Bản đồ các khu vực hành chính của Đài Loan: Bức trình độ quyền lực từ 'hội đồng địa phương' đến 'năm thành phố'

Tóm tắt 30 giây: Các "sáu thành phố, mười sáu tỉnh thành" hiện nay của Đài Loan là kết quả của nhiều phẫu thuật chính trị trong bốn thế kỷ. Thế kỷ 17, các nhà Hà Lan dùng "hội đồng địa phương" để giám sát bản xã; thời kỳ Zheng và chính quyền hiếu khách mở ra hệ thống quận huy của người Hán; thời kỳ Nhật tịch thông qua "năm tỉnh ba trung tâm" và phong trào hiến địa danh, xây dựng nền tảng cấu trúc hành chính hiện đại. Thí nghiệm này gần như xuất hiện với đề xuất "thành phố Bảo Văn" năm 1945, và qua thay đổi thành phố cấp tỉnh vào năm 2010, kéo theo những thách thức phân bố tài nguyên mới trong thời đại hiện nay.

Bắt đầu của các khu vực hành chính của Đài Loan không bắt nguồn từ hệ thống quận huy của người Hán, mà là từ "hội đồng địa phương" (Landdag) của Công ty Hàng Dương Hà Lan (VOC). Vào năm 1635, các nhà Hà Lan sau khi thắng trận chiếm đóng các bản xã Maho và khác, tổ chức lần đầu hội đồng địa phương tại thành phố Hạ Long. ¹ Tại thời điểm đó, hệ thống hành chính không xác định ranh giới rõ ràng, mà chia Đài Loan thành bốn khu vực hội đồng: Bắc đường, Nam đường, Bình Đông và Tây Thuây. Các quan chức Hà Lan cấp quyền cho các người đứng đầu bản xã một thanh kim biểu tượng quyền lực, yêu cầu họ tụ họp hàng năm, thề trung thành. ²

📝 Ghi chú của người dẫn chương: Mục đích ban đầu của việc xây dựng hành chính thường không phải để phục vụ người dân, mà để cho các bên cai quản "nhìn thấy" và "đánh dấu" những người bị cai quản.

Hạ kiếm quận huy của người Hán và vai trò của chính quyền hiếu khách

Vào năm 1661, Zheng Kênh tẩn xuất nhà Hà Lan, lập thành phố đầu tiên của người Hán trên đất Đài Loan: Thiên tế trấn, với sơ đồ chính quy là hai quận: Thiên xuất và Vạn năm. ³ Trong thời kỳ Zheng, dưới sự hỗ trợ của Trần Vĩnh Huy, hai quận này được nâng lên thành tỉnh, và thêm lên cơ quan bảo hộ, tạo nên khung cấu trúc phát triển hành chính từ Nam bắc Đài Loan.

Vào năm 1684, sau khi Trung Quốc hiếu khách nhập thế giới, họ ban đầu thực hiện chính sách "chính trị không can thiệp". Đầu tư dù quan tâm giữ lại Đài Loan, nhưng chính quyền chỉ thiết lập "một trấn ba quận" (Taiwan trấn, dưới xuống Taiwan, Phước Sơn và Trường Giang), và thuộc tỉnh Fuzhou. ⁴ Mô hình "chính phủ nhỏ" này kéo theo sự mở rộng do dịch chuyển dân số người Hán và tần suất phản kháng. Vào năm 1885, sau chiến tranh Trung-Pháp, chính quyền hiếu khách nhận thức được vị trí chiến lược của Đài Loan, chính thức lập tỉnh. Tưởng Giới Thạch truyền diện chuyển trung tâm hành chính từ Tây Ninh sang Bắc Ninh, cơn sốc "đảo ngược bắc-nam" thay đổi hoàn toàn trọng tâm phát triển của hàng trăm năm sau. ⁵

Thời kỳ Nhật tịch: Quản lý khoa học và phong trào hiến địa danh

Sau khi Nhật Bản kiểm soát Đài Loan vào năm 1895, hệ thống hành chính vào giai đoạn biến đổi mạnh mẽ. Ban đầu nhằm dập tắt kháng chiến, họ áp dụng chế độ "ba quận một trung tâm" giao nhau chính quyền quân sự. Sau đó, dưới sự dẫn dắt của Hiến truong Dịch vụ công Ngọc Tân Tân (Afterō Shinpei), hệ thống hành chính bắt đầu chuyển sang mô hình "quản lý khoa học". ⁶

Vào năm 1920 (thế kỷ 19, năm Canh Ngọ), Thủ trưởng quan chức văn phòng đầu tiên của Nhật Bản, Tân Hiến Chi Jì (Tian Kenzō), đề xuất một quyền sửa hệ thống hành chính sâu sắc nhất trong lịch sử Đài Loan: Sửa đổi hệ thống địa phương. Quyền sửa này thành lập khung "năm tỉnh hai trung tâm" (sau đó tăng thành năm tỉnh ba trung tâm), và giới thiệu ba cấp "tỉnh – huyện – thị trấn". ⁷ Quyền sửa này không chỉ là điều chỉnh ranh giới, mà còn là một phong trào hiến địa danh quy mô lớn:

• Takau được đổi thành Kaohsiung (Kao Hồng), do âm thanh gần giống tiếng Nhật và mang ý nghĩa "lớn lạnh kỵ uyển".
• Shikoku được đổi thành Sōng Thạch (Sōng Sơn), Shuichikawa được đổi thành Hệ Trạch (Itabashi), Agan-ten được đổi thành Ông Sơn (Okazaki). ⁸

Các thay đổi địa danh này che giấu một quan điểm mạnh mẽ "gia hộ đất châu Á", cố gắng thông qua chữ viết và âm thanh hoá hóa Nhật Bản, đưa Đài Loan vào bản đồ văn hóa của Đế quốc Nhật Bản.

1945: "Thành phố Bảo Văn" gần như thành hiện thực và "tỉnh ba quận"

Nếu các bánh răng lịch sử trôi chệch một chút, giờ đây người ta có thể không còn sống tại Keo Kiên, mà có thể đang sinh sống trong "tỉnh ba quận"; hoặc người ta không phải là người Gia Nghĩa, mà là "công dân thành phố Bảo Văn".

Vào tháng 10 năm 1944, Chính phủ Dân quốc trong kế hoạch xử lý Đài Loan đề xuất một hệ thống hành chính có "màu sắc chính trị". Đề xuất này chia Đài Loan thành 30 tỉnh và 12 thành phố trực thuộc tỉnh, và sử dụng nhiều tên nhân vật lịch sử:

• Tỉnh ba quận (Keo Kiên): Kỷ niệm Tưởng Giới Thạch (nhân vật năm 1885).
• Tỉnh Hòa Bình (xung quanh Tây Ninh): Kỷ niệm Zheng Kênh.
• Thành phố Bảo Văn (Gia Nghĩa): Kỷ niệm lãnh đạo kháng chiến Linh Bảo Văn.

Điều hài hước nhất là "thành phố Bảo Văn". Tên Gia Nghĩa từng được Hoàng đế Gia Long trao cho người dân địa phương vì họ đã cố gắng kháng chống khởi nghĩa Linh Bảo Văn "hiệp sĩ chết vì bảo vệ thành phố", trong khi Chính phủ Dân quốc lại đề xuất dùng tên của người khởi nghĩa để đặt tên thành phố. Cuối cùng, bộ phận chương trình này bị chính quyền Chính trị Chênh (Chênh Chi) ưu tiên vì quá xa cách với thực tế, và được dùng tiếp theo cấu trúc hành chính thời Nhật tịch chuyển đổi thành "tỉnh thành".

2010: Tái cấu trúc quyền lực của năm thành phố

Cam kết "năm thành phố, mười sáu tỉnh thành" từng là chủ đề chính trị của Mã Hồng Khánh trong cuộc chạy đua chọn Tổng thống năm 2008. ⁹ Khi đó, đề xuất là hợp nhất thành phố Hà Nội, Trung Quốc, và Kao Hồng thành ba thành phố lớn. Tuy nhiên, bức trình này nhanh chóng biến đổi do cạnh tranh chính trị địa phương. Vào năm 2009, tỉnh Tây Ninh nhờ vị trí lịch sử "xây dựng thủ đô" thành công xin được nâng lên thành phố, cuối cùng trở thành "năm thành phố" (nhưng thực tế đã có sáu thành phố). ¹⁰

📝 Ghi chú của người dẫn chương: Khi các khu vực hành chính trở thành một "cuộc thi nâng cấp", người ta thường không được cải tiến hành chính tốt hơn, mà chỉ có khoảng cách phân bố tài nguyên ngày càng lớn.

Những ranh giới biến mất và ước vọng chưa thành

"Sau khi nâng cấp thành phố cấp tỉnh, việc hợp nhất tỉnh Tây Ninh đã như một người anh em có tính cách rất khác nhau bị ép buộc sống chung trong một phòng riêng." (Lời nói của một nhân viên công quản địa phương tại Tây Ninh) ¹¹

Dù đã được nâng lên thành phố cấp tỉnh, nhưng việc hợp nhất lại mang lại những vấn đề mới. Quyền tự quản của các huyện, thị xã đã bị thu hẹp, chuyển thành các "văn phòng khu vực", khiến người dân ở các vùng xa xôi cảm thấy, dù lời họ gọi là "công dân" nhưng hiệu quả quản lý và phân bố tài nguyên lại càng xa từ trung tâm quyết định. Các thí nghiệm hành chính của Đài Loan vẫn chưa kết thúc. Từ vấn đề hợp nhất Kao Mới đến tiếng gọi hợp nhất Bắc Ninh, Tây Ninh, Kao Hồng, trò chơi ghép nối về quyền lực, tài nguyên và xã hội vẫn đang diễn ra liên tục trên hòn đảo này.

Tài liệu tham khảo