Lao động nhập cư: "Phòng khách lớn" của 87 vạn người và cuộc giằng co sinh tồn vượt đại dương

Tóm tắt trong 30 giây: Năm 2026, cứ 26 người dân Đài Loan thì có một người là lao động quốc tế. Tổng số đã tăng lên 873.347 người; nếu tính cả khoảng 94.000 người mất liên lạc, nhóm người nước ngoài này chiếm hơn 5% dân số thường trú của Đài Loan. Từ văn hóa phát sóng trực tiếp tại sảnh ga Đài Bắc đến sự kiên trì đòi "bãi bỏ giới hạn thời gian làm việc" trong các cuộc biểu tình lớn, và làn sóng phản đối lao động Ấn Độ với hơn 40.000 chữ ký vào tháng 4 năm 2026, Đài Loan đang đứng trước ngã ba đường của sự thiếu hụt lao động nghiêm trọng và lo lắng về hòa nhập xã hội. Đây không chỉ là chính sách lao động, mà còn là một thử nghiệm tập thể về cách Đài Loan định nghĩa "chúng ta".

Năm 1989, Đài Loan lần đầu tiên phê duyệt đưa lao động nhập cư để ứng phó với các dự án xây dựng lớn ¹. Ba mươi bảy năm sau, vai trò của nhóm người này đã chuyển từ "bổ sung lực lượng lao động" sang "trụ cột cấu trúc xã hội". Theo thống kê mới nhất của Bộ Lao động cuối tháng 3 năm 2026, số lượng lao động nhập cư hợp pháp tại Đài Loan đã đạt 873.347 người, tăng đáng kể so với hai năm trước ². Nếu tính cả dân số thường trú không mang quốc tịch bản xứ, tổng số người nước ngoài trên toàn đảo đã vượt 1,22 triệu người, chiếm khoảng 5,2% ³.

Thực tế dưới các con số: Phân bố cấu trúc của 87 vạn người

Trong số 873.347 lao động nhập cư này, có khoảng 774.000 người được tuyển dụng hợp pháp. Trong đó, lao động công nghiệp chiếm khoảng 546.000 người (chiếm 62,5%), chủ yếu phân bố trong ngành sản xuất kim loại (108.000 người), linh kiện điện tử (84.000 người) và chế biến thực phẩm (43.000 người); còn lao động dịch vụ xã hội đạt 228.000 người (chiếm 37,5%), là trụ cột duy nhất chăm sóc cho vô số gia đình ⁴.

Tuy nhiên, đằng sau những con số là mâu thuẫn sâu sắc. Khảo sát cuối năm 2025 cho thấy Đài Loan có khoảng 263.000 vị trí việc làm trong ngành công nghiệp và dịch vụ, nhưng đồng thời cũng có gần 400.000 lao động bản xứ thất nghiệp ⁵. Điều này đã gây ra cuộc tranh luận kéo dài về "sự mất cân đối giữa thiếu việc làm và thất nghiệp": số người thất nghiệp chủ yếu do không phù hợp về kỹ năng, độ tuổi hoặc khu vực nên không thể lấp đầy khoảng trống trong các ngành công nghiệp 3K (khó khăn, bẩn thỉu, nguy hiểm), còn lao động nhập cư lại trở thành nguồn duy nhất để bù đắp sự thiếu hụt nhân lực với mức lương thấp và cường độ lao động cao này.

Sảnh ga Đài Bắc: Từ "lệnh cấm ngồi" đến văn hóa livestream

Các cuộc tụ tập trên sàn gạch ca-rô đen trắng tại ga Đài Bắc (Bắc Xa) vào mỗi Chủ nhật là một cảnh tượng ngoại quốc nổi bật nhất của Đài Loan. Truyền thống này đã từng gây ra sự phản kháng dữ dội trong thời kỳ dịch bệnh năm 2020 do "lệnh cấm ngồi", sau đó phát triển thành tình trạng "mở cửa có điều kiện" như hiện nay thông qua cuộc tranh luận về quyền không gian công cộng và quyền nghỉ ngơi của người lao động nhập cư ⁶.

Đối với người lao động nhập cư, nơi đây không chỉ là một nút giao thông mà còn là "phòng phát sóng trực tiếp". Tại sảnh ga Bắc Xa, gần như ở khắp mọi nơi, người ta thấy người lao động đang livestream điện thoại, nội dung từ ẩm thực quê nhà đến tiếng cười với bạn bè ⁷.

• Hỗ trợ tâm lý: Livestream là dây rốn kết nối họ với quê hương và đại dương.
• Khôi phục chủ thể tính: Trước ống kính, họ không còn là lực lượng lao động bị người sử dụng lao động gọi tên, mà là những chủ thể có cảm giác về cuộc sống.
• Tranh cãi tiêu cực: Tuy nhiên, tiếng ồn, việc chiếm dụng không gian và chi phí vệ sinh đi kèm cũng liên tục gây ra phản ứng hai chiều từ dư luận địa phương và cư dân mạng, phản ánh sự bế tắc trong quản lý không gian công cộng.

📝 Ghi chú của người biên tập: Ánh sáng từ giá đỡ điện thoại livestream là ngọn đèn sân khấu duy nhất mà họ có thể tự kiểm soát khi ở nơi đất khách quê người.

Bốn quốc gia nguồn chính: Bốn bộ mặt hỗ trợ Đài Loan

Trước khi lao động Ấn Độ chính thức tham gia, bản đồ lao động nhập cư của Đài Loan được cấu thành bởi bốn quốc gia là Indonesia, Việt Nam, Philippines và Thái Lan, với bối cảnh lao động khác biệt rõ rệt về quốc tịch và tỷ lệ mất liên lạc ⁸:

Indonesia (329.000 người): Trụ cột chăm sóc dài hạn và tranh cãi "không phí"

Indonesia là nguồn cung cấp lao động nhập cư lớn nhất của Đài Loan, trong đó khoảng 75% làm công việc dịch vụ xã hội. Họ là "người thân vô hình" của vô số gia đình Đài Loan, nhưng cũng nằm ở trung tâm của sự giằng co ngoại giao. Gần đây, chính phủ Indonesia thúc đẩy chính sách "không phí", yêu cầu người sử dụng lao động chi trả chi phí đưa người lao động đến Đài Loan, điều này đã gây ra sự phản đối mạnh mẽ từ các chủ lao động Đài Loan. Khi GDP bình quân đầu người của Indonesia tiếp tục tăng, liệu ý muốn đến Đài Loan của lao động Indonesia có giảm đi hay không vẫn là một mối lo ngại tiềm ẩn đối với hệ thống chăm sóc dài hạn của Đài Loan.

Việt Nam (294.000 người): Lực lượng chủ lực ngành sản xuất và rủi ro mất liên lạc cao

Lao động nhập cư Việt Nam là lực lượng tuyệt đối trong các ngành sản xuất truyền thống và nghề cá. Tuy nhiên, lao động nhập cư Việt cũng là nhóm có tỷ lệ mất liên lạc cao nhất, nguyên nhân chính là áp lực nợ phí môi giới trước khi đến Đài Loan, khiến họ dễ dàng lựa chọn "chạy trốn" vào thị trường chợ đen để tìm kiếm thu nhập cao hơn khi đối mặt với môi trường khắc nghiệt.

Philippines (178.000 người): Ngành điện tử và lợi thế tiếng Anh

Nhờ tỷ lệ phổ cập tiếng Anh tương đối cao, lao động nhập cư Philippines chủ yếu phân bố trong ngành linh kiện điện tử công nghệ cao. Trong các ngành điều dưỡng cơ sở và BPO (thuê ngoài quy trình kinh doanh), lao động nhập cư Philippines cũng được ưu ái nhờ lợi thế giao tiếp.

Thái Lan (71.000 người): Động lực của bầu trời xây dựng

Từ các dự án xây dựng quốc lộ vào những năm 1990 cho đến việc xây dựng các nhà máy công nghệ cao như TSMC hiện nay, lao động nhập cư Thái Lan luôn là lực lượng chủ chốt trong ngành xây dựng. Tuy nhiên, khi kinh tế Thái Lan phát triển, số lượng lao động mang quốc tịch Thái Lan đã giảm dần qua các năm, phản ánh thách thức về năng lực cạnh tranh của Đài Loan trên thị trường lao động quốc tế.

Biểu tình lớn của người lao động nhập cư: Tiếng kêu đòi bãi bỏ "giới hạn thời gian làm việc"

"Biểu tình lớn của người lao động nhập cư" được tổ chức hai năm một lần đã xuất hiện trở lại vào tháng 12 năm 2025. Ngoài yêu cầu lâu đời về "chuyển đổi chủ lao động tự do", trọng tâm cốt lõi nhất của đợt này là "bãi bỏ giới hạn thời gian làm việc cho lao động công nghiệp (12-14 năm)" ⁹.

Mặc dù chính phủ đã thúc đẩy "Chương trình giữ chân nhân lực kỹ thuật trung cấp" (đã phê duyệt hơn 62.000 người tính đến đầu năm 2026) nhằm giúp lao động nhập cư có kinh nghiệm ở lại Đài Loan làm việc, nhưng quyền nộp đơn cho chế độ này hoàn toàn nằm trong tay người sử dụng lao động, và ngưỡng lương đã được nâng cao vào năm 2026, dẫn đến nhiều lao động có kinh nghiệm vẫn đối mặt với tình cảnh phải bị trục xuất sau khi hết hạn ¹⁰.

Người mất liên lạc: Vượt mốc 94.000 do hệ thống thất bại

Tính đến đầu năm 2026, số người mất liên lạc trên toàn đảo đã đạt 94.000 người ¹¹. Nguyên nhân chính của việc mất liên lạc không phải là "bản tính thích bỏ trốn", mà là những khó khăn mang tính hệ thống:

• Phí môi giới cao: Trước khi đến Đài Loan, người lao động đã mắc nợ chồng chất, và việc mất liên lạc trở thành con đường duy nhất để trả nợ ¹².
• Lao động cưỡng bức và khấu trừ hà khắc: Báo cáo buôn người của Hoa Kỳ năm 2025 chỉ ra rằng Đài Loan vẫn còn các trường hợp chủ lao động giữ lại lương của người lao động nhập cư một cách bất hợp pháp ¹³.
• Xu hướng cải thiện: Mặc dù tổng số vẫn cao, nhưng số người mất liên lạc mới trong năm 2025 đã có xu hướng giảm, cho thấy các biện pháp điều tra và phòng ngừa đang dần phát huy hiệu quả.

Vấn đề lao động Ấn Độ: Sự đưa vào "có điều kiện" của năm 2026

Sau khi ký MOU giữa Đài Loan và Ấn Độ vào năm 2024, tranh cãi đã lên đến đỉnh điểm mới vào tháng 4 năm 2026. Đối mặt với áp lực hơn 40.000 chữ ký, Bộ trưởng Lao động Hồng Thân Hàn đã đưa ra "hai tiền đề" ¹⁴ khi trình bày tại lập pháp:

1. Doanh nghiệp thực sự có nhu cầu.
2. Phương án thực hiện của phía Ấn Độ phù hợp với yêu cầu và sự giám sát của chúng ta.

Hồng Thân Hàn nhấn mạnh: "Nếu hai nguyên tắc này chưa đạt được, thì không có vấn đề đưa vào, cũng không có thời gian biểu." Thái độ thận trọng này nhằm đáp lại sự giám sát mạnh mẽ từ phe đối lập (Nhóm Quốc dân Đảng) — phe đối lập chủ trương "chống lại việc bổ sung quốc gia nguồn mới trước khi hệ thống 90.000 người mất liên lạc hiện tại được cải thiện" ¹⁵.

📝 Ghi chú của người biên tập: Con lắc chính sách đang dao động giữa "sự cấp bách thiếu lao động" và "sự gắn kết xã hội", tìm kiếm một điểm cân bằng khó khăn nhất.

Kết luận: Tìm sự cân bằng giữa thiếu việc làm và hòa nhập

Đài Loan năm 2026 phải đối mặt với áp lực kép của tỷ lệ sinh thấp và đứt gãy lao động. Việc đưa lao động Ấn Độ, mở rộng đa dạng hóa các quốc gia nguồn là một hành động cần thiết để phân tán rủi ro. Tuy nhiên, nếu không giải quyết được vấn đề phí môi giới cao, số liệu đen của người mất liên lạc và định kiến chủng tộc ngầm trong xã hội, việc đơn thuần tăng "số lượng" chỉ làm sâu sắc thêm mâu thuẫn.

Làm thế nào để Đài Loan vừa theo đuổi phát triển kinh tế, vừa thực sự coi người lao động nhập cư là "công dân tương lai" chứ không chỉ là "lực lượng bổ sung"? Đây không chỉ là nhiệm vụ của chính phủ mà còn là thách thức chung của 23 triệu người dân Đài Loan.

Đọc thêm:

• Dịch bệnh COVID tại Đài Loan và vắc xin — Lệnh cách ly người lao động nhập cư ở Miếu Lật vào tháng 6 năm 2021 là một lần tình trạng lao động và sinh sống này bị đẩy đến cực hạn dưới tác động của dịch bệnh.
• Hệ thống y tế công cộng và phòng chống dịch tại Đài Loan — Bối cảnh hệ thống đưa người lao động nhập cư vào cơ cấu y tế và an sinh xã hội.

Tài liệu tham khảo