Sự phát triển điêu khắc đương đại tại Đài Loan

Tổng quan 30 giây

Điêu khắc đương đại Đài Loan phát triển từ nghề thủ công điêu khắc gỗ truyền thống, trải qua ba thế hệ quan trọng: Hoàng Thổ Thủy đặt nền móng cho điêu khắc hiện đại; Dương Anh Phong xây dựng ngôn ngữ điêu khắc đương đại; và Chu Minh đưa tinh thần phương Đông vào tầm nhìn quốc tế. Bắt đầu từ phong trào điêu khắc hiện đại những năm 1960, các nhà điêu khắc Đài Loan đã đạt được những đột phá quan trọng về ứng dụng vật liệu, biểu đạt chủ đề và khái niệm không gian. Ngày nay, với các không gian trưng bày như Bảo tàng Chu Minh và công viên điêu khắc ngoài trời trải rộng khắp đảo, các nghệ sĩ thế hệ mới như Lâm Thuấn Long, Hồng Dịch tiếp tục thúc đẩy sự đa dạng của nghệ thuật điêu khắc; đồng thời, điêu khắc Đài Loan cũng đã tích lũy được mức độ nhận diện và sự công nhận trong giới sưu tầm quốc tế.

Chu Minh qua đời vào tháng 4 năm 2023, hưởng thọ 85 tuổi. Bảo tàng và di sản sáng tạo mà ông xây dựng khi còn sống là một tọa độ quan trọng để hiểu cách điêu khắc Đài Loan vươn ra thế giới¹.

Bài viết này cần khoảng 18 phút để đọc, phù hợp với độc giả quan tâm đến lịch sử nghệ thuật, nghệ thuật công cộng hoặc chất liệu điêu khắc của Đài Loan.

Từ khóa: Loạn Thư (Thái Cực), Nhân Gian, Điêu khắc hiện đại, Nghệ thuật công cộng, Đổi mới vật liệu, Mỹ học phương Đông

Tại sao điều này lại quan trọng

Sự phát triển của điêu khắc đương đại Đài Loan mang ý nghĩa đa tầng. Một mặt, các tác phẩm điêu khắc ghi lại quá trình xã hội Đài Loan chuyển đổi từ xã hội nông nghiệp sang công nghiệp hóa và văn hóa hậu hiện đại; mặt khác, việc thúc đẩy chính sách nghệ thuật công cộng đã đưa điêu khắc ra khỏi bảo tàng, vào không gian đời sống hàng ngày, thay đổi mối quan hệ giữa người dân bình thường và tác phẩm nghệ thuật.

Đối với những ai quan tâm đến chính sách văn hóa, sự phát triển của điêu khắc Đài Loan còn là một ví dụ về việc "chính sách thúc đẩy hệ sinh thái nghệ thuật"—từ hệ thống giáo dục, hỗ trợ sáng tạo đến các quy định về nghệ thuật công cộng, mỗi khâu đều đã định hình nên cảnh quan điêu khắc ngày nay.

Từ chủ đề địa phương đến các vấn đề đương đại, các tác phẩm điêu khắc phản ánh sự biến đổi xã hội và bản sắc văn hóa của Đài Loan; kỹ thuật điêu khắc gỗ truyền thống được chuyển hóa thành ngôn ngữ biểu đạt mới trong tay các nghệ sĩ đương đại, lưu giữ và làm sâu sắc thêm ký ức về nghề thủ công văn hóa.

• Vị thế trên trường quốc tế: Các nhà điêu khắc Đài Loan liên tục gặt hái thành tích tại các triển lãm quốc tế, nâng cao sức mạnh mềm văn hóa của Đài Loan.
• Cải tạo không gian công cộng: Số lượng lớn tác phẩm điêu khắc chất lượng cao được đưa vào không gian công cộng, nâng cao chất lượng thẩm mỹ đô thị.
• Giá trị kế thừa giáo dục: Xây dựng hệ thống giáo dục điêu khắc có tính hệ thống, nuôi dưỡng nhân tài sáng tạo thế hệ mới.

Bối cảnh phát triển điêu khắc Đài Loan

Lịch sử điêu khắc Đài Loan có thể được chia thành ba tầng lớp: truyền thống thủ công dân gian tiêu biểu là điêu khắc gỗ chùa chiền; sự chuyển đổi hiện đại hóa khi tiếp nhận điêu khắc tả thực phương Tây trong thời kỳ Nhật trị; và thế hệ bậc thầy đã thiết lập ngôn ngữ nghệ thuật đương đại sau chiến tranh. Ba tầng lớp này không hoàn toàn tách biệt mà chồng chéo lên nhau, tạo nên diện mạo đa dạng của điêu khắc Đài Loan ngày nay.

Nền tảng thủ công được cắm rễ trong xã hội di dân; nhu cầu điêu khắc tôn giáo đã hỗ trợ hệ thống thợ thủ công. Chế độ triển lãm quan chức thời Nhật trị mở ra cửa sổ nhìn vào kỹ thuật tả thực phương Tây, và việc thiết lập hệ thống giáo dục mỹ thuật sau chiến tranh đã cung cấp đất đai để nuôi dưỡng thế hệ bậc thầy.

Từ khi Hoàng Thổ Thủy trở thành người Đài Loan đầu tiên được chọn tham gia Triển lãm Đế quốc với tác phẩm Tiếng sáo của trẻ đồng quê vào năm 1920, và tiếp tục được chọn trong Triển lãm Đế quốc lần thứ ba với tác phẩm Nước Cam Lộ vào năm 1921², quá trình tiến hóa này kéo dài bảy thập kỷ, bao hàm bối cảnh lịch sử hoàn toàn khác biệt của giáo dục thuộc địa, xây dựng văn hóa hậu chiến và toàn cầu hóa.

Nền tảng truyền thống: Gốc rễ sâu xa của thủ công dân gian

Truyền thống điêu khắc gỗ chùa chiền:

• Kỹ thuật điêu khắc du nhập cùng người di cư từ thời Minh Thanh.
• Các phương pháp tinh xảo trong điêu khắc tượng thần và trang trí kiến trúc.
• Hệ thống kế thừa kỹ thuật của thợ thủ công.

Đặc điểm điêu khắc thủ công:

• Coi trọng chức năng thực dụng và hiệu ứng trang trí.
• Vật liệu phong phú từ các câu chuyện dân gian và thần thoại.
• Kỹ thuật thủ công tỉ mỉ và cách sử dụng công cụ.

Sự khác biệt theo vùng miền:

• Miền Bắc: tương đối giản dị, thanh nhã.
• Miền Trung: trang trí phức tạp, lộng lẫy.
• Miền Nam: nhiệt tình, phóng khoáng, tự do.

Chuyển đổi hiện đại: Vươn lên từ thủ công đến nghệ thuật

Hoàng Thổ Thủy (1895-1930): Thế hệ điêu khắc hiện đại đầu tiên của Đài Loan

• Đặc điểm tác phẩm: dung hợp tả thực Nhật Bản với phong cảnh địa phương Đài Loan.
• Tác phẩm tiêu biểu: Nước Cam Lộ (1921), Chim Đế (1922), Quần thể bò (1930)².
• Ý nghĩa lịch sử: Mở ra tiên phong cho điêu khắc hiện đại Đài Loan.

Phát triển thời Nhật trị:

• Chế độ triển lãm quan chức đưa vào tư tưởng điêu khắc phương Tây.
• Hệ thống giáo dục mỹ thuật dần được thiết lập.
• Hiện đại hóa và cải tiến kỹ thuật vật liệu.

Thiết lập đương đại: Nền móng của thế hệ bậc thầy

Dương Anh Phong (1926-1997): Người đặt nền móng cho điêu khắc hiện đại³.

Ý niệm nghệ thuật:

• Nhấn mạnh tính tinh thần và mỹ học phương Đông.
• Đề xuất khái niệm "Điêu khắc cảnh quan" (Lifescape Sculpture) vào khoảng những năm 1980⁴.

Tác phẩm tiêu biểu:

• Phượng Hoàng Lai Nghi: Tác phẩm điêu khắc kiến trúc khổng lồ bằng thép màu đỏ trước Bảo tàng Trung Hoa Dân Quốc tại Triển lãm Thế giới Osaka năm 1970⁴.
• Loạt tác phẩm phong cảnh núi Thái Lộc: Biểu đạt vẻ đẹp của núi non Đài Loan bằng thủ pháp trừu tượng.
• Thiết kế điêu khắc cho nhà ga hàng không quốc tế Cao Hùng và sảnh xuất ngoại⁴.

Đặc điểm sáng tạo:

• Ứng dụng sáng tạo vật liệu thép không gỉ.
• Kết hợp hình học trừu tượng và hình thái hữu cơ.
• Quan tâm tổng thể đến không gian môi trường.

Chu Minh: Nhà điêu khắc Đài Loan từ địa phương đến quốc tế

Chu Minh (1938-2023) là nghệ sĩ có mức độ nhận diện quốc tế cao nhất trong lịch sử điêu khắc Đài Loan¹. Sáng tác của ông bắt đầu từ việc kế thừa điêu khắc gỗ truyền thống, sau đó được Dương Anh Phong dẫn dắt vào lĩnh vực nghệ thuật đương đại, phát triển hai hệ thống sáng tạo lớn là Loạn Thư và Nhân Gian, với các tác phẩm được sưu tầm khắp châu Âu, châu Mỹ và châu Á.

Hành trình nghệ thuật và sự tiến hóa phong cách

Loạt tác phẩm địa phương ban đầu (thập niên 1970):

Bối cảnh sư phụ:

• Từ năm 1953, ông học nghề điêu khắc tại Miếu Từ Huệ Thông Tiêu, dưới sự hướng dẫn của Lý Kim Xuyên, và tốt nghiệp sau bốn năm.
• Năm 1968, ông theo Dương Anh Phong làm thầy, học điêu khắc hiện đại trong tám năm⁵.
• Chuyển đổi từ thợ thủ công sang nghệ sĩ đương đại.

Tác phẩm tiêu biểu:

• Trẻ đồng quê: Khắc họa cuộc sống dân dã.
• Hợp tác đoàn kết: Trình bày sinh động đời sống nông thôn.
• Bò nước: Sự kết hợp hoàn hảo giữa sức mạnh và cái đẹp.

Đặc điểm sáng tạo:

• Giữ lại tinh hoa kỹ thuật điêu khắc gỗ truyền thống.
• Chú trọng biểu đạt sức sống của tác phẩm.
• Thủ pháp đơn giản hóa, giữ lại thần thái.

Loạn Thư: Sự dung hợp hoàn hảo giữa Đông và Tây

Ý niệm sáng tạo:

• Chuyển đổi các chuyển động cơ thể của Thái Cực Quyền thành ngôn ngữ điêu khắc.
• Theo đuổi mỹ học cân bằng giữa động và tĩnh.
• Thể hiện tư tưởng âm dương hài hòa của triết học Trung Hoa.

Đặc điểm kỹ thuật:

• Giữ lại dấu vết đục bổ lớn trên bề mặt.
• Đơn giản hóa hình thể để nhấn mạnh sự chuyển động.
• Thủ pháp biểu đạt vừa trừu tượng vừa cụ thể.

Tác phẩm tiêu biểu:

• Loạn Thư - Hạ thế đơn tiện
• Loạn Thư - Đối luyện
• Loạn Thư - Khởi thế

Ảnh hưởng quốc tế:

• Triển lãm cá nhân tại Bảo tàng Trung ương Tokyo năm 1977 gây chấn động.
• Triển lãm lớn tại Quảng trường Vạn Đằng, Paris năm 1997.
• Thiết lập vị thế của điêu khắc Đài Loan trên trường nghệ thuật quốc tế.

Nhân Gian: Quan sát sâu sắc đời sống đương đại

Chuyển hướng sáng tạo:

• Giai đoạn sáng tác mới bắt đầu từ những năm 1980.
• Chuyển từ văn hóa truyền thống sang quan sát xã hội đương đại.
• Thử nghiệm đa dạng trong ứng dụng vật liệu.

Nội dung chủ đề:

Loạt tác phẩm quân nhân phản tư về chiến tranh và hòa bình, còn loạt tác phẩm vận động viên thể hiện vẻ đẹp năng động của cơ thể con người.

• Loạt múa ba lê: Đối thoại giữa nghệ thuật Đông và Tây.
• Loạt Tam Quân: Sự diễn giải nghệ thuật về văn hóa quân sự.

Đổi mới vật liệu:

• Đất sét: Giữ lại cảm giác và đặc tính mộc mạc.
• Mút xốp: Thử nghiệm táo bạo với vật liệu thử nghiệm.
• Thép không gỉ: Ứng dụng vật liệu công nghiệp hiện đại.
• Polypropylene (Polyren): Khám phá vật liệu nhẹ.
• Đồng: Sự diễn giải hiện đại của vật liệu truyền thống.

Bảo tàng Chu Minh: Căn cứ quan trọng của giáo dục nghệ thuật

Bối cảnh thành lập:

Bảo tàng Chu Minh khai trương tại khu Kim Sơn, Tân Bắc, vào năm 1999, sau mười hai năm chuẩn bị từ năm 1987. Đây là bảo tàng lấy một nghệ sĩ làm chủ đề, trưng bày toàn bộ quá trình sáng tạo của Chu Minh từ điêu khắc gỗ địa phương đến Loạn Thư⁶. Ông qua đời vào ngày 22 tháng 4 năm 2023, hưởng thọ 85 tuổi; bảo tàng vẫn mở cửa và là cơ quan chính lưu giữ di sản nghệ thuật của ông¹.

Thiết kế không gian:

• Kết hợp công viên điêu khắc ngoài trời và không gian triển lãm trong nhà.
• Thiết lập trong môi trường tự nhiên gần núi và biển.
• Đối thoại hài hòa giữa tác phẩm nghệ thuật và môi trường.

Chức năng giáo dục:

• Chương trình phổ biến giáo dục điêu khắc.
• Cơ chế sáng tạo lưu trú của nghệ sĩ.
• Nền tảng giao lưu điêu khắc quốc tế.

Sự khám phá đa dạng của các nhà điêu khắc thế hệ mới

Các nhà điêu khắc sinh từ những năm 1950–1970 như Lâm Thuấn Long, Hồng Dịch đã mở ra một con đường sáng tạo bắt đầu từ không gian công cộng trong hệ sinh thái nghệ thuật đương đại Đài Loan. Tác phẩm của họ được triển khai rộng rãi tại các không gian công cộng đô thị, tiếp xúc trực tiếp với công chúng, hình thành mối quan hệ xã hội khác biệt so với thế hệ bậc thầy.

Lâm Thuấn Long nổi tiếng với nghệ thuật đất, sử dụng vật liệu tự nhiên như tre để sáng tạo các tác phẩm sắp đặt lớn ngoài trời; còn Hồng Dịch được biết đến với những bức điêu khắc động vật rực rỡ màu sắc, kết hợp các yếu tố nghệ thuật dân gian Đài Loan, mang tính gần gũi và dễ nhận diện. Ngoài ra, các nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ khác như Liêu Nghênh Tích, Trần Chính Hùng, Bồ Hạo Minh, Lý Ức Huân đã chuyên sâu vào các lĩnh vực điêu khắc trang trí bằng thép không gỉ, điêu khắc gỗ, tượng đồng và nghệ thuật công cộng mosaic.

Thời kỳ trưởng thành của những nhà điêu khắc thế hệ mới này trùng với giai đoạn chính sách nghệ thuật công cộng Đài Loan được thực hiện quy mô lớn; cơ hội sáng tạo và sự hỗ trợ thị trường do chính sách cung cấp đã định hình con đường sáng tạo của thế hệ nghệ sĩ này ở một mức độ nào đó.

Lâm Thuấn Long: Nhà thơ của nghệ thuật môi trường

Ý niệm sáng tạo:

• Quan tâm đến sinh thái môi trường và sự quan tâm nhân văn.
• Sáng tạo nghệ thuật đất bằng vật liệu tự nhiên.
• Nhấn mạnh mối quan hệ cộng sinh giữa nghệ thuật và môi trường.

Tác phẩm tiêu biểu:

• Vượt qua biên giới - Biển (Thuyền hạt giống): Tác phẩm thuyền hạt giống làm từ gỗ trôi, có hình dạng quả bàn cờ, được trưng bày tại Lễ hội Nghệ thuật Quốc tế Setouchi năm 2016 và được tỉnh Kagawa lưu giữ vĩnh viễn⁷.
• Hạt giống—Một hạt giống rơi từ trên trời: Năm 2018 tại công viên rừng Hoa Bò Lý, sử dụng tre Mạnh Tông và tre Quế đan xen tạo thành một tác phẩm khổng lồ đường kính 12 mét, cao 15 mét⁸.
• Vượt qua biên giới - Sóng: Tại đảo Tiểu Đậu, Lễ hội Nghệ thuật Quốc tế Setouchi năm 2019, không gian hình nhím biển được tạo thành từ hơn bốn nghìn cây tre⁹.

Đặc điểm sáng tạo:

• Sử dụng khéo léo các vật liệu tự nhiên như tre.
• Tích hợp tác phẩm sắp đặt lớn ngoài trời vào môi trường.
• Khả năng kiến tạo không gian mang tính thơ mộng.

Hồng Dịch: Sự biểu đạt đương đại rực rỡ sắc màu

Phong cách nghệ thuật:

• Điêu khắc động vật với màu sắc tươi sáng.
• Dung hợp các yếu tố nghệ thuật dân gian Đài Loan.
• Kết hợp vật liệu hiện đại và hoa văn truyền thống.

Tác phẩm tiêu biểu:

• Loạt tác phẩm Bò: Sự diễn giải đương đại về bò nước Đài Loan.
• Khỉ Phúc Lộc: Đèn chính tại Lễ hội đèn lồng Đài Bắc năm 2016.
• Nhân vật Tôn Ngộ Không: Kết hợp thần thoại truyền thống và mỹ học hiện đại.

Đặc điểm sáng tạo:

• Sử dụng thành thạo vật liệu sợi thủy tinh.
• Chuyển đổi các hoa văn may mắn dân gian sang phong cách hiện đại.
• Tính gần gũi của nghệ thuật công cộng.

Các nhà điêu khắc đương đại quan trọng khác

Liêu Nghênh Tích (1968-):

• Xuất thân từ nhóm hội họa phương Tây, Viện Nghiên cứu Mỹ thuật Đại học Đông Hải; chuyển từ hai chiều sang sáng tác ba chiều từ năm 2008.
• Điêu khắc bằng thép không gỉ và trang trí màu sắc, kế thừa khái niệm đường nét "chuỗi gen".
• Đồng thời là nghệ sĩ và giám tuyển quốc tế¹⁰.

Trần Chính Hùng (1942-):

• Nhà điêu khắc gỗ tại Đài Nam. Từ năm 1955, ông học nghề tại tiệm tượng Phật Bắc Cảng và thầy Lý Hoàn Mỹ ở Lộc Cảng; tốt nghiệp năm 1958.
• Kỹ thuật đục kết hợp kỹ thuật của thợ Tang Sơn, tượng Phật Đài Loan, điêu khắc một nhát của Nhật Bản và tả thực phương Tây.
• Giải thưởng Văn học Ngô Tam Liên năm 1983, giải Tân Cấu trúc Nhật Bản năm 1989; triển lãm cá nhân tại Bảo tàng Thành phố Đài Nam năm 2021¹¹.

Bồ Hạo Minh (1944-):

• Con trai của nhà điêu khắc Bồ Thiêm Sinh, đã tham gia làm tượng cùng cha trong mười ba năm.
• Năm 1980, ông du học tại Học viện Hoàng gia Brussels, Bỉ và Paris, Pháp.
• Điêu khắc chân dung bằng đồng tả thực; triển lãm "Nhiệt độ: Triển lãm điêu khắc cha con Bồ Thiêm Sinh x Bồ Hạo Minh" tại Bảo tàng Nam Mỹ năm 2024¹².

Lý Ức Huân:

• Sáng tạo nghệ thuật công cộng bằng kỹ thuật ghép mosaic vật liệu hỗn hợp.

Nghệ thuật công cộng và không gian đô thị

Năm 1992, Quy chế thưởng trợ nghệ thuật văn hóa đã thiết lập chính sách "một phần trăm nghệ thuật công cộng", yêu cầu các dự án công trình phải trích 1% kinh phí để lắp đặt tác phẩm nghệ thuật¹³. Chính sách này đã thay đổi phương thức sản xuất điêu khắc Đài Loan: các nghệ sĩ có nguồn việc ổn định, và không gian đô thị cũng tích lũy được số lượng lớn các tác phẩm điêu khắc.

Theo thống kê của Bộ Văn hóa, tính đến tháng 12 năm 2023, tổng cộng đã hoàn thành 5.537 tác phẩm nghệ thuật công cộng tại Đài Loan, với sự tham gia của hơn hai nghìn nghệ sĩ và học giả, trải rộng trên các nút giao thông, khuôn viên trường học, công viên và cơ quan chính phủ¹⁴. Đằng sau con số này là một hệ thống phức tạp bao gồm quy trình thẩm định của ủy ban, sự tham gia của cộng đồng và đấu thầu của nghệ sĩ; hiệu quả hoạt động và tranh cãi vẫn là chủ đề thảo luận trong giới chính sách văn hóa.

Việc duy trì chất lượng nghệ thuật trong khuôn khổ hạn chế ngân sách và quy trình hành chính là thách thức lâu dài của chính sách nghệ thuật công cộng; một số tác phẩm bị hư hỏng hoặc dỡ bỏ do thiếu bảo dưỡng, cũng gây ra các cuộc thảo luận về tính bền vững của nghệ thuật công cộng.

Phát triển chính sách nghệ thuật công cộng

Quá trình pháp chế hóa:

• Quy chế thưởng trợ nghệ thuật văn hóa năm 1992.
• Ban hành quy định lắp đặt nghệ thuật công cộng.
• Thực hiện chính sách "một phần trăm nghệ thuật công cộng".

Cơ chế lắp đặt:

• Công trình công cộng phải trích 1% kinh phí để lắp đặt tác phẩm nghệ thuật.
• Hệ thống thẩm định chuyên môn.
• Chương trình sáng tạo có sự tham gia của cộng đồng.

Đánh giá hiệu quả:

• Tổng cộng hoàn thành 5.537 tác phẩm nghệ thuật công cộng trên toàn đảo (tính đến tháng 12 năm 2023)¹⁴.
• Nâng cao chất lượng thẩm mỹ đô thị.
• Thúc đẩy cơ hội sáng tạo cho nghệ sĩ.

Các trường hợp điêu khắc công cộng tiêu biểu

Biểu tượng nút giao thông:

• Vòm ánh sáng (Narcissus Quagliata, nghệ sĩ nghệ thuật thủy tinh Ý) tại Ga Metro Kaohsiung Formosa;
• Tác phẩm điêu khắc cảnh quan của Dương Anh Phong tại Nhà ga hàng không quốc tế Cao Hùng⁴.

Nghệ thuật công cộng mang tính thương mại:

• LOVE (Robert Indiana), Cuộc sống vô tận (Khang Mộc Tường, làm từ cáp thang máy đã qua sử dụng) tại Taipei 101¹⁵.

Giáo dục nghệ thuật trường học:

• Các trường ở các cấp độ lắp đặt điêu khắc mang tính giáo dục.
• Chương trình nghệ sĩ lưu trú trong khuôn viên trường.
• Cơ chế sáng tạo chung giữa thầy và trò.

Công viên điêu khắc và không gian trưng bày

Không gian trưng bày chuyên nghiệp:

• Bảo tàng Chu Minh: Khu Kim Sơn, Tân Bắc.
• Khu vực Bảo tàng Nemo: Khu Nhân Đức, Đài Nam.
• Điêu khắc ngoài trời tại khu bảo tàng Quốc gia Đài Loan: Tây Khu, Đài Trung.

Công viên điêu khắc đô thị:

• Công viên điêu khắc Phong Lạc, Đài Trung.

Triển lãm điêu khắc quốc tế:

• Lễ hội Nghệ thuật Điêu khắc Đá Quốc tế Hoa Liên.

Đổi mới kỹ thuật vật liệu

Sự phát triển của điêu khắc Đài Loan về kỹ thuật vật liệu phản ánh sự thay đổi điều kiện vật chất của toàn bộ hệ sinh thái nghệ thuật. Từ thủ công truyền thống trong điêu khắc gỗ chùa chiền, đến việc khám phá thép không gỉ và đồng từ những năm 1960–1980, và cho đến khi các nghệ sĩ đương đại sử dụng rộng rãi vật liệu hỗn hợp và công cụ kỹ thuật số, mỗi sự chuyển đổi vật liệu đều có sự hỗ trợ của giáo dục nghề nghiệp và ngành công nghiệp tương ứng.

Việc Dương Anh Phong sáng tạo ứng dụng thép không gỉ, hay Chu Minh thử nghiệm với các vật liệu phi truyền thống như mút xốp và polyren, đã gây ra những cuộc thảo luận trong giới nghệ thuật vào thời điểm đó. Thế hệ nghệ sĩ mới đã đưa in 3D và cắt laser vào, làm thay đổi ngưỡng sản xuất và khả năng tạo hình của điêu khắc.

Truyền thống giáo dục kỹ thuật thủ công của Đài Loan (đặc biệt là điêu khắc gỗ và gia công kim loại) cung cấp một nền tảng nhân lực kỹ thuật nhất định cho nghệ thuật điêu khắc; các học viện như Đại học Nghệ thuật Quốc gia Đài Loan, Đại học Nghệ thuật Quốc gia Đài Nam cũng đã đào tạo ra một số nhà sáng tạo có sự nắm vững sâu sắc về vật liệu¹⁶.

Diễn giải hiện đại của vật liệu truyền thống

Cải tiến kỹ thuật điêu khắc gỗ:

• Nâng cao tính nghệ thuật của kỹ thuật truyền thống.
• Ứng dụng các công cụ mới.
• Cải tiến kỹ thuật xử lý và bảo quản.

Điêu khắc đá:

• Phát triển và sử dụng vật liệu đá bản địa Đài Loan.
• Gia công tinh xảo đá cẩm thạch, đá granite.
• Kết hợp giữa máy móc hiện đại và thủ công.

Đúc kim loại:

• Bản địa hóa kỹ thuật đúc đồng.
• Ứng dụng các vật liệu hợp kim hiện đại.
• Phát triển kỹ thuật tạo khuôn chính xác.

Thử nghiệm với vật liệu đương đại

Vật liệu công nghiệp:

• Khả năng sáng tạo của thép không gỉ.
• Ưu điểm về tính nhẹ của hợp kim nhôm.
• Biểu đạt cấu trúc bằng vật liệu sắt thép.

Vật liệu hỗn hợp:

• Sự kết hợp giữa nhựa và sợi.
• Kết hợp gốm sứ và kim loại.
• Đối thoại giữa vật liệu tự nhiên và nhân tạo.

Công nghệ mới nổi:

• Ứng dụng nghệ thuật của công nghệ in 3D.
• Phần mềm thiết kế điêu khắc kỹ thuật số.
• Gia công chính xác bằng cắt laser.

Giáo dục và truyền thừa kỹ thuật

Hệ thống giáo dục học viện:

• Các khóa học nhóm điêu khắc thuộc khoa Mỹ thuật.
• Khoa điêu khắc thủ công trong hệ thống nghề nghiệp.
• Đào tạo chuyên sâu tại các nghiên cứu sinh.

Chế độ sư phụ kế thừa:

• Hệ thống chứng nhận thợ thủ công truyền thống.
• Thúc đẩy các chương trình chuyển giao kỹ thuật.
• Cơ chế nuôi dưỡng học trò trẻ.

Văn hóa xưởng làm việc:

• Xưởng cá nhân của nghệ sĩ.
• Mô hình xưởng chung.
• Giao lưu sáng tạo lưu trú quốc tế.

Giao lưu quốc tế và ảnh hưởng ở nước ngoài

Mức độ nhận diện quốc tế của điêu khắc Đài Loan chủ yếu được xây dựng qua hai con đường: triển lãm cá nhân ở nước ngoài của nghệ sĩ (tiêu biểu là triển lãm Tokyo năm 1977, Quảng trường Vạn Đằng Paris năm 1997 của Chu Minh), và sự tham gia mang tính hệ thống như gian hàng Đài Loan tại Triển lãm Nghệ thuật Venice do chính phủ chủ trì. Hai yếu tố này hỗ trợ lẫn nhau, cùng định hình hình ảnh điêu khắc Đài Loan ở nước ngoài.

Điều đáng chú ý là mức độ nhận diện quốc tế của điêu khắc Đài Loan phụ thuộc rất nhiều vào danh tiếng cá nhân của các nghệ sĩ—tên tuổi Chu Minh gần như đồng nghĩa với đại từ thay thế cho điêu khắc Đài Loan trên trường quốc tế. Hiện tượng tập trung cao này, một mặt cho thấy thành tựu của Chu Minh thực sự xuất sắc, mặt khác cũng phản ánh rằng công tác thúc đẩy thương hiệu điêu khắc Đài Loan một cách hệ thống vẫn còn nhiều dư địa để phát triển.

Các chương trình lưu trú nghệ sĩ ở nước ngoài do Bộ Văn hóa và các chính quyền cấp huyện tổ chức trong những năm gần đây đã mang lại nhiều cơ hội tiếp xúc với hệ sinh thái nghệ thuật quốc tế hơn cho các nhà điêu khắc Đài Loan, đồng thời tích lũy được tính đại diện đa dạng bên cạnh Chu Minh¹³.

Mức độ nhận diện quốc tế của điêu khắc Đài Loan

Triển lãm quốc tế quan trọng:

• Tham gia gian hàng Đài Loan tại Triển lãm Nghệ thuật Venice.
• Lễ hội Nghệ thuật Đất Quốc tế Setouchi, Lễ hội nghệ thuật đất Ogasawara (Lâm Thuấn Long)⁷.

Triển lãm cá nhân ở nước ngoài:

• Triển lãm cá nhân tại Bảo tàng Trung ương Tokyo của Chu Minh (1977), triển lãm lớn tại Quảng trường Vạn Đằng, Paris (1997)¹.
• Triển lãm cá nhân của Dương Anh Phong tại Milan (1964)⁴.

Sự công nhận từ giới sưu tầm quốc tế:

• Được các bảo tàng lớn ở châu Âu và châu Mỹ lưu giữ.
• Tham gia các hội chợ nghệ thuật quốc tế.
• Được sự ưu ái của các nhà sưu tập tư nhân.

Ngoại giao văn hóa và giao lưu nghệ thuật

Các chương trình do chính phủ thúc đẩy:

• Chương trình lưu trú ở nước ngoài của nghệ sĩ do Bộ Văn hóa tổ chức.
• Trao đổi nghiên cứu điêu khắc quốc tế.
• Thực hiện các hiệp định văn hóa song phương.

Hợp tác học thuật:

• Các hội thảo nghiên cứu điêu khắc quốc tế.
• Chương trình hợp tác sáng tạo xuyên quốc gia.
• Giao lưu trao đổi kỹ thuật và công pháp.

Cơ hội mở rộng thị trường:

• Tham gia thị trường nghệ thuật quốc tế.
• Quảng bá ở nước ngoài thông qua các phòng trưng bày đại diện.
• Nâng cao giá trị đầu tư sưu tầm.

Các vấn đề đương đại và xu hướng tương lai

Các thách thức mà điêu khắc Đài Loan đương đại đang đối mặt đã chuyển từ "làm thế nào để thiết lập ngôn ngữ đương đại" sang "làm thế nào để giữ vững góc nhìn của bản thân trong bối cảnh toàn cầu hóa". Môi trường sinh thái, văn hóa đa dạng và công nghệ kỹ thuật số là ba chủ đề được giới điêu khắc Đài Loan thảo luận tập trung nhất hiện nay.

Sự trỗi dậy của điêu khắc đương đại người bản địa là một hiện tượng quan trọng trong lĩnh vực điêu khắc Đài Loan gần đây: Rahic Talif (Lạp Hách Tử Lập) sử dụng gỗ trôi và phế liệu biển, kết hợp ký ức văn hóa Amis¹⁷; còn Sakuliu Pavavalung (Tát Cổ Lưu Bạc Oa Long) phát triển ngôn ngữ điêu khắc đương đại độc đáo từ các hoa văn truyền thống của người Paiwan. Những sáng tạo này vừa là sự biểu đạt nghệ thuật, vừa là lời tuyên bố về tính chủ thể văn hóa của người bản địa¹⁶.

Mức độ nhận diện của các nữ nghệ sĩ điêu khắc cũng đã được nâng cao trong những năm gần đây; các chủ đề như bình đẳng giới, chính trị cơ thể và đạo đức sinh thái mang lại một tầng diễn ngôn mới cho điêu khắc Đài Loan đương đại, khiến cuộc thảo luận trong lĩnh vực này không còn bị giới hạn ở kỹ thuật và hình thức.

Phản ứng nghệ thuật đối với các vấn đề xã hội

Ý thức bảo vệ môi trường:

• Sáng tạo tái sử dụng chất thải.
• Chủ đề quan tâm đến môi trường sinh thái.
• Thúc đẩy sử dụng vật liệu bền vững.

Đối thoại văn hóa đa dạng:

• Hồi sinh văn hóa điêu khắc người bản địa.
• Biểu hiện sự hòa hợp của văn hóa dân cư mới.
• Hợp tác nghệ thuật liên tộc.

Biểu đạt bình đẳng giới:

• Nâng cao vị thế của các nữ nghệ sĩ điêu khắc.
• Nghiên cứu các tác phẩm về vấn đề giới.
• Phá vỡ những khuôn mẫu giới truyền thống.

Thách thức mới trong kỷ nguyên số

Tích hợp thực tế ảo (VR):

• Ứng dụng trưng bày điêu khắc bằng công nghệ VR.
• Công cụ thiết kế điêu khắc kỹ thuật số.
• Trải nghiệm tham quan bảo tàng trực tuyến.

Ảnh hưởng của mạng xã hội:

• Thay đổi phương thức truyền bá tác phẩm.
• Đổi mới mô hình tương tác của khán giả.
• Cơ chế phản hồi tức thời.

NFT và sưu tầm kỹ thuật số:

• Chứng nhận các tác phẩm điêu khắc kỹ thuật số.
• Ứng dụng công nghệ blockchain.
• Mô hình đầu tư sưu tầm mới nổi.

Xu hướng phát triển tương lai

Đa dạng hóa chủ đề sáng tạo:

• Quan tâm đến các vấn đề toàn cầu.
• Khai phá sâu sắc văn hóa bản địa.
• Tăng cường hợp tác liên ngành.

Sự đổi mới kỹ thuật không ngừng:

• Phát triển vật liệu mới liên tục.
• Cải tiến phương pháp sản xuất.
• Tích hợp sâu công nghệ số.

Đào tạo và phổ biến sâu rộng:

• Giáo dục thẩm mỹ bén rễ xuống cơ sở.
• Nâng cao sự tham gia của cộng đồng vào nghệ thuật.
• Tăng cường giao lưu quốc tế.

Kết luận

Quá trình phát triển của điêu khắc đương đại Đài Loan là một câu chuyện tuyệt vời từ nghề thủ công truyền thống đến trường nghệ thuật quốc tế. Từ khởi đầu hiện đại hóa của Hoàng Thổ Thủy, đến sự kiến tạo đương đại của Dương Anh Phong, và đột phá quốc tế của Chu Minh, mỗi thế hệ nghệ sĩ đã bổ sung thêm những tầng ý nghĩa mới cho nghệ thuật điêu khắc Đài Loan¹⁸.

Trong thời đại toàn cầu hóa, các nhà điêu khắc Đài Loan đang đối mặt với những cơ hội và thách thức mới. Làm thế nào để tiếp thu xu hướng quốc tế trong khi vẫn giữ được đặc trưng văn hóa; làm thế nào để duy trì bản chất nghệ thuật trong đổi mới kỹ thuật; làm thế nào để kiên định lý tưởng sáng tạo trong cân nhắc thương mại—đây đều là những vấn đề quan trọng cần suy ngẫm trong sự phát triển của điêu khắc đương đại.

Từ việc thành lập Bảo tàng Chu Minh đến việc xây dựng các công viên điêu khắc trên khắp đảo, từ sự thúc đẩy chính sách nghệ thuật công cộng đến việc làm sâu sắc giao lưu quốc tế, nghệ thuật điêu khắc Đài Loan đang hướng tới sự đa dạng hơn, cởi mở hơn và quốc tế hóa hơn. Và những tài sản văn hóa quý giá này không chỉ làm phong phú thêm cảnh quan nghệ thuật của Đài Loan mà còn là cây cầu nối quan trọng giữa quá khứ và tương lai, bản địa và quốc tế.

Qua mỗi tác phẩm điêu khắc, chúng ta nhìn thấy không chỉ sự tinh xảo và kỹ năng của người nghệ sĩ, mà còn cả chiều sâu và bề rộng văn hóa Đài Loan. Trong không gian ba chiều, các nhà điêu khắc Đài Loan dùng đôi tay của mình để tạc nên ký ức và giấc mơ của hòn đảo.

Tài liệu tham khảo

1. Mục Wikipedia về Chu Minh (nhà điêu khắc) — Tiểu sử Chu Minh, sự kế thừa, triển lãm tại Bảo tàng Trung ương Tokyo năm 1977 và Quảng trường Vạn Đằng Paris năm 1997, mười hai năm xây dựng bảo tàng, qua đời ngày 22 tháng 4 năm 2023.↩²³⁴
2. Mục Wikipedia về Hoàng Thổ Thủy — Tiếng sáo của trẻ đồng quê được chọn trong Triển lãm Đế quốc lần thứ hai vào năm 1920, Nước Cam Lộ được chọn trong Triển lãm Đế quốc lần thứ ba vào năm 1921, Chim Đế (1922), Quần thể bò (1930).↩²
3. Bảo tàng Dương Anh Phong — Thông tin số hóa và triển lãm Toàn tập Dương Anh Phong.↩
4. Mục Wikipedia về Dương Anh Phong — Phượng Hoàng Lai Nghi tại Triển lãm Thế giới Osaka năm 1970, triển lãm cá nhân Milan năm 1964, Loạt tác phẩm phong cảnh núi Thái Lộc, ý niệm điêu khắc cảnh quan, ủy thác của Nhà ga hàng không quốc tế Cao Hùng.↩²³⁴⁵
5. Trang tin tức thời sự về "Con đường bậc thầy Chu Minh: Triển lãm Dương Anh Phong làm nổi bật tài năng, Loạn Thư gây chấn động Nhật Bản" — Triển lãm Tokyo năm 1977 của Chu Minh và mối quan hệ sư đồ với Dương Anh Phong (ngày 23 tháng 4 năm 2023).↩
6. Bảo tàng Chu Minh — Trang web chính thức, thông tin triển lãm, toàn bộ tác phẩm và phổ biến giáo dục.↩
7. Chương trình hợp tác liên ngành của Bộ Văn hóa - Tác phẩm Thuyền hạt giống của nghệ sĩ Lâm Thuấn Long trở về tại Lễ hội Nghệ thuật Quốc tế Setouchi năm 2016 — Thuyền hạt giống bằng gỗ trôi năm 2013, được lắp đặt tại địa điểm chính của Lễ hội Nghệ thuật Quốc tế Setouchi năm 2016, tỉnh Kagawa lưu giữ vĩnh viễn.↩²
8. Báo Tự Do Thời Báo - "Một hạt giống rơi từ trên trời! Hoa Bò truyền tải hy vọng và sức sống" — Hạt giống—Một hạt giống rơi từ trên trời tại công viên rừng Hoa Bò Lý, Đài Trung năm 2018, tre Mạnh Tông và tre Quế, đường kính 12 mét, cao 15 mét.↩
9. Phỏng vấn chuyên đề MOT TIMES: Không gian được tạo ra bằng 4000 cây tre của Lâm Thuấn Long — Vượt qua biên giới - Sóng tại đảo Tiểu Đậu, Lễ hội Nghệ thuật Quốc tế Setouchi năm 2019.↩
10. Trang nghệ sĩ Liêu Nghênh Tích trên trang web Phi Trì Trung Nghệ — Sinh năm 1968 tại Đài Trung, nhóm hội họa phương Tây của Viện Nghiên cứu Mỹ thuật Đại học Đông Hải, chuyển sang sáng tác ba chiều từ năm 2008, đồng thời là giám tuyển quốc tế.↩
11. Triển lãm tiền trưng bày điêu khắc An Bình - Hòa bình - Người tại Bảo tàng Thành phố Đài Nam — Sinh năm 1942 tại Đài Nam, bắt đầu học nghề từ năm 1955, tốt nghiệp năm 1958, Giải thưởng Văn học Ngô Tam Liên năm 1983, giải Tân Cấu trúc Nhật Bản năm 1989.↩
12. Triển lãm Nhiệt độ: Triển lãm điêu khắc cha con Bồ Thiêm Sinh x Bồ Hạo Minh tại Bảo tàng Thành phố Đài Nam — Bồ Hạo Minh tốt nghiệp khoa Mỹ thuật, trường Văn hóa năm 1967, cùng cha trong mười ba năm, du học ở Brussels và Paris năm 1980.↩
13. Trang web chính thức về nghệ thuật công cộng của Bộ Văn hóa — Thông tin về chính sách, quy định và các trường hợp lắp đặt nghệ thuật công cộng Đài Loan.↩²
14. Thông cáo báo chí của Bộ Văn hóa về việc sửa đổi Quy chế lắp đặt nghệ thuật công cộng — Ngày 02-08-2024: "Tính đến tháng 12 năm ngoái, tổng cộng đã hoàn thành 5.537 tác phẩm, với sự tham gia của hơn 2.000 nghệ sĩ và học giả".↩²
15. Mục Wikipedia về Taipei 101 §Nghệ thuật công cộng — LOVE của Robert Indiana, Cuộc sống vô tận (cáp thang máy đã qua sử dụng) của Khang Mộc Tường, Vòng Trái Đất của Trang Phổ.↩
16. Đại học Nghệ thuật Quốc gia Đài Loan — Thông tin khóa học khoa điêu khắc.↩²
17. Mục Wikipedia về Rahic Talif — Nghệ sĩ người Amis, chuyên sử dụng gỗ trôi để điêu khắc, với vật liệu là phế thải biển, lưới đánh cá, thanh sắt.↩
18. Trang bài giảng về "Ba đỉnh cao điêu khắc Đài Loan—từ Hoàng Thổ Thủy, Dương Anh Phong đến Chu Minh" của Đại học Văn hóa Trung Quốc — Giáo sư Tiêu Quỳnh Thụy của Đại học Thành Đạt trình bày, so sánh ba thế hệ.↩