Á Hiền: Viết xong Sâu Thẳm rồi dừng bút, nửa đời sau thành một trang sử thơ trong Liên Phó

Tổng quan 30 giây: Sinh ngày 29 tháng 8 năm 1932 tại huyện Nam Dương tỉnh Hà Nam, tên thật Vương Khánh Lâm. Năm 1949 đi theo Quốc quân Trung Hoa Dân Quốc ra đảo Đài Loan, năm 1953 khi đang học tại Trường Khoa Ảnh Kịch Chính Trị Quân Sự, cùng với Trương Mặc và Lạc Phủ ở Cao Hùng Tả Doanh chung sáng lập Hội Thơ Sáng Tạo, phát hành tạp chí Sáng Tạo, ba người được gọi là "Tam giác sắt" của thơ hiện đại Đài Loan sau chiến tranh¹. Công việc sáng tác tập trung trong khoảng 1953 đến 1965, năm 1968 xuất bản tập thơ Sâu Thẳm rồi gần như ngừng bút, 36 tuổi đã dừng viết thơ, 56 năm sau mới không còn xuất bản tập thơ mới. Từ năm 1977 đảm nhận vị trí Trưởng Phòng Mục Phụ Báo Liên Hợp, chủ biên Liên Phó 21 năm dài, năm 1998 nghỉ hưu và chuyển đến sống ở Vancouver Canada. Năm 2012 nhận giải Đóng Góp lần thứ hai của Giải Văn Học Hoa Văn Toàn Cầu Tinh Vân². Ngày 11 tháng 10 năm 2024 từ trần ở Vancouver, hưởng thọ 92 tuổi; cùng năm tháng 12 Bộ Văn Hóa đại diện Tổng Thống Lại Thanh Đức công bố sắc phong tôn vinh³. Một tập Sâu Thẳm chỉ thu thập chưa tới một trăm bài thơ, nhưng đủ để xếp hàng năm đầu tiên trong sử thơ Đài Loan⁴.

1968 năm của bài thơ cuối cùng, 56 năm không còn viết

Lịch sử thơ Á Hiền có một hình dạng lạ lùng: năm 1953 khi ông mới 21 tuổi, anh đã cùng Lạc Phủ và Trương Mặc tại căn cứ pháo binh Tả Doanh ở Cao Hùng mở tạp chí Sáng Tạo lên¹. Tới năm 1968, ông 36 tuổi đã xong việc biên tập tập Sâu Thẳm, đưa hơn chín mươi bài thơ viết trong mười lăm năm qua thành một cuốn sách: rồi anh dừng lại, không bao giờ viết thơ mới nữa⁴.

Từ 1968 tới 2024, năm mươi sáu năm im lặng.

Điều này cực kỳ hiếm gặp trong sử thơ hiện đại Đài Loan. Những người cùng thế hệ như Lạc Phủ, Trương Mặc đều viết tới tám mươi tuổi; Dương Mục viết tới năm 2020 khi từ trần; Chu Mộng Ly tám mươi tuổi vẫn đang bán sách trên phố Võ Xương ở Đài Bắc⁵. Chỉ có Á Hiền chọn dừng bút khi sáng tác còn lên như vũ bão, giao hết sức lực nửa cuối đời mình cho bàn biên tập.

📝 Ghi chép của Người Cộng Tác: Văn đàn Đài Loan có một khái niệm gọi là "Một tập rồi thôi", gần như chuyên chỉ tới Á Hiền: một nhà thơ chỉ ra một tập thơ rồi thôi, tập thơ đó lại đủ để anh tôn bất tử. Đối với độc giả điều này khó hiểu hơn "viết năm mươi tập": vậy tại sao không tiếp tục viết? Á Hiền tự mình chưa bao giờ cho lời giải đáp hoàn chỉnh. Nhưng lật tập Sâu Thẳm với mật độ hơn chín mươi bài thơ, xem lại ông sau đó làm sao biến Báo Liên Hợp Mục Phụ thành không gian công cộng văn học quan trọng nhất sau chiến tranh của Đài Loan, "không còn viết" ngược lại giống như một sự hoàn thành sau khi có lựa chọn.

"Hallelujah, tôi vẫn còn sống" — đây là câu điệp khúc lặp lại trong bài thơ cùng tên Sâu Thẳm, cũng là câu nói có tính nhận dạng cao nhất để lại cho sử thơ Đài Loan⁶. Dưới thể chế thiết quân luật, câu này vừa là sự kháng cự chống lại hư không, vừa là mã hiệu chống lại chế độ kiểm duyệt. Toàn bộ Sâu Thẳm năm 1968 có thể xuất bản thành công, nhờ chính sự mơ hồ mà viên chức cảnh sát quân sự không hiểu được.

Sau khi dừng bút, Á Hiền không đi con đường trừ đi. Anh từ một người viết thơ, biến thành một người thành tú cho người khác viết thơ.

Từ Hà Nam Nam Dương tới Tam Giác Sắt của Hội Thơ Sáng Tạo

Ngày 29 tháng 8 năm 1932, Á Hiền sinh tại huyện Nam Dương tỉnh Hà Nam. Tên thật Vương Khánh Lâm². Năm 1949 là năm Nội Chiến Trung Quốc kết thúc, lúc đó anh mười bảy tuổi, gia nhập Quốc quân Trung Hoa Dân Quốc, theo đơn vị từ Hồ Nam rút về phía nam tất cả, cuối cùng vượt biển sang Đài Loan⁷.

Sang Đài Loan sau, anh trước tiên phục vụ trong quân đội, năm 1953 vào Trường Khoa Ảnh Kịch Chính Trị Quân Sự học. Cùng năm đó, anh tại Cao Hùng Tả Doanh cùng với Trương Mặc, Lạc Phủ chung khởi động Hội Thơ Sáng Tạo¹.

Khởi thủy là tháng 8 năm 1954 (điều này khác một chút so với các tài liệu thông thường ghi là 1953), Trương Mặc tại hiệu sách Đại Nghiệp ở Cao Hùng lật qua tập văn mảnh Tam Sắc Tử Vi của Trương Tú Á, thấy ba chữ "sáng tạo" rất thích, hôm sau liên lạc với Lạc Phủ đang ở Lữ Đoàn Thủy Quân Lục Chiến Phượng Sơn, hai người quyết định ra số vào tháng 10. Á Hiền gia nhập sau, ba người được xưng chung là "Tam Giác Sắt"¹.

💡 Bạn có biết không: Thế hệ thơ hậu chiến đầu tiên của Đài Loan thành lập hội thơ năm đó cực kỳ tập trung. Năm 1953 Kỷ Huyền thành lập tạp chí Thơ Hiện Đại quý san ở Đài Bắc; năm 1954 Nhan Tử Hào, Dư Quang Trung, Hạ Thanh và những người khác thành lập Hội Thơ Xanh Lam; cùng năm tháng 10 Lạc Phủ, Trương Mặc, Á Hiền ba người thành lập Hội Thơ Sáng Tạo tại Tả Doanh Cao Hùng¹. Ba hội thơ này đại diện ba đường lối thơ học: phái Hiện Đại của Kỷ Huyền nhấn mạnh trí tuệ và "di cư ngang"; Xanh Lam thiên về trữ tình và cổ điển; Sáng Tạo hướng tới chủ nghĩa siêu thực và hiện sinh hợp nhất với cảm giác hư không thời hậu chiến. Bản đồ thơ hiện đại Đài Loan được xác định trong khoảng thời gian ngắn chưa tới hai năm, sau đó ba mươi năm tranh luận thơ học, đối kháng thế hệ, phong trào địa phương đều diễn ra trong khung này.

Lạc Phủ (1928-2018), một trong ba thành viên "Tam Giác Sắt" của Hội Thơ Sáng Tạo, tác phẩm tiêu biểu Tử Thất Của Cái Chết cùng với Sâu Thẳm của Á Hiền xếp cạnh nhau là hai đỉnh cao của thơ học siêu thực Đài Loan thập niên 1960. Photo: Công ty Cổ phần Thế Tứ Truyên Thông, 2012-09-13, CC BY-SA 4.0 via Wikimedia Commons.

Quan điểm thơ học của Á Hiền thuộc về lõi của chủ nghĩa siêu thực Hội Sáng Tạo. Anh, Lạc Phủ, Thương Chim thường được gọi chung là "Ba đại diện siêu thực Đài Loan"⁸. Nhưng khác với Tử Thất Của Cái Chết của Lạc Phủ kiểu thơ dài sử thi, thơ Á Hiền ngắn, có cảm giác nhịp điệu mạnh, nói chuyện hàng ngày, thường dùng điệp khúc lặp lại. Cách viết này khiến thơ anh so với những người đồng thế hệ dễ bị độc giả thường đọc học tập: Hành Bạn Như Ca "Ôn Hòa Là Cần Thiết / Khẳng Định Là Cần Thiết / Một Chút Rượu Và Cây Mộc Tú Hoa Là Cần Thiết" gần như là một trong những câu thơ được trích dẫn nhất trong giai đoạn hậu chiến Đài Loan⁹.

Sự nghiệp quân sự kéo dài tới năm 1966, Á Hiền ra khỏi quân đội với cấp bậc thiếu tá². Năm này anh ba mươi bốn tuổi, chỉ còn hai năm trước khi ngừng viết thơ. Sau khi ra quân, anh ở Đài Bắc vừa dạy học vừa chủ biên tạp chí Trẻ Sư Tử Văn Nghệ. Tạp chí này là một trong những ấn phẩm của các thanh niên yêu thích văn học quan trọng nhất từ 1950 tới 1970, Á Hiền tại đây tích lũy phần đầu tiên kinh nghiệm biên tập, cũng gặp gỡ những đồng sự sau này vào Báo Liên Hợp. Từ thiếu tá đến chủ biên, quỹ đạo nghề nghiệp của Á Hiền gần như không có khoảng trống: kỷ luật quân sự, tỉ mỉ công việc, đôi mắt của nhà thơ, ba thứ cuộn vào cùng một người, sau này thành nền tảng của hai mươi mốt năm Liên Phó.

Sâu Thẳm Và "Hallelujah, Tôi Vẫn Còn Sống": Sự Mơ Hồ Như Kháng Cự Chính Trị

Năm 1968 xuất bản Sâu Thẳm là tổng hợp thơ học của Á Hiền, cũng là dấu chấm của anh.

Bài thơ cùng tên với tập Sâu Thẳm dùng điệp khúc lặp lại "Hallelujah, tôi vẫn còn sống" để xuyên suốt toàn bộ tác phẩm. Sau điệp khúc là những cảnh khác nhau: "Hai vai nhấc lên cái đầu, nhấc lên tồn tại và không tồn tại, nhấc lên một cái mặt mặc quần áo"; "Làm việc, đi bộ, hướng về những kẻ xấu xa bái phục, cười và bất tử. Để tồn tại mà tồn tại, để nhìn mây mà nhìn mây, làm mặt dày để chiếm một phần trái đất"¹⁰.

Những câu này mặt ngoài nhìn là hư không kiểu hiện sinh, "để tồn tại mà tồn tại", "để nhìn mây mà nhìn mây", "làm mặt dày". Nhưng đặt lại năm 1968 Đài Loan dưới thiết quân luật, ý nghĩa chính trị toàn bộ bài thơ trở nên rõ ràng: "hướng về những kẻ xấu xa bái phục", "bất tử", "cái mặt mặc quần áo" những bức tranh này, là phê bình ám chỉ chính quyền.

Á Hiền tự mình sau này trong tự truyện đã nói rõ: "Sử dụng hình thức biểu tượng, giấu chỉ trích và bất công trong hình thức nghệ thuật mơ hồ, để tinh thần phê bình trốn kiểm duyệt và lưu truyền"¹¹. Anh đặt Sâu Thẳm và Tử Thất Của Cái Chết của Lạc Phủ, Ca Đêm Ngày Lẻ của Thương Chim ám chỉ tình hình quân sự Kim Môn cạnh nhau nói: "Tất cả đều lợi dụng cơ quan kiểm duyệt không hiểu lừa được, không như vậy là không xong"¹¹.

⚠️ Quan Điểm Tranh Cãi: Đọc Á Hiền như một nhà thơ siêu thực thuần tuý, là cách giải thích chính thống của giới phê bình văn học từ những năm 1990 trở đi. Nhưng tự thuật của Á Hiền vào tuổi già lại đặt thế hệ nhà thơ này vào lại "phái tả rộng lớn" — câu tự thuật của anh là "nhà thơ nên là phái tả rộng lớn", làm "quạ kêu bất bình"¹¹. Cách tự định vị này có sự chênh lệch khá lớn với những kiến định khuôn mẫu của giới văn đàn hậu chiến về Sáng Tạo "trốn tránh thực tế, hướng tới sự mơ hồ". Khi đọc Sâu Thẳm, độc giả nên quyết định tin vào nhân vật Á Hiền nào — là nhà thơ thuần nghệ thuật trong bút của những nhà phê bình văn học, hay chính anh tự kỳ vọng phác họa khi tuổi già rằng một nhà thơ dùng mơ hồ để trốn kiểm duyệt.

Câu "Khi những bề mặt thay màu như thằn lằn, dòng nước dự vào có thể tạo ảnh cho bóng nước sao? Khi họ dán mắt vào những trang đen nhất của lịch sử"¹¹, từ góc nhìn này đọc trở thành chỉ trích cụ thể: chỉ thị rõ ràng không khí chính trị Đài Loan thập niên 1960.

Điệp khúc "Hallelujah, tôi vẫn còn sống", dưới bạo lực thiết quân luật tuyên bố mình còn sống, bản thân điều đó là một hình thức bất phục nhỏ bé. Á Hiền viết câu này thành tông điệu bài ca tường, lại đặt nó vào bối cảnh hư không và phi lý, khiến độc giả mỗi lần đọc điệp khúc đều gần sự thật thêm một bước.

Hành Bạn Như Ca, Muối, Ngô Đỏ: Vũ Trụ Nhỏ Của Chín Mươi Bài Thơ

Những bài thơ Sâu Thẳm dù chưa tới một trăm bài, nhưng mỗi bài đều tự thành một thế giới⁴.

Hành Bạn Như Ca là tác phẩm lưu truyền rộng rãi nhất của Á Hiền. Toàn bộ bài thơ dùng "là cần thiết" ba chữ như một cái metronome, đặt hàng ngày và phi lý cạnh nhau[^9]:

Ôn Hòa Là Cần Thiết
Khẳng Định Là Cần Thiết
Một Chút Rượu Và Cây Mộc Tú Hoa Là Cần Thiết
Chính Chính Kinh Kinh Nhìn Một Người Nữ Đi Qua Là Cần Thiết
Anh Không Phải Hemingway Ít Nhất Biết Điều Đó Là Cần Thiết
Chiến Tranh Châu Âu, Mưa, Pháo Đại Bác, Thời Tiết Và Hội Chữ Thập Đỏ Là Cần Thiết
Đi Bộ Là Cần Thiết
Đi Dạo Chó Là Cần Thiết
Trà Bạc Hà Là Cần Thiết

Đọc tới đoạn cuối "Và Vì Được Gọi Là Một Dòng Sông Phải Tiếp Tục Chảy Xuống Của / Thế Giới Cứ Như Thế Cứ Như Thế: — / Quan Âm Trên Núi Xa Xôi / Thuốc Phiện Trong Cánh Đồng Thuốc Phiện"⁹, những "Cần Thiết" nhỏ nhặt ở trước đó đột nhiên có nặng lời. Bản chất cuộc sống như vậy, ôn hòa và sát nhân, trà bạc hà và pháo đại bác, Quan Âm và thuốc phiện đặt cạnh nhau, tất cả đều là cần thiết.

Bản đọc thơ Hành Bạn Như Ca. Cấu trúc "Cần Thiết" ba chữ làm metronome khiến bài thơ này gần sáu mươi năm vẫn là một trong những thơ hiện đại Đài Loan được trích dẫn nhất.

Muối lại là một cách viết khác. Toàn bộ bài thơ chỉ có ba đoạn, kể về một người phụ nữ bà già mù mắt tên "Hai Ngoại", lặp lại kêu "Muối ơi, muối ơi, cho tôi một nắm muối ơi"¹². Kết thúc bài thơ viết như thế này:

Năm 1911 các Đảng nhân tới Võ Xương. Mà Hai Ngoại lại từ dải vải cuốn chân treo trên cây phù lũu, bước vào hơi thở của chó hoang, cánh cơ tuấn ưng; và nhiều tiếng nói trả thất ở trong gió: Muối ơi, muối ơi, cho tôi một nắm muối ơi! Năm đó cây đậu gần như toàn bộ nở hoa trắng. Dostoyevski cũng chả bao giờ thấy Hai Ngoại.

Hai Ngoại là một nhân vật tầng lớp dưới bị lịch sử quên lãng. Năm 1911 Khởi Nghĩa Võ Xương thành lập Trung Hoa Dân Quốc, cô ở một thế giới khác tự tử bằng dải vải cuốn chân, ngay cả Dostoyevski người vô cùng tài ba viết về những người khốn khó này cũng không biết cô tồn tại¹³. Á Hiền khiến "những vị thiên thần đùa cợt giũ tuyết cho cô", "những vị thiên thần hát trên cây phù lũu"¹², sự tồn tại siêu việt đối với những thống khổ nhân gian thể hiện thái độ chế nhạo và lờ mờ, điều này nhọn hơn chỉ trích trực tiếp.

Bản đọc thơ Ngô Đỏ, Muối, Thượng Tá ba bài. Muối dùng ba đoạn văn chương kể lại một bà già mù mắt bị lịch sử quên lãng, điệp khúc "Muối ơi, muối ơi" là một trong những lời kêu cứu có lực lôi cuốn nhất trong sử thơ hiện đại Đài Loan.

Ngô Đỏ viết ký ức tuổi thơ quê hương Hà Nam: chính Á Hiền nói trước, anh sang Đài Loan sau không bao giờ quay lại lục địa, nhưng những cái ngô đỏ lặp lại trong thơ, sự kiện thời triều Tuyên Thống, tuyết miền Bắc, là những đề tài rối lòng nhà thơ ngoại tỉnh thế hệ này. Thượng Tá dùng câu chuyện một ông lính già bị pháo đạn cắt mất một chiếc chân, sau đó ở Đài Loan bán món ăn sáng, đặt chiến tranh và sinh kế rung cộng thành một bài thơ ngắn¹⁴.

Chín mươi bài thơ, mỗi bài không lặp lại. Cấu trúc câu của Á Hiền cực kỳ đơn giản, nhưng mật độ cảnh lại cực cao: đây là một vũ trụ nhỏ Á Hiền hoàn thành trước khi dừng bút.

Chủ Biên Liên Phó 21 Năm: Tiếp Tục Viết Thơ Bằng Bàn Biên Tập

Năm 1976 Á Hiền sau khi rời quân đội mười năm sang Mỹ du học, năm 1977 quay lại Đài Loan nhận nhiệm vụ Trưởng Phòng Mục Phụ Báo Liên Hợp². Từ năm này tới 1998 khi nghỉ hưu, anh ở vị trí này ở luôn chín mưới chín năm hai mươi mốt năm.

Liên Phó là trang văn học quan trọng nhất của Đài Loan từ 1980 tới 1990. Nó không chỉ đăng truyện ngắn, bài tiểu luận, thơ, cũng tổ chức giải thưởng văn học, làm chuyên đề, đặt những tác giả trẻ nhất lúc bấy giờ lên trang báo cho toàn Đài Loan đọc. Thị lực biên tập của Á Hiền được công nhân là "cao tay bậc nhất văn đàn" — danh sách những bạn trẻ được ông tiếp dạo trong khi chủ biên Liên Phó, gồm nhiều nhà văn sau này trở thành Bộ trưởng Văn Hóa Lý Viễn (tên hiệu Lâu Nhỏ) và những người khác¹⁵.

📝 Ghi Chép Của Người Cộng Tác: Từ 1980 tới 1990 là thời kỳ vàng của văn hóa mục phụ Đài Loan. Khi đó hai báo lớn — Báo Liên Hợp và Báo Thời Báo Trung Quốc — những chủ biên mục phụ chính là hai vị "tổng biên tập" văn đàn, Á Hiền chủ biên Liên Phó, Cao Tín Cường chủ biên Mục Phụ Nhân Gian, những tác giả hai người đưa ra trên mục phụ báo sẽ tức khắc trở thành chủ đề trên khắp Đài Loan. Một bài truyện ngắn có thể tương đương nửa tháng lương nhân viên văn phòng. Sau khi thời đại Internet, cơ cấu quyền lực này được phá vỡ hoàn toàn, mục phụ trở thành trang báo có thể có hoặc không, nhưng những nhà văn nổi tiếng năm 1980 — Chu Thiên Văn, Chu Thiên Tâm, Lạc Dĩ Quân, Trương Đại Xuân, Vũ Hạc — tất cả đều được đưa ra trong mục phụ thập niên đó. Á Hiền ở trong cơ cấu này hai mươi mốt năm.

Năm 1984 Á Hiền vừa chủ biên tạp chí mới thành lập Liên Hợp Văn Học². Tạp chí này với Liên Phó hình thành bổ sung: mục phụ là trang văn học báo hàng ngày, tạp chí là chuyên đề sâu kiểu tháng san. Á Hiền trên hai trang này cùng lúc điều hành, tương đương viết đồng thời hai bài thơ trên bàn biên tập.

Nhà thơ Lâm Uyển Du nhớ lại lần đầu gặp Á Hiền năm 2014 như thế này: "Á Hiền ông tám mươi hai tuổi đầu tóc bạc sáng tinh anh, choàng khăn caro dài"¹⁶, "anh ấy chính là một tinh thần của thơ đứng ở đó"¹⁶. Cô xin Á Hiền viết bài tựa cho tập thơ mình, "anh gửi tới một lá thư đặt ra mười năm câu hỏi cho cô", cuối cùng "gửi fax tới tám chín nghìn chữ bài tựa"¹⁶. Một chủ biên thay bạn trẻ viết tựa lên tám chín nghìn chữ, trong thời đại văn hóa mục phụ đã tàn, xem giống như chuyện của một thời đại khác.

Mà nó không phải một lần duy nhất. Lâm Uyển Du nhớ lại: "Mỗi hai ba tháng, nhận cuộc gọi từ Á Hiền ông từ Canada", Á Hiền sẽ hỏi cô gần đây ra sao, tình cảnh gia đình, "từ Canada gửi lá thư ngắn hay bưu thiếp cuối cùng rất chu đáo viết: hỏi thăm cô và Thái Thành, Tri Lâm khỏe không"¹⁶.

Á Hiền không viết thơ mới nữa. Nhưng ở trên bàn biên tập, trên máy fax, trên những bưu thiếp gửi từ Canada, anh bằng cách khác tiếp tục viết.

Năm 1998 Nghỉ Hưu Và Lời Tạm Biệt Cuối Cùng Ở Vancouver

Năm 1998 Á Hiền từ Liên Phó nghỉ hưu, chuyển đến sống ở Vancouver Canada². Anh trong giới văn đàn Đài Loan vòng quanh bốn mươi năm (từ năm 1953 thành lập Sáng Tạo, tới 1968 viết xong Sâu Thẳm, tới 1977 tiếp quản Liên Phó, tới 1998 rời công ty báo), lúc này anh đã sáu mươi sáu tuổi.

Sau khi nghỉ hưu anh không hoàn toàn rời xa văn học. Năm 1999 anh nhận lời mời từ Trường Đại Học Quốc Lập Đông Hoa, tới Hoa Liên làm nhà văn lưu trú một năm². Năm 2012 nhận giải Đóng Góp của Giải Văn Học Hoa Văn Toàn Cầu Tinh Vân lần thứ hai, đây là sự công nhân chính thức quan trọng nhất ông nhận lúc còn sống².

Nhưng bản sắc chính của Á Hiền ở Vancouver là độc giả và ông lão. Anh viết bài tiểu luận hồi ức, nhưng không viết thơ mới.

✦

Năm 2024 ngày 11 tháng 10, Á Hiền ở Vancouver từ trần, hưởng thọ 92 tuổi³. Anh trước khi còn sống trên mạng xã hội tạm biệt bằng câu của bài thơ chính thức đầu tiên mình viết: "Tôi là một bông hoa nhỏ tĩnh đẹp"[^11]: kéo toàn bộ sự nghiệp nhà thơ đầu hàng để phản ứng vào một bức tranh.

"Một tập rồi thôi" truyền kỳ như thế mà hoàn thành.

Cùng năm tháng 12, Bộ Văn Hóa đại diện Tổng Thống Lại Thanh Đức phát hành sắc phong tôn vinh³. Một nhà thơ 36 tuổi đã ngừng viết, khi từ trần nhận được tôn vinh văn học cao nhất của nhà nước. Ý nghĩa của sắc phong tôn vinh này không nằm ở hỗ trợ chính trị, mà nằm ở tầng mặc định của cơ chế — lịch sử văn học chính thức Đài Loan cuối cùng đặt Á Hiền vào vị trí "không cần viết tròn cả cuộc đời mới vào kinh điển" của những trường hợp hiếm hoi.

Khoảng cách từ năm 1968 Sâu Thẳm xuất bản tới năm 2024 chính xác năm mươi sáu năm — còn dài gần bốn lần so với mười năm năm Á Hiền viết thơ. Nhưng năm mươi sáu năm này không phải trống rỗi: anh biên tập hai mươi mốt năm Liên Phó và mười bốn năm Liên Hợp Văn Học, ảnh hưởng đến nhiều thế hệ nhà văn Đài Loan.

Trịnh Sầu Dự (1933-2025), nhà thơ thế hệ đầu tiên sau chiến tranh, tác phẩm tiêu biểu Lỗi Lầm "Tiếng móng ngựa của tôi là cái lỗi lầm đẹp / Tôi không phải người quay lại, chỉ là khách qua đường". Năm 2025 tháng 6 từ trần, chỉ cách Á Hiền tháng 10 năm 2024 tạm biệt hơn 8 tháng. Photo: Công ty Cổ phần Thế Tứ Truyên Thông, 2017-11-16, CC BY-SA 4.0 via Wikimedia Commons.

Tôi đi trên Giang Nam đi qua
Cái chiều hình dáng chờ đợi trong mùa như hoa sen mở đóng

——Đây là Lỗi Lầm của nhà thơ đồng thế hệ Trịnh Sầu Dự, năm 2025 tháng 6 Trịnh Sầu Dự cũng từ trần¹⁷. Tam Giác Sắt của Sáng Tạo có Lạc Phủ ra đi sớm năm 2018, Trịnh Sầu Dự năm 2025, cộng với tạm biệt của Á Hiền năm 2024, những nhà thơ thế hệ đầu tiên sau chiến tranh gần như toàn bộ đã giao lại thân xác cho thời gian.

Chỉ còn Trương Mặc còn sống, sinh năm 1931, lúc này chín mươi năm tuổi¹⁸——Tam Giác Sắt còn đứng một cái, cô độc nhìn thấy thế hệ nhà thơ này rút lui. Thơ hiện đại Đài Loan đi qua bảy mươi năm, những đề tài rối lòng thế hệ đầu tiên (nhớ nhớ Trường Giang, nhớ Hà Nam Nam Dương, nhớ những con hẻm của Bắc Kinh) cùng với thân xác họ bước vào lịch sử. Thế hệ tiếp theo không còn rối lòng như vậy, nhưng công cụ thơ học Á Hiền thế hệ đó để lại (lặp lại của điệp khúc, sự mơ hồ như kháng cự chính trị, hòa nhập chủ nghĩa siêu thực và hiện sinh) vẫn còn có dấu vết ở các tác phẩm của các nhà thơ trẻ đương đại.

Á Hiền để lại chín mươi bài thơ. Anh trong lời tựa Sâu Thẳm đã trích lấy câu bình luận của nhà thơ Dư Quang Trung: "Chỉ dựa trên một tập thơ không thể lập bất tử tên thơ nhân"¹¹. Câu này đặt lại năm 2024 nhìn lại là chính xác hơn — dừng bút năm mươi sáu năm, vị trí năm hàng đầu sử thơ Đài Loan vẫn chắc chắn dành cho anh.

"Hallelujah, tôi vẫn còn sống". Ở năm 2024 Vancouver câu này có ý nghĩa cuối cùng: một nhà thơ viết xong chín mươi bài thơ chọn im lặng, im lặng cũng là một cách tiếp tục viết.

Đọc Thêm Liên Quan:

• Trịnh Sầu Dự: Viết _Lỗi Lầm_ của người lưu lạc, cuối cùng lập gia ở Kim Môn — Nhà thơ đồng thế hệ Sáng Tạo, năm 2025 tháng 6 từ trần
• Thời kỳ Thiết Quân Luật — Bối cảnh kiểm duyệt văn học, cảnh sát quân sự, sự mơ hồ như kháng cự chính trị
• Báo Đài Loan Và Tự Do Báo Chí — Bối cảnh lịch sử mục phụ Báo Liên Hợp, Báo Thời Báo Trung Quốc hai báo lớn dẫn dắt giới văn đàn Đài Loan 1950-1990

Hình Ảnh Nguồn Gốc

Bài viết này sử dụng 3 bức hình ảnh có CC BY-SA giấy phép, toàn bộ cache tại public/article-images/people/ tránh hot link máy chủ nguồn:

• Á Hiền.tif — hình chính. Photo: Công ty Cổ phần Thế Tứ Truyên Thông, 2012-09-13, CC BY-SA 4.0, được xác nhận thông qua vé VRT của Wikimedia Foundation 2017112310007121
• Lạc Phủ.tif — inline. Photo: Công ty Cổ phần Thế Tứ Truyên Thông, 2012, CC BY-SA 4.0
• Trịnh Sầu Dự.tif — inline. Photo: Công ty Cổ phần Thế Tứ Truyên Thông, 2017-11-16, CC BY-SA 4.0

Tài Liệu Tham Khảo