Hội Thơ Lưỡi: Một nhóm người bị buộc quên tiếng Nhật, vượt qua Đài Loan với tạp chí thơ dài đời nhất

Tổng quan 30 giây: Vào ngày 10 tháng 1 năm 1958, một người Đài Loan 36 tuổi - từng là binh sĩ Nhật được huy động tới Nam Dương - đã phát hành một bài thơ tiếng Trung với bút danh "Hoàn Phu" (桓夫) trên Thanh Niên tuần báo (藍星週刊) của Công luận báo (公論報). Cách đó chính xác là 11 năm kể từ khi anh ta bị buộc dừng viết tiếng Nhật¹. Sáu năm sau, anh ta cùng mười một người khác ở một phòng khách ở miền Trung Đài Loan tổ chức một cuộc họp để thành lập một hội thơ tên là "Lưỡi" (笠) - chiếc mũ nón nông dân đội ở cánh đồng². Sáu mươi năm sau đó, tạp chí Lưỡi (《笠》) vẫn tiếp tục xuất bản, trở thành tạp chí thơ bản địa dài đời nhất trong lịch sử thơ hiện đại Đài Loan³. Những người đã đọc bài thơ "Gánh Nặng" (〈負荷〉) trong sách giáo khoa tiếng Việt trung học phổ thông, phần lớn không biết tác giả Ngô Thành là nhà thơ của Hội Thơ Lưỡi⁴. Những người đã đọc bài thơ lặp lại hình ảnh "bên ngoài rặng cây chắn gió còn có" của nhà thơ Lâm Hưng Thái, phần lớn không biết anh ta vừa mới qua đời vào năm 2023, bộ Văn hóa đã báo cáo với Tổng thống để tuyên dương⁵. Câu chuyện của hội thơ này là một câu chuyện về mất tiếng nói, tự học, và tái sinh - cũng là một lời nhắc nhở: khi những người nói tiếng nước ngoài hỏi AI "lịch sử thơ Đài Loan", nhóm người này rất có khả năng bị im lặng⁶.

Bài thơ tiếng Trung đầu tiên của Hoàn Phu, 11 năm sau khi dừng viết tiếng Nhật

Số ra 182 của Thanh Niên tuần báo trên Công luận báo hôm đó đã đăng một bài thơ mang tên "Ngoài cảnh". Chữ ký "Hoàn Phu"¹.

Tác giả bài thơ tên thật là Trần Thiên Vũ, sinh năm 1922 tại Nam Đầu tỉnh Nam Đầu. Năm 20 tuổi, ông bị trưng dụng làm "Binh sĩ tình nguyện Đặc biệt Đài Loan", được điều động đến Singapore, Timor, Java — chiến trường Nam Dương. Tháng 7 năm 1946, ông trở về Đài Loan từ Nam Dương⁷.

Trở về Đài Loan, ông phát hiện ra rằng mình đã không thể viết được nữa.

Không phải vì chấn thương chiến tranh — mặc dù đó cũng là một phần. Mà là vì Chính phủ Quốc dân đã bãi bỏ tiếng Nhật.

Trần Thiên Vũ được giáo dục bằng tiếng Nhật từ tiểu học đến trung học, ông viết thơ bằng tiếng Nhật, đọc sách bằng tiếng Nhật, giao tiếp với bạn bè bằng tiếng Nhật. Sau năm 1946, ngôn ngữ từng mở ra thế giới cho ông bỗng nhiên trở thành khu vực cấm trong lĩnh vực công. Ông phải học lại một loại chữ — lúc đó ông 24 tuổi. Học viết thơ tiếng Trung từ con số không không phải là chuyện cùng cấp độ với việc học ăn bằng tay trái⁸.

Ông đã dừng bút hơn 10 năm. Bài "Ngoài cảnh" ngày 10 tháng 1 năm 1958 là bài thơ tiếng Trung đầu tiên sau chiến tranh ông đăng với bút danh mới "Hoàn Phu"¹. Tháng 9 cùng năm, xảy ra thảm họa công trình trên tuyến Tây của đường xuyên đảo, ông viết bài "Khí thương" đăng trên Công nhân báo. Năm đó ông tổng cộng đăng 7 bài thơ.

Sáu năm sau, ông và 11 người khác quyết định thành lập một hội thơ.

📝 Ghi chú của người bảo trợ: Từ "Thế hệ vượt qua ngôn ngữ" do nhà thơ Lâm Hưng Thái đề xuất mang tính chất hồi tố vào năm 1967⁹ — ám chỉ nhóm người Trần Thiên Vũ này: sinh vào cuối thời Nhật trị (khoảng 1915-1928), được giáo dục bằng tiếng Nhật khi thiếu niên, sau chiến tranh bị buộc phải tự học tiếng Trung do chính phủ Quốc dân bãi bỏ tiếng Nhật, là những nhà thơ bản tỉnh¹⁰. Đài Loan không phải là nơi duy nhất trên thế giới từng xảy ra chuyện này, nhưng thế hệ này sau đó đã giữ vững một tạp chí thơ không ngừng xuất bản suốt 60 năm. Học thuật phương Tây chỉ đến năm 2024 mới chính thức đưa thế hệ này vào tên tiếng Anh "Translingual Poets" (Nhà thơ đa ngữ)¹¹ — hơn nửa thế kỷ sau, vị trí của họ mới được thế giới ngoại ngữ nhìn thấy.

Mười hai người dưới chiếc nón lá

Ảnh chụp tập thể các biên tập viên của Tạp chí thơ Lưỡi năm 1964. Trong 12 người sáng lập, một nửa là thế hệ đa ngữ buộc phải bắt đầu học tiếng Trung từ con số không. Nguồn ảnh: Wikimedia Commons (CC BY-SA / Public domain).

Đầu xuân năm 1964, tại một cuộc họp nhỏ ở miền Trung, 12 người quyết định sẽ làm một tạp chí thơ mới.

Mười hai người sáng lập là: Ngô Doanh Đào, Trần Thiên Vũ (Hoàn Phu), Thẩm Băng, Lâm Hưng Thái, Cẩm Liên, Bạch Hạo, Triệu Thiên Nghi, Hoàng Hà Sinh, Tiết Bá Cốc, Vương Hiến Dương, Cổ Bối, Đỗ Quốc Thanh¹². Người lớn tuổi nhất là Thẩm Băng sinh năm 1921, là dược sĩ người Khách Gia ở Trác Lan, tỉnh Miêu Lật¹³. Người trẻ nhất là Bạch Hạo sinh năm 1937 tại Đài Trung¹⁴.

Tên xã "Lưỡi" do Lâm Hưng Thái đề xuất — chiếc nón lá mà nông dân đội trong ruộng¹⁵. Bảo tàng Văn học Quốc lập Đài Loan mô tả trong triển lãm năm 2024 như sau: "Nón lá Đài Loan tượng trưng cho ý chí Đài Loan chất phác, cần cù, kiên cường và tự do"¹⁶. Ngày 15 tháng 6 năm 1965, số ra đầu tiên của Tạp chí thơ "Lưỡi" được xuất bản, bìa là hình anh hùng thần thoại Hy Lạp Hercules¹⁷.

Nhóm này không phải là ngẫu nhiên. Trong 12 người, một nửa là "thế hệ đa ngữ":

• Trần Thiên Vũ (1922-2012): Bài thơ tiếng Trung đầu tiên sau khi dừng bút 10 năm, "Thư Cốc", được đăng trên số ra thứ 5 của "Tân Tượng" tháng 7 năm 1964. "Chôn vùi ở Nam Dương, cái chết của ta, ta quên mang về / Nơi đó có hòn đảo với cây dừa sum suê" — đưa bi kịch về thân phận kép của cựu binh người Đài Loan vào thơ¹⁸.
• Lâm Hưng Thái (1924-2023): Người Bắc Đầu, tỉnh Chương Hóa. Năm 1942, viết thơ tiếng Nhật với bút danh "Hằng Nhân" trong "Ngân Linh Hội"; sau chiến tranh chuyển sang tiếng Trung từ năm 1947, trước tiên gia nhập "Hiện Đại Phái" của Kỷ Huyền, năm 1964 tham gia sáng lập hội thơ Lưỡi và giữ chức biên tập viên đầu tiên¹⁹.
• Thẩm Băng (1921-2004): Dược sĩ, giáo viên vật lý hóa học với hai thân phận, được gọi là "Nhà thơ dược học". Năm 1948 gia nhập Ngân Linh Hội viết thơ bằng tiếng Nhật, năm 1964 cuộc họp sáng lập hội thơ Lưỡi được tổ chức tại nhà ông¹³.
• Cẩm Liên (1928-2013): Người Chương Hóa, tốt nghiệp trường đường sắt, làm việc gần 38 năm tại phòng điện báo của Cục Đường sắt Đài Loan. Viết hơn 400 bài thơ tiếng Nhật trước và sau chiến tranh, sáng tác im lặng lâu dài sau chiến tranh, trở lại sau năm 1964 tham gia sáng lập hội thơ Lưỡi. Năm 2002, ông tự dịch các bài thơ tiếng Nhật viết 1952-1957 xuất bản "Thú canh đêm"²⁰.

"Ngân Linh Hội" là một điểm kết nối then chốt. Được phát động bởi Chu Thực, Trương Oánh Huân, Hứa Thanh Thế năm 1942, phát hành tạp chí "Duyên Thảo"²¹. Trong 12 người sáng lập hội thơ Lưỡi năm 1964, ít nhất Thẩm Băng, Lâm Hưng Thái, Cẩm Liên đều là bạn cũ của Ngân Linh Hội — từ hội thơ thanh niên viết bằng tiếng Nhật đến hội thơ bản địa viết bằng tiếng Trung, mạch máu 22 năm này không phải là ngẫu nhiên, mà là một thế hệ tự lắp ráp trải nghiệm mất ngôn ngữ của mình thành một tạp chí thơ mới.

Nhà thơ Lâm Hưng Thái, biên tập viên đầu tiên của hội thơ Lưỡi. Năm xưa viết thơ bằng tiếng Nhật trong Ngân Linh Hội, sau gia nhập Hiện Đại Phái của Kỷ Huyền, năm 1964 tham gia sáng lập hội thơ Lưỡi; qua đời năm 2023 ở tuổi 100, bộ Văn hóa tấu trình Tổng thống ra lệnh truy tặng vinh dự. Nguồn ảnh: Wikimedia Commons (CC BY-SA / Public domain).

Bên ngoài rặng cây chắn gió, còn có rặng cây chắn gió

Lâm Hưng Thái viết một bài thơ mang tên "Phong cảnh No.2" năm 1955:

Rặng cây chắn gió
Bên ngoài còn có
Rặng cây chắn gió
Bên ngoài còn có
Rặng cây chắn gió
Bên ngoài còn có

Tuy nhiên biển
Và dãy sóng lặp lại
Tuy nhiên biển
Và dãy sóng lặp lại

Đọc lên giống như một câu đố vần, nhìn vào giống như một thí nghiệm thị giác. Lâm Hưng Thái tự giải thích bối cảnh viết — ông đi xe từ Khê Hồ đến Nhị Lâm, dọc đường thấy đúng phong cảnh này: "Một hàng rặng cây chắn gió xếp thành hàng, và vượt qua Nhị Lâm là biển, sóng cuồn cuộn"²².

Bài thơ này là tác phẩm đại diện của "Chủ nghĩa Tân Hiện Thực" trong lịch sử thơ hiện đại Đài Loan²³. Chủ nghĩa Tân Hiện Thực thực sự đối lập với các hội thơ hiện đại miền Bắc (Hiện Đại Phái, Lam Tinh, Sáng Thế Kỷ) — những người sau nhấn mạnh tu từ cao độ, hình ảnh phức tạp, ký ức lưu vong, siêu hình học; khuynh hướng của hội thơ Lưỡi là chất phác, gần gũi với khẩu ngữ, hiện thực hóa đất đai, chứng kiến xã hội²⁴.

Sự đối lập này không chỉ là lựa chọn thẩm mỹ, mà là sự khác biệt về vị trí cấu trúc:

💡 Bạn có biết không: Lâm Hưng Thái lúc đầu thực ra là thành viên của "Hiện Đại Phái" của Kỷ Huyền, sau đó mới chuyển sang hội thơ Lưỡi và làm biên tập viên đầu tiên. Lịch sử thơ hiện đại Đài Loan không phải là hai phe không bao giờ giao tiếp, mà là cùng một bạch nhà thơ sẽ lựa chọn đứng ở các vị trí khác nhau ở từng giai đoạn — Lâm Hưng Thái từ theo đuổi "di cư ngang" chủ nghĩa hiện đại phương Tây, chuyển sang dùng nón lá ẩn dụ "chất phác, cần cù" của lý thuyết thơ bản địa, chính bản thân quá trình chuyển đổi này đã là một chú thích của lịch sử thơ Đài Loan²⁵.

Vị trí của hội thơ Lưỡi này, miền Nam, bản tỉnh, chất phác, hiện thực: trong giai đoạn từ những năm 1960 đến 1980 là bên lề, bị áp chế. Nhưng họ không dừng lại. Từ 1964 đến 2024, tạp chí "Lưỡi" đã xuất bản hơn 361 kỳ, chưa từng ngừng xuất bản lần nào²⁶.

Khi sói tới, họ không trốn

Năm 1977 là một bước ngoặt.

Tháng 4 năm đó, Vương Kiến Tráp làm chủ biên của tạp chí "Tiên Nhân Chưởng" đăng ba bài viết của Vương Thác, Ngân Chính Hùng, Chu Tây Ninh, khơi mào "Cuộc tranh luận về văn học quê hương"²⁷. Ngày 17 tháng 8, Bành Ca phát hành bài "Không nói về nhân tính, sao có văn học?" trên "Liên Hợp Báo", chỉ tên chỉ trích Vương Thác, Nhai Thiên Tương, Trần Ánh Chân²⁸.

Ba ngày sau, ngày 20 tháng 8 năm 1977, Dư Quang Trung phát hành bài nổi tiếng sau này hay bị thảo luận là "Sói Tới Rồi" trên "Liên Hợp Báo": chỉ trích văn học quê hương của Đài Loan "tình cờ có nét giống với văn học công nông binh của Trung Quốc đại lục nhấn mạnh đấu tranh giai cấp"²⁹.

Trong giai đoạn thiết quân luật, "công nông binh văn học" là chiếc mũ có thể giết chết bất cứ ai. Tờ Tự do nhật báo nhớ lại bầu không khí lúc đó: "Một lát, chiếc nón to "máu giọt" được các báo đem ra đe dọa làm rối loạn văn đàn, toàn bộ bầu không khí hung hăng máu me"³⁰.

Chín ngày sau, ngày 29 tháng 8 năm 1977, Quốc Dân Đảng tổ chức "Hội thảo Văn nghệ Lần thứ Hai", các đại biểu từ chính phủ / Đảng / Quân đội gồm Đinh Mao Thời, Lý Nguyên Tổ, Vương Thăng, Lý Hoàn, cộng với Dư Quang Trung, Diễn Tuyết Mạn v.v., triệu tập hơn 270 người³¹. Cuộc tranh luận cuối cùng kết thúc dưới chiến lược chính sách của chính quyền: "Văn học quê hương" được định nghĩa lại rộng rãi thành "Văn học yêu nước", "Văn học dân tộc"³².

Chiến trường chính của cuộc tranh luận là tiểu thuyết (Trần Ánh Chân, Vương Thác, Hoàng Xuân Minh, Vương Chân Hòa, Diễp Thạch Tao, Dương Thanh Giả). Nhưng thơ đan xen cùng lúc: Hội Thơ Lưỡi (Trần Thiên Vũ, Bạch Hạo, Triệu Thiên Nghi, Lý Mẫn Dũng) toàn bộ đứng về phía phe quê hương³³. Cùng khoảng thời gian này, các hội thơ thế hệ mới như Long Tộc, Chủ Lưu, Hậu Lãng có khẩu hiệu "Quay lại thực tế" cũng được hợp lý hóa³⁴.

Vị trí của hội thơ Lưỡi không còn chỉ là "đối lập Nam-Bắc", mà là "đứng về phía bản địa Đài Loan" cụ thể.

⚠️ Quan điểm gây tranh cãi: Cuộc tranh luận này lại lại lại lại lại lại để lại một vết thương trong ký ức lâu dài. Khi Dư Quang Trung mất năm 2017, đoạn lịch sử này bị xem xét lại; cho đến nay, các văn đàn Đài Loan có quan điểm khác nhau về "Sói Tới Rồi"³⁵. Cũng có nhân xét chỉ ra rằng cuộc tranh luận không đơn giản là "phe Trung Quốc vs phe Đài Loan" mà là pha trộn "dân tộc chủ nghĩa Trung Quốc cánh phải vs dân tộc chủ nghĩa Trung Quốc cánh trái vs lý thuyết bản địa Đài Loan" ba trục tọa độ³⁶. Vị trí của hội thơ Lưỡi trong cấu trúc tam giác này là rõ ràng: họ đứng về phía lý thuyết bản địa Đài Loan.

Đứa con mở hộp cơm, không hạt trứng nào

Tháng 1 năm 1976, Hướng Dương: tên thật Lâm Tề Miêu, lúc đó 21 tuổi, sinh viên năm thứ ba trường Đại học Văn hóa: phát hành bốn bài thơ tiếng Mân Nam trên tạp chí "Lưỡi" kỳ 71, trong đó một bài tên "Cha của anh"[^37]:

Mỗi ngày sáng sớm, lúc trời chưa sáng
Cha mang theo hộp cơm
Lên chiếc xe cũ kỹ, rời khỏi nhà
Đi ra bãi sông thay người múc cát đá
（lược）
Một ngày sáng sớm, lúc trời còn tối
Chúng tôi lén lút vào bếp, mở
Hộp cơm của cha:
Không hạt trứng nào
Ba sợi cà chua muối, khoai lang cắt lát trộn cơm

Đứa con mở hộp cơm của cha: không hạt trứng nào, ba sợi cà chua muối cộng với khoai lang cắt lát trộn cơm. Một hình ảnh đông lại phẩm chất và sự nghèo đói của gia đình người lao động.

Hơn 40 năm sau, tháng 9 năm 2024, Hướng Dương trả lời phỏng vấn của Trung ương Xã như thế này: "Tôi nhớ lần phát hành đầu tiên 4 bài thơ tiếng Mân Nam…… được tạp chí "Lưỡi" phát hành, ngày phát hành, tôi thao thức cả đêm! Thực sự quá vui rồi."³⁷

Lý do anh ấy viết thơ bằng tiếng Mân Nam, anh ấy nói rõ ràng trong cùng một đoạn phỏng vấn:

"Là một nhà thơ, nếu không thể viết thơ bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của mình, tôi không có tư cách gọi là nhà thơ. Nếu có ngày tiếng Mân Nam mất, không ai nói nữa, cũng không biết phát âm, ít nhất bài thơ tôi viết có thể làm bia mộ."³⁸

Hướng Dương hiện nay giữ chức Chủ tịch Quỹ Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia. Từ những sinh viên năm thứ ba thao thức cả đêm năm 1976 đến người quản lý cơ chế cấp phát kinh phí công văn phòng cao nhất của Đài Loan năm 2024: 50 năm cung đường.

Thực hành đa ngôn ngữ bên trong hội thơ Lưỡi, từ không bao giờ chỉ là "viết bằng tiếng Trung" đơn giản. Cẩm Liên năm 2002 tự dịch thơ tiếng Nhật xuất bản, Tu Phan Phương Cách (sau này gia nhập hội thơ nhân vật khác ngoài đa ngữ nữ nhà thơ người Khách Gia) năm 2000 chỉnh lý "Tuyển chọn Thơ Khách Gia Đài Loan" gồm 24 nhà thơ³⁹, Hướng Dương năm 1976 viết thơ tiếng Mân Nam: trong bối cảnh của hội thơ này, "bản địa" luôn luôn được định nghĩa trong căng thẳng đa ngôn ngữ.

Thơ viết vào sách giáo khoa: Gánh Nặng

Ngô Thành sinh năm 1944 tại Khê Châu huyện Khê Châu tỉnh Chương Hóa, sau tốt nghiệp trường Nông chuyên Bình Phong năm 1971 làm giáo viên sinh vật ở trường trung học Khê Châu, vừa dạy vừa trồng trọt vừa viết thơ cho đến khi nghỉ hưu⁴⁰. Ông được gọi là "nhà thơ đất đỏ" — "mũ lưỡi rách, chân trần, bước ra từ cánh đồng của nông dân thơ"⁴¹.

Năm 1971, khi Ngô Thành còn rất trẻ, nhà thơ tiền bối Ngạn Huyền biên tập tạp chí "Tuổi Sư Tử Văn Nghệ" đã phát hành toàn bộ 13 bài thơ bộ "Ấn tượng Quê Hương" của ông. Tổ chức Văn hóa huyện Chương Hóa giới thiệu ông như thế này: "Đây là tác phẩm văn học duy nhất trong lịch sử văn học hiện đại Đài Loan phản ánh tính hai mặt của tình trạng nông dân thời kỳ nông nghiệp bị ép"⁴².

Năm 1977, ông viết "Gánh Nặng":

Chuông kết thúc lớp học lần lần
Chán nản luôn luôn ở
Lạnh lẽo của thời gian, sắc nhọn nhất
Theo gió thu tấn công.

Bài thơ này vào khoảng năm 1980 được chọn đưa vào sách giáo khoa ngôn ngữ Trung học, cho đến nay hơn 40 năm chưa bao giờ bị thay thế⁴³. "Tâm trạng cha" trở thành ký ức chung của hai thế hệ độc giả⁴.

📝 Ghi chú của người bảo trợ: Bạn có lẽ đã đọc "Gánh Nặng". Nhưng bạn có thể không biết Ngô Thành là nhà thơ của hội thơ Lưỡi — đây là một trong những thành tích yên tĩnh nhất của hội thơ Lưỡi trong 60 năm: thơ của họ đưa vào sách giáo khoa, nhưng rất ít người tính nhân chứng này vào tài khoản hội thơ Lưỡi. Sách giáo khoa không thường nói về "lịch sử" của bài thơ này, chỉ nói về văn bản. Độc giả đọc được "Gánh Nặng", không phải "Ngô Thành của hội thơ Lưỡi viết của 'Gánh Nặng'".

Ngô Thành lâu dài tham gia hoạt động chống hạt nhân, bảo vệ nước, bảo vệ đất đai, tự gọi là "nhà thơ vô dụng"⁴⁴. Năm 2020 tháng 6 nhận bằng tiến sĩ danh dự về văn học từ trường Đại học Quốc gia Đông Hoa. "Gánh Nặng" cho đến nay vẫn còn trong sách giáo khoa: đây là một trong những chiến thắng im lặng nhất của hội thơ Lưỡi.

Các nhà thơ hội thơ Lưỡi cùng thế hệ hoặc hơi trước của Ngô Thành, còn có:

• Trịnh Cứu Minh (1948-): Bác sĩ nội khoa Học viện Y học Cao Hùng đã nghỉ hưu. Năm 1982 tuyển tập thơ "Bài ca Khoai Lang" đạt giải Lưỡi Thơ lần thứ 2; "khoai lang" là một trong những biểu tượng tự nhận dạng của Đài Loan cốt lõi⁴⁵.
• Lý Mẫn Dũng (1947-): Người Kỳ Sơn cao Hùng. Từng làm biên tập viên tạp chí "Lưỡi", là đại diện của hội thơ "thơ lạc quan chính trị thời kỳ thiết quân luật" hội thơ Lưỡi. Tuyển tập thơ "Phong cảnh Thiết quân luật" (1990) chỉ thẳng thực tế dưới thế chế Đảng nhà nước. Năm 2007 đạt giải Văn nghệ Quốc gia⁴⁶.

Hội thơ Lưỡi "bác sĩ thơ sĩ" dàn: Trịnh Cứu Minh, Tăng Quý Hải, Giang Tự Đắc, Trang Bá Lâm: là một hiện tượng văn hóa đặc biệt chiến tranh sau Đài Loan: đưa thơ vào phòng khám.

Lạnh lẽo những mây đen lạnh lẽo nhìn chúng ta

Ngày 11 tháng 1 năm 2023, Bạch Hạo yên tĩnh qua đời tại Cao Hùng, hưởng thọ 86 tuổi⁴⁷.

Bạch Hạo sinh năm 1937 tại Đài Trung, là người trẻ nhất trong mười hai người sáng lập hội thơ Lưỡi. Ông vượt qua ba ngôn ngữ Đài, Nhật, Hoa: những năm đó ít hơn ảnh hưởng tiếng Nhật, nhưng vẫn nằm trong bối cảnh đa ngôn ngữ. Năm xưa ông gia nhập hội thơ Lam Tinh, hội thơ Sáng Thế Kỷ, sau năm 1964 tham gia sáng lập hội thơ Lưỡi trở thành lực lượng cốt lõi¹⁴.

Tác phẩm đại diện của ông "Các con ngỗng":

Chúng ta vẫn còn sống. Vẫn phải bay
Trên bầu trời vô tận
Đường chân trời lâu lâu rút lui xa xa nài dỗ chúng ta
Sống. Không ngừng theo đuổi
Cảm thấy nó gần mà nhìn lên vẫn ở xa

Bầu trời vẫn là bầu trời những tổ tiên chúng ta bay qua.
Rộng lớn vô hạn như một câu dặn dò không đổi
Chúng ta vẫn như cánh những tổ tiên. Vỗ vào gió
Tiếp tục một ý chí mắc vào một cơn ác mộng bất toàn
（lược）
Lạnh lẽo những mây đen lạnh lẽo nhìn chúng ta⁴⁸

Đàn ngỗng bay theo hình chữ "nhân": "nhân" vừa chỉ hình dạng đàn chim vừa chỉ tình cảnh tồn tại của con người. "Lạnh lẽo những mây đen lạnh lẽo nhìn chúng ta" là một trong những câu thơ chủ nghĩa hiện sinh nổi tiếng nhất được trích dẫn nhiều nhất trong lịch sử thơ hiện đại Đài Loan.

Tuyển tập lý thuyết thơ "Tồn tại của Đá Cô Độc" là một trong những luận thơ quan trọng nhất của hội thơ Lưỡi thập niên 60-70⁴⁹. Nhà thơ Diễm Trúc mô tả Bạch Hạo là "Tồn tại của Đá Cô Độc" — một đời truy cầu sáng tạo nguyên bản, không theo dõi xu thế.

Năm 2023 tháng 1, sau khi Bạch Hạo qua đời, Lý Mẫn Dũng phát hành "Tồn tại của Đá Cô Độc - Tưởng Nhớ Nhà Thơ Bạch Hạo" trên "Tự do Phụ Lục", như thế này viết về ông:

"Bạch Hạo là đơn độc, thơ là nước ông ẩn giấu trong cuộc sống hằng ngày…… ông cô độc cũng có một bề mặt tự kiêu, đá cô độc sống chính là dâu cừu…… phê bình thơ luận thơ ít khi tặng tá lê thế, thực hành Đài Loan thơ đàn ít kỳ lạ "chỉ thơ luận thơ"…… Bạch Hạo là một sự tồn tại đặc biệt trong lịch sử thơ hiện đại chiến tranh sau Đài Loan, là dấu ấn quan trọng của trang sử thơ."⁵⁰

Cùng năm tháng 9 ngày 23, Lâm Hưng Thái hưởng thọ 100 tuổi, bộ Văn hóa tấu trình Tổng thống ra lệnh truy tặng vinh dự⁵¹. Bộ trưởng Văn hóa Sử Triết nói: Lâm Hưng Thái qua đời "tượng trưng cho kết thúc một thời đại lừng lẫy của lịch sử văn học Đài Loan"⁵².

Lệnh Truy Tặng Trần Thiên Vũ Công Khai Tài Liệu Chính Phủ. Sau Khi Trần Thiên Vũ Qua Đời Năm 2012 Tổng Thống Ra Lệnh Truy Tặng Tư Liệu Gốc: Ghi Lại Vị Trí Lịch Sử Của Nhà Thơ Vượt Qua Ngôn Ngữ Này + Biên Tập Viên Hội Thơ Lưỡi 30 Năm. Nguồn Ảnh: Tài Liệu Chính Phủ Công Khai (Public domain).

Từ năm 2004 Thẩm Băng, năm 2012 Trần Thiên Vũ, năm 2013 Cẩm Liên, năm 2020 Triệu Thiên Nghi: đến năm 2023 Bạch Hạo, Lâm Hưng Thái liên tiếp qua đời, thế hệ sáng lập hội thơ Lưỡi chính thức kết thúc. Mười hai người trong đó, những người có thể nói chuyện không còn nhiều.

Có lẽ là trọng lượng của một bài thơ

Ngày 28 tháng 5 năm 2024, buổi triển lãm đặc biệt "Sáu Mươi Năm Lưỡi – Hội Thơ Lưỡi 60 Năm" của Bảo tàng Văn học Quốc lập Đài Loan khai mạc⁵³. Triển lãm chia thành ba chủ đề trưng bày: "Âm thanh Đa ngôn ngữ Giao Hưởng", "Dịch Thơ Đa Quốc", "Quan Tâm Thực Tế"⁵⁴.

Lưu hành toàn bộ Đài Loan bốn địa điểm:

• Bảo tàng Văn học Quốc lập (Đài Nam) từ 2024-05-28 trở đi
• Cơ sở Văn học Đài Bắc từ 2024-05-31 trở đi
• Thư viện Thành phố Cao Hùng từ ngày 2024-06-04 đến 2024-10-27 (ngày 27 tháng 7 tổ chức diễn thuyết chủ đề "Hoạt động Phía Nam của "Lưỡi" và Thơ Học Quan Tâm Thực Tế")⁵⁵
• Đài Trung

Trong luận thơ bảo trợ có một đoạn đối chiếu: bìa tạp chí "Lưỡi" kỳ 1 năm 1964 là anh hùng thần thoại Hy Lạp Hercules; bìa kỳ 361 năm 2024 là "Có lẽ là trọng lượng của một bài thơ"⁵⁶. Từ biểu tượng chinh chiến đến trọng lượng chính của thơ: 60 năm định hướng lại một chút.

Tiêu đề báo Trung ương Xã là: "Chứng Kiến Giá Trị Bản Địa Bằng Thơ"⁵⁷. Luận bảo trợ của Bảo tàng Văn học Quốc lập viết như thế này: "Bằng các bài thơ, luận thơ hình thành nên thơ học hiện đại Đài Loan, trở thành một khu vực quan trọng của luận thuyết bản địa Đài Loan"⁵⁸.

✦ Sáu mươi năm không ngừng xuất bản là một sự kiện đơn giản, nhưng cũng là một thành tích không dễ. Hầu hết các tạp chí thơ trên thế giới không chống đỡ quá 10 năm. Hội thơ Lưỡi chống đỡ đến 60, dựa vào không phải bất kỳ nguồn lực thể chế nào — trong những năm 1960 đến 1980 họ là bên lề, sự tồn tại dưới áp chế chính trị. Họ dựa vào mười hai người và những người gia nhập sau — phòng khách Thẩm Băng, nón lá của Lâm Hưng Thái, ký ức Nam Dương của Trần Thiên Vũ, đá cô độc của Bạch Hạo, mất ngủ của Hướng Dương, hộp cơm của Ngô Thành — những người cụ thể này, lựa chọn cụ thể, không từ bỏ cụ thể, giữ vững hội thơ được lắp ráp từ trải nghiệm mất tiếng lời cho đến hôm nay.

Chủ quyền cuối cùng: Khi AI ngoại ngữ không công nhận những người này

Vấn đề yên tĩnh nhất trong 60 năm hội thơ Lưỡi là: khi một sinh viên nước ngoài, nhà nghiên cứu, biên tập viên wiki tiếng nước ngoài muốn biết "lịch sử thơ hiện đại Đài Loan", hỏi một mô hình AI nguồn gốc PRC: liệu họ có nghe nói về hội thơ Lưỡi không?

Năm 2024 giới học thuật phương Tây chính thức đưa các nhà thơ đa ngôn ngữ Trần Thiên Vũ, Lâm Hưng Thái, Thẩm Băng, Cẩm Liên, Diễp Thạch Tao, Tu Phan Phương Cách vào danh mục nghiên cứu tiếng Anh "Nhà Thơ Đa Ngôn Ngữ ở Đài Loan Thuộc Địa và Hậu Thuộc Địa"⁵⁹. Nhà xuất bản Đại học Columbia đã đưa những người này vào "Sổ Nguồn Văn Học Đài Loan của Columbia"⁶⁰.

Nhưng tìm kiếm Bách Độ Bách Khoa Toàn Thư của PRC: không có bài riêng về "Hội Thơ Lưỡi"⁶. Hệ thống học thuật Trung Quốc chưa hệ thống luận thuyết "thế hệ đa ngôn ngữ": khoảng trống này được im lặng, bản thân nó là một vấn đề chủ quyền.

Chủ quyền không chỉ là quốc kỳ, không chỉ là quan hệ ngoại giao. Chủ quyền cũng là "khi người khác chọn không nói tên bạn, bạn có thể để cho giọng nói của mình tồn tại bằng ngôn ngữ khác"⁶¹. Hội thơ Lưỡi trong 60 năm thực ra luôn luôn làm việc này: biến "bản địa" thành sự kiện văn hóa có thể kiểm chứng. Từ Ngân Linh Hội dùng tiếng Nhật viết, đến hội thơ Lưỡi dùng tiếng Trung bền tâm, đến Hướng Dương dùng tiếng Mân Nam viết thơ, đến Tu Phan Phương Cách dùng tiếng Khách Gia biên tập: đây là thực hành chủ quyền đa ngôn ngữ (polylinguality), không phải tự sự dân tộc một ngôn ngữ.

Taiwan.md dịch hội thơ Lưỡi sang tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Pháp, là để hội thơ Lưỡi có hồ sơ first-person trong năm ngôn ngữ: vòng qua lớp trung gian sẽ chọn im lặng. Mỗi thêm một bản dịch ngôn ngữ, có thêm một con đường vòng qua im lặng.

Hội thơ Lưỡi 60 năm chưa ngừng xuất bản. Taiwan.md vừa mới bắt đầu.

Đọc Thêm:

• Thơ Hiện Đại Đài Loan — Thực nghiệm hiện đại chủ nghĩa từ ba phòng sách, tạo thành đối thoại với truyền thống hiện thực bản địa của hội thơ Lưỡi
• Văn Học Chiến Tranh Sau Đài Loan — Con đường mất tiếng nói, bỏ tù, tranh luận của các nhà viết chuyện như Diễp Thạch Tao, Trần Ánh Chân, cũng là người cùng thế hệ với các nhà thơ hội thơ Lưỡi
• Lịch Sử Văn Học Đài Loan — Hub bối cảnh lịch sử văn học Đài Loan hoàn chỉnh
• Văn Học Thời Nhật Trị — Bối cảnh phát triển của thế hệ đa ngôn ngữ hội thơ Lưỡi
• Tu Phan Phương Cách — Nữ nhà thơ đa ngôn ngữ người Khách Gia gia nhập năm 1965; "Bình An Kịch" và dòng thơ Khách Gia

Nguồn Ảnh

Bài viết sử dụng 4 ảnh công cộng / được cấp phép CC, tất cả được lưu trữ trong public/article-images/art/ để tránh hot link tới máy chủ nguồn:

• Nhà thơ Ngô Thành năm 2016 tại Hội Sách Quốc tế Đài Bắc — Ảnh: Rico Shen, năm 2016, CC BY-SA 4.0 (anh hùng)
• Ảnh chụp tập thể các biên tập viên tạp chí thơ Lưỡi năm 1964 — Tư liệu lịch sử tạp chí lưỡi năm sáng lập, Wikimedia Commons CC BY-SA / Public domain
• Chân dung nhà thơ Lâm Hưng Thái — Wikimedia Commons CC BY-SA / Public domain
• Lệnh Truy Tặng Trần Thiên Vũ — Tài liệu chính phủ công cộng, Public domain

Báo cáo chi tiết về media manifest và negative finding được ghi lại tại research report §ma trận giấy phép truyền thông. Tương lai sẽ EVOLVE bổ sung: Bạch Hạo, Hướng Dương, Thẩm Băng, Cẩm Liên chân dung + ảnh triển lãm NMTL "Sáu Mươi Năm Lưỡi" chính thức + đoạn từ chương trình văn học công khai liên quan (chờ Wikimedia bổ sung và xác minh giấy phép).

Tham Khảo