chai nước ngọt Coca-Cola, hỏi: "Tại sao chúng ta phải hát những bài ca của người nước ngoài?" — "Sự kiện Đài Bắc" này đã khởi động phong trào nhạc dân gian Đài Loan. Năm 1975, Yang Hsien (Yáng Xián) lần đầu biểu diễn "Tứ vần nhớ quê" tại Thái Chung Thái (Đài Bắc Trung Hoa), Hu De-fu (Hức Đức Pháp) mang vào nhạc gia truyền thống dân tộc thiểu số, năm 1977, Giải thưởng Kim Vân và cuộc thi nhạc dân gian "Phong trào" thương mại hóa, thúc đẩy thế hệ nhạc dân gian gồm Cổ Dự (Qi Yu), Thái Tâm (Cai Qin), Diệp Gia Tuấn (Ye Jia Xiu), Lý Kiến Pháp (Li Jianfu) và nhiều người khác. Mặc dù phong trào kết thúc sau một thập kỷ do nghệ sĩ đi nước ngoài và sự thương mại hóa, nhưng tinh thần "hát câu ca của chính mình" vẫn tồn tại đến thế hệ của La Đại (Luo Da), Trần Thư Tinh (Chen Qichen), Trần Hoa (Zhang Xuan).

Ngày 3 tháng 12 năm 1976, tại một buổi biểu diễn tại Đại học Đài Bắc Tâm Lý¹，một sinh viên người Philippines cầm một chai nước ngọt Coca-Cola và đàn guitar lên sân khấu, nổi giận câu hỏi khán giới: "Tại sao chúng ta phải hát những bài ca của người nước ngoài?" Anh ta ném chai nước ngọt xuống sàn nhà với sức mạnh²，tiếng vỡ của thủy tinh sau này được coi là khoảnh khắc phá vỡ sự thuần hóa văn hóa âm nhạc. Người đó là Lý Song Trác (Lý Thượng Trác) (Lý Thượng Trác)，và khoảnh khắc này được gọi là "Sự kiện Đài Bắc" — khởi điểm biểu tượng nhất của phong trào nhạc dân gian Đài Loan.

Tại sao giới trẻ lại cần hát những bài ca của chính mình? Khi những năm 1970 của Đài Loan phải đối mặt với một loạt khủng hoảng ngoại giao — rời khỏi Liên Hợp Quốc, cắt đứt quan hệ với Mỹ — giới trẻ bắt đầu suy ngẫm về một câu hỏi cơ bản: Trong thế giới thay đổi nhanh chóng này, điều gì thực sự thuộc về chúng ta?

Thời đại chuyển đổi: Tại sao cần "hát câu ca của chính mình"?

Trước những năm 1970, phong cảnh âm nhạc của Đài Loan gần như bị chi phối bởi nhạc pop phương Tây. Từ các trường đại học đến các quán cà phê, mọi nơi đều vang lên những bài hát tiếng Anh. Giới trẻ quen thuộc với giai điệu của Bob Dylan, Joan Baez nhưng lại không biết gì về những câu chuyện trên mảnh đất của chính họ.

Hiện tượng mất rễ văn hóa này trở nên nặng lòng hơn khi chịu tác động của hoàn cảnh quốc tế. Năm 1972, Nixon thăm Trung Quốc; năm 1978, Đài Loan cắt đứt quan hệ với Mỹ; phong trào bảo vệ chủ quyền cũng bùng lên. Những sự kiện này khiến thanh thiếu niên ở Đài Loan bắt đầu tự hỏi: Chúng ta là ai? Tiếng nói của chúng ta ở đâu?

Đúng trong bối cảnh thế giới này, "hát câu ca của chính mình" không chỉ là một khẩu hiệu nữa, mà là một phong trào nhận thức văn hóa. Giới trẻ không chỉ hài lòng là người nghe nhạc phương Tây, họ muốn dùng ngôn ngữ và câu chuyện của riêng mình để tạo ra tiếng nói thuộc về mảnh đất này.

Ba nhà tiên phong: Yang Hsien (Yáng Xián), Hu De-fu (Hức Đức Pháp), Lý Song Trác (Lý Thượng Trác)

Yang Hsien (Yáng Xián): Người trồng hạt giống cho nhạc dân gian hiện đại

Ngày 6 tháng 6 năm 1975, sinh viên viện Nghiên cứu Biển của Đại học Quốc gia Đài Bắc, Yang Hsien (Yáng Xián) tổ chức "Buổi biểu diễn sáng tạo nhạc dân gian hiện đại" tại Thái Chung Thái (Đài Bắc Trung Hoa).³ Ông đã sáng tác bài thơ của Yu Hsien (Yú Guāng) — "Tứ vần nhớ quê" — lần đầu tiên đề xuất khái niệm "nhạc dân gian hiện đại".

Đổi mới của Yang Hsien nằm ở sự kết hợp giữa thơ hiện đại Trung Quốc và nhạc dân gian, nhạc văn hóa Mỹ. Ông tạo ra một hình thức âm nhạc chưa từng thấy trước đây. Buổi biểu diễn này được coi là khởi điểm chính thức của phong trào nhạc dân gian Đài Loan, và Yang Hsien cũng vì thế mà được gọi là "Cha của nhạc dân gian hiện đại".⁴

Hu De-fu (Hức Đức Pháp): Tiếng nói đầu tiên

Nhạc sĩ dân tộc thiểu số Hu De-fu (Hức Đức Pháp) là một trong những người khơi nguồn quan trọng khác của phong trào này⁵。Buổi biểu diễn của ông tại quán cà phê Columbia là một sự truyền đạt văn hóa chậm rãi. Hu De-fu bắt đầu hát những giai điệu cổ xưa của dân tộc Binu (Paiwan)，khiến những người trẻ thành thị lần đầu tiên nghe thấy tiếng nói từ mảnh đất và nguồn gốc sạch sẽ nhất của Đài Loan.

Năm 1974, Hu De-fu tổ chức buổi biểu diễn "Bông lúa đẹp", cũng là nơi Yang Hsien lần đầu công bố công khai bản ghi của "[Tứ vần nhớ quê]", gieo mầm cho buổi biểu diễn tại Thái Chung Thái vào năm sau.

Lý Song Trác (Lý Thượng Trác): Tiếng hát của cuộc cách mạng

Nếu Yang Hsien là người trồng hạt giống, Hu De-fu là người khơi nguồn, thì Lý Song Trác (Lý Thượng Trác) chính là tiếng hát của cuộc cách mạng. Sự kiện "Đài Bắc" vào ngày 3 tháng 12 năm 1976 là khoảnh khắc điện ảnh nhất của phong trào nhạc dân gian Đài Loan.

Cậu thanh niên vừa trở về từ hành trình du học ở Tây Ban Nha và Hoa Kỳ, ban đầu phải thay thế cho Hu De-fu đã bị thương lên sân khấu biểu diễn. Nhưng anh chọn cách mạnh mẽ nhất để đặt câu hỏi lên trước khán giới: "Tại sao chúng ta phải hát những bài ca của người nước ngoài?"

Khoảnh khắc Lý Song Trác (Lý Thượng Trác) vứt chai nước ngọt xuống sàn nhà, từ một khoảnh khắc bùng phát cảm xúc cá nhân, đã trở thành biểu tượng của sự phản kháng chống lại sự thuần hóa văn hóa của toàn thế hệ. Tiếng gọi "hát câu ca của chính mình" của anh nhanh chóng trở thành khẩu hiệu tinh thần của phong trào nhạc dân gian trên các trường đại học ở Đài Loan.

🎵 Nghe thử: Lý Song Trác (Lý Thượng Trác) — "Đảo đẹp" — bản thu của Yang Tử Nhân (Yáng Zǔ Rén)

Lực lượng thúc đẩy thương mại hóa: Giải thưởng Kim Vân và nhà hàng nhạc dân gian "Phong trào"

"Sự kiện Đài Bắc" đã thắp lửa cho ngọn lửa "hát câu ca của chính mình", nhưng điều thực sự giúp cho nhạc dân gian lan tỏa rộng rãi và trở thành xu hướng là sự can thiệp của lực lượng thương mại.

Năm 1977, công ty đĩa mới tạo ra cuộc thi ca vọng "Giải thưởng Kim Vân"; năm 1978, công ty đĩa Hải Sơn tổ chức cuộc thi "Phong trào" nhạc dân gian.⁶ Hai cuộc thi này trở thành nơi sinh của những nhà sáng lập nhạc dân gian. Chen Ming Shao (Chén Míngsháo), Bao Mei Sheng (Bāo Měishèng), Lý Kiến Pháp (Li Jiànfù), Wang Hải Lin (Wáng Hǎilín) đều từ "Giải thưởng Kim Vân" ra đời; Thái Tâm (Cai Qin), Diệp Gia Tuấn (Yè Jiāxiū) là đại diện của "Phong trào"; Cổ Dự (Qí Yù), Tống Lai (Sū Lái) là những ngôi sao vượt qua cả hai cuộc thi.

Cùng thời gian đó, các nhà hàng nhạc dân gian trên các trường đại học như "Thuyền gỗ", "Người cây" ở Đài Bắc và các quán cà phê khắp nơi cũng bừng lên như mưa thuận gió hòa. Những nơi này trở thành sân chơi để các nhà sáng lập luyện tập kỹ năng và giao tiếp với khán giả. Những nơi này là trung tâm trao đổi văn hóa, giúp cho nhạc dân gian đi từ các trường đại học ra xã hội.

Những ngôi sao thời hoàng kim

Nhóm nhạc dân gian trí tuệ

Đại diện cho nhóm nhạc dân gian trí tuệ là Cổ Dự (Qi Yu), người theo đuổi sự kết hợp giữa thi ca và triết lý. Giọng ca thanh tươi của Cổ Dự thực hiện những tác phẩm kinh điển như "Cây ô liu", "[Đi trong mưa]"，cho thấy một mặt của nghệ thuật nhạc dân gian.

Nhóm nhạc dân gian miền quê

"Con đường nhỏ trong làng" của Diệp Gia Tuấn (Yè Jiāxiū), "[Vịnh biển đảo của bà ngoại tôi]" của Pan An Bang (Pān Ānbāng) đại diện cho nhóm nhạc dân gian miền quê với sự giản dị và ấm áp. Những bài hát này vẽ lên bức tranh quê hương trong lòng mỗi người, chạm đến trái tim những người xa nhà.

Nhóm nhạc dân gian đô thị

Thái Tâm (Cai Qin), Chinh Nghi (Zheng Yi) đại diện cho nhóm nhạc dân gian đô thị với sự tinh tế và trưởng thành. Kỹ năng biểu diễn của họ chuyên nghiệp hơn, sự sắp xếp âm nhạc phong phú hơn, mang lại màu sắc đô thị hiện đại cho nhạc dân gian.

Sự ra đời của những tác phẩm kinh điển

Trong thời gian này, đã ra đời hàng loạt tác phẩm kinh điển:

"Con rồng truyền lức" (Hồ Đức Kiện (Hóu Déjiàn) sáng tác lời và nhạc, Lý Kiến Pháp (Li Jiànfù) biểu diễn lần đầu) sinh ra trong bối cảnh cắt đứt quan hệ giữa Đài Loan và Mỹ vào năm 1978，truyền tải cảm xúc dân tộc và nhận thức văn hóa của người Á Đông. Đây là tiếng nói mang trọng lượng lịch sử nhất của phong trào nhạc dân gian. "[Cây ô liu]" (Cổ Dự (Qí Yù)) truyền tải khát vọng muốn bay lượn tự do thông qua "những con chim muốn bay lên bầu trời"; "Như sự dịu dàng của em" (Thái Tâm (Cai Qin)) thể hiện sự tinh tế và chân thành của tình yêu đô thị; "[Con đường nhỏ trong làng]" (Diệp Gia Tuấn (Yè Jiāxiū)) kết hợp hoàn hảo giữa nhớ nhà và sự ngây thơ; "[Vịnh biển đảo của bà ngoại tôi]" (Pan An Bang (Pān Ānbāng)) ghi dấu kỷ niệm tuổi thơ và bài thơ biển đông; "[Cicada]" (Yang Fang Yi (Yáng Fángyī), Xu Xiao Jing (Xú Xiǎojīng)) miêu tả cảm xúc mùa thu của tuổi trẻ; "[Nếu]" (Thích Bảo Vân (Shī Bīngwén), Đường Trào Mỹ (Táng Zhàomèi)) là sự mơ màng về tình yêu.

🎵 Lựa chọn nhạc dân gian kinh điển: Pan Yuè Yún (Pān Yuèyún) — "Dù sao thì cỏ dại cũng có mùa xuân" | Hu De-fu (Hức Đức Pháp) — "Gió của Thái Lan"

Kết thúc thời đại và sự chuyển đổi

Đầu những năm 1980, phong trào nhạc dân gian trên các trường đại học ở Đài Loan bắt đầu suy giảm. Sự suy giảm này có nhiều nguyên nhân:

Mất mát nhân lực

Những người sáng lập chính của phong trào nhạc dân gian sau khi tốt nghiệp đi nước ngoài để học thêm hoặc nhập quân đội, dẫn đến tình trạng mất mát nhân lực. Yang Hsien (Yáng Xián) sau khi phát hành album "Ra biên giới phía tây" vào năm 1977 đã đi du học y học cổ truyền ở Hoa Kỳ; Lý Song Trác (Lý Thượng Trác) vào tháng 9 năm 1977 tử trùng thuyền ở bãi biển Đài Bắc khi cứu một thanh thiếu niên đang bị nước cuốn trôi, chỉ 28 tuổi — những bài hát "[Đảo đẹp]" và "[Trẻ em Trung Quốc]" mà anh để lại trước khi khuất, sau này được Yang Tử Nhân (Yáng Zǔ Rén) và Hu De-fu (Hức Đức Pháp) tiếp nhận và hoàn thiện²。Nhiều nhà sáng lập khác cũng vì lý do kế hoạch sự nghiệp tạm thời hoặc vĩnh viễn rời khỏi sân khấu âm nhạc.

Thay đổi không khí xã hội

Vào cuối những năm 1980, không khí của xã hội Đài Loan thay đổi mạnh mẽ, sau khi giải phóng tình trạng kiểm duyệt (Đài Loan chính thức chấm dứt lệnh cấm biểu đạt sau 38 năm kể từ năm 1949), phong trào địa phương hóa lên ngôn từ trở thành xu hướng mới, bầu không khí trên các trường đại học chuyển hướng sang phản biện sự thống trị văn hóa của Trung Quốc đại lục. Phong cách văn hóa cộng đồng địa phương bắt đầu thay thế cho phong trào nhạc dân gian thanh tươi.

Gánh nặng của sự thương mại hóa

Mặc dù sự thương mại hóa giúp cho nhạc dân gian lan tỏa rộng rãi, nhưng cũng khiến cho sự sáng tạo âm nhạc dần trở nên công thức hóa, mất đi sự ngây thơ và tinh thần thử nghiệm ban đầu.

Di sản và ảnh hưởng: Những người kế vị phản kháng

Mặc dù phong trào nhạc dân gian trên các trường đại học đã kết thúc, nhưng di sản mà nó để lại vẫn sâu sắc ảnh hưởng đến nhạc pop Đài Loan sau này.

La Đại (Luo Da): Người kế vị phản kháng của nhạc dân gian

La Đại (Luo Da) có thể nói là người kế vị quan trọng nhất của phong trào nhạc dân gian. Ông thừa nhận tinh thần "hát câu ca của chính mình" của nhạc dân gian, nhưng từ chối sự dịu dàng và ngây thơ của nhạc dân gian, chuyển sang cách tiếp cận thực tế xã hội một cách sắc bén và phê bình hơn. Từ "[Thượng thiên]" đến "[Gia đình]", La Đại (Luo Da) mở ra một thời đại mới cho nhạc pop quan hệ tốc độ.

Di sản DNA của nhạc dân gian độc lập hiện đại

Những người nghe nhạc độc lập hiện đại như Trần Thư Tinh (Chen Qichen), Trần Hoa (Zhang Xuan), Lô Quang Trường (Lu Guangzhong) ngày nay, thực ra đều thừa nhận di sản DNA của phong trào nhạc dân gian. Họ cũng dùng ngôn ngữ và câu chuyện của riêng mình để sáng tạo âm nhạc, quan tâm tới cảm xúc cá nhân và các vấn đề xã hội, chỉ khác biệt ở cách trình bày đa dạng và cá nhân hơn.

Tinh thần "hát câu ca của chính mình" mãi mãi

Di sản lớn nhất của phong trào nhạc dân gian là tinh thần "hát câu ca của chính mình" mãi mãi. Dù là nhạc dân gian mới, nhạc rock, hay thậm chí là nhạc độc lập hiện đại ngày nay, đều ở một mức độ nào đó duy trì tinh thần này — dùng âm nhạc để truyền đạt tiếng nói của chính mình, dùng sáng tạo để trả lời những câu hỏi của thời đại.

Sự hồi sinh và kỷ niệm: Nhạc dân gian 40 năm, Nhạc dân gian 50 năm

Khi bước vào thế kỷ 21, khi những thế hệ nhạc dân gian bước vào tuổi trung niên, cảm xúc hoài niệm bắt đầu lan tỏa. Các hoạt động kỷ niệm như "Nhạc dân gian 40 năm", "Nhạc dân gian 50 năm" liên tiếp được tổ chức, mang những bài hát kinh điển trở lại ánh nhìn của công chúng.

Nhưng sự hoài niệm này chỉ chỉ tới một mục tiêu — chính là niềm tin "thay đổi thế giới bằng âm nhạc" mình. Trong môi trường âm nhạc ngày nay đầy thương mại và số hóa, sự ngây thơ và lý tưởng của phong trào nhạc dân gian lại trở nên quý giá và cảm động hơn bao giờ hết.

Kết luận: Ý nghĩa của âm thanh

Phong trào nhạc dân gian Đài Loan chỉ kéo dài trong vòng mười năm, nhưng nó đã thay đổi hoàn toàn bức tranh của làng nhạc quan hệ tốc độ. Nó chứng minh một điều: Âm thanh mang theo nhận diện cá nhân, nhận thức văn hóa, tinh thần thời đại.

Khi Lý Song Trác (Lý Thượng Trác) vứt chai nước ngọt xuống sàn nhà ở Đài Bắc, câu hỏi "Tại sao chúng ta phải hát những bài ca của người nước ngoài?" thực chất là "Chúng ta là ai?" và "Chúng ta muốn trở thành người như thế nào?". Câu hỏi này vẫn còn hiệu lực ngay đến hôm nay, và vẫn đáng suy ngẫm cho mỗi nhà sáng tạo.

Trong thời đại toàn cầu hóa, chúng ta có thể cần nghĩ xem: Trong thế giới đầy ắp những tiếng nói khác nhau này, điều gì thực sự thuộc về chúng ta? Làm thế nào để chúng ta có thể tìm được nền tảng văn hóa của riêng mình trong khi vẫn mở cửa?

Phong trào nhạc dân gian Đài Loan trả lời cho chúng ta: Đừng sợ hãi khi dùng ngôn ngữ và câu chuyện của chính mình để sáng tạo. Bởi vì chỉ có như vậy, chúng ta mới có thể để lại âm thanh thực sự thuộc về chúng ta trên thế giới này.

Đọc thêm

• Sự phát triển của nhạc Pop Đài Loan — Trục chính của dòng nhạc Hoa ngữ từ sau thời kỳ nhạc dân ca, trải dài từ La Đại Hữu (Lo Ta-yu) đến Trần Khởi Trinh (Cheer Chen) và Trương Huyền (Audrey Chen).
• Văn học Đài Loan sau giải tỏa thiết quân luật — Một phong trào tự thức văn hóa khác sau khi bãi bỏ thiết quân luật vào năm 1987, có cùng nguồn gốc tinh thần với tư tưởng "hát câu ca của chính mình" trong nhạc dân ca.
• Điện ảnh Đài Loan — Phong trào Điện ảnh mới Đài Loan diễn ra cùng thời kỳ, là một trục khác của sự thức tỉnh văn hóa bản địa Đài Loan trong những năm 1970-1980.
• Tam Mao (San Mao) — Tác giả gốc của ca khúc 〈Cây Ô-liu〉, lời bài hát sau khi được viết lại đã lan tỏa khắp thế giới Hoa ngữ.

Tài liệu tham khảo