Thân Bảo Phúc (Ando Bảo Phúc): Từ Chiayi Phú Thọ Đến Bàn Thờ Toàn Cầu — Truyền Thuyết Địa Chất Đài Loan Và Bao Bì Nhật Bản

30 giây tóm tắt:
Thân Bảo Phúc (Ando Bảo Phúc) được gọi là "cha đẻ của mì ăn liền", nhưng sau sau sự thành công ẩn chứa một cuộc cạnh tranh công nghệ và bằng sáng chế giữa người Đài Loan và người gốc Đài Loan. Năm 1961, ông trả một khoản tương đương 300 triệu yên ngày nay để mua lại bằng sáng chế của Trần Quốc Văn, đưa kỹ thuật chiên khô từ "mì gà Đài Loan" trở thành hàng hóa công nghiệp quy mô lớn. Từ Chicken Ramen năm 1958 đến Cup Noodles năm 1971 thay đổi thế giới, cuộc đời Thân Bảo Phúc không chỉ là câu chuyện thành công doanh nghiệp, mà còn là truyền thuyện của một người con xuất thân từ thuộc địa, dùng sự lưu chuyển danh tính và tham vọng thương mại để định nghĩa lại bữa ăn toàn cầu sau chiến tranh.

Chương mở đầu: Bóng ly đỏ dưới tuyết, Và một thiên thể rẽ ngang thế kỷ

Tháng 2 năm 1972, trên núi Asama ở tỉnh Nagano, Nhật Bản, một vụ giữ người đầy kị hãi lan truyền qua truyền hình trực tiếp. Trong điều kiện nhiệt độ xuống dưới -15°C, những chiến sĩ đặc nhiệm đang tiến hành bắn bẫy mang theo một chiếc ly giấy đỏ phát ra hơi nóng, dùng nĩlê nhựa cuộn mì đang khóc. Khoảnh khắc này, trước màn hình với tỷ lệ xem lên tới 89.7%, không chỉ giảm bớt căng thẳng của cuộc đấu tranh, mà còn hoàn thành một chiến dịch tiếp thị mạnh nhất mọi thời đại — "Mì ăn liền Hương vị" (Cup Noodles) trở thành biểu tượng của hiện đại hóa Nhật Bản¹。

Tuy nhiên, bát mì nóng thay đổi nhịp sống ăn uống thế giới này, không phải bắt nguồn từ những phòng thí nghiệm Nhật Bản, mà phải quay lại năm 1910 ở Chiayi, Đài Loan. Năm đó, sao chổi Harley bay qua bầu trời đêm, một em bé mang tai nghe chầm chậm sinh ra ở Phú Thọ. Ít ai biết vào thời điểm đó, đứa trẻ được đặt tên là "Thân Bảo Phúc" sẽ mang linh hồn của "mì gà Đài Loan" truyền thống, và sau nửa thế kỷ, định nghĩa lại nỗi đói của nhân loại.

Đây không chỉ là câu chuyện thành công của một nhà phát minh, mà là một cuộc đấu dài về danh tính, quốc tịch, mua bán bằng sáng chế, và cách một người Đài Loan thu gom vị giác toàn cầu bằng trí tuệ thương mại sau khi Nhật Bản đổ vỡ.

Nguồn gốc tại Chiayi Phú Thọ: Khởi điểm của Thân Bảo Phúc ở Đài Loan

Ngày 5 tháng 3 năm 1910, tại Phú Thọ, Chiayi, thời kỳ thuộc địa Nhật, Thân Bảo Phúc sinh ra trong một gia đình giàu có nhưng nhiều biến cú. Cha ông là Thân Sĩ Ngọc (cũng gọi là Thân Tiểu Sư) và mẹ là Thân Thiên Lục, cả hai qua đời khi ông còn nhỏ, để lại ông ở với ông nội Thân Vũ Phu, người kinh doanh dược phẩm ở Tainan nuôi dưỡng lớn lên^{2 3}。

Tainan, với tư cách là trung tâm thương mại và văn hóa của Đài Loan thời bấy giờ, cung cấp cho Thân Bảo Phúc một môi trường đất liền tốt nhất để kinh doanh. Cửa hàng dược phẩm của ông nội không chỉ là nơi chơi của ông, mà còn là nơi ông được giáo dục về kinh doanh. Tại đây, ông học cách quan sát nhu cầu thị trường, tính toán lợi nhuận, và quan trọng hơn, học cách tìm kiếm cơ hội trong mạng lưới con người phức tạp. Đối với những người lớn tuổi ở Phú Thọ, "tai nghe chầm chậm" là biểu tượng của "sự giàu có", và khả năng nhạy bén trong thương vụ của ông sau này thực sự chứng minh cho lời dự báo này.

Người bán vải tại chợ Thịnh Vượng: Cuộc phiêu lưu kinh doanh tại Đại Thảo Thượng

Năm 1932, khi 22 tuổi, Thân Bảo Phúc mang theo khoản vốn khởi nghiệp từ ông nội, đến thăm chợ Thịnh Vượng — khu thương mại sầm uất nhất Đài Loan (nay là Đại Thảo Thượng). Tại đây, ông thành lập "Đông Dương Nhỏ" (Đông Dương Dệt), chuyên kinh doanh vải dệt xuất khẩu và nhập khẩu sản phẩm dệt mỏng^{4 5}。

Đại Thảo Thượng lúc bấy giờ là trung tâm tập trung trà và vải của cả nước, cũng là nơi vốn liếng dân tộc hoạt động sôi động nhất. Thân Bảo Phúc ở đây tranh giẫu với các thương gia từ khắp mọi miền, và trải nghiệm này giúp ông sâu sắc hiểu rõ tầm quan trọng của "kênh phân phối" và "thương hiệu". Ông thiết lập tuyến đường thương mại thường xuyên giữa Đài Bắc và Osaka, và năm 1933, ông còn mở rộng sang Osaka để thành lập "Hội Thương Nhật Đông".

📝 Ghi chú biên tập viên: Thân Bảo Phúc không phải là nhà phát minh viên cô đơn trong phòng thí nghiệm. Ông vốn là một "thương nhân Đại Thảo Thượng" hiểu rõ vòng đời thương mại và xu hướng thị trường hai nước. Những nỗ lực phát triển mì ăn liền của ông sau này, thực chất là sự tiếp nối của logic kinh doanh "khám phá nhu cầu, tích hợp nguồn lực, thiết lập tiêu chuẩn".

Người phát minh biến mất: Thỏa thuận mua bằng sáng chế với 23 triệu yên

Trong lịch sử chính thức của Nissin Foods, năm 1957, ngôi nhà nhỏ sau vườn ở Katsuragi, Osaka, là nơi sinh ra mì ăn liền. Tuy nhiên, đối với nhiều người Đài Loan định cư tại Nhật, câu chuyện này có vẻ "quá hoàn hảo".

Thực ra, nguyên liệu công nghệ — mì khô chiên — đã tồn tại trong văn hóa ẩm thực chiến trước của Đài Loan, đó là "mì gà" hay "mì ý". Sau chiến tranh, nhiều người Đài Loan đồng thời nghiên cứu cách công nghiệp hóa nó^{6 7}：

• Trần Quốc Văn (Nhà hàng Đông Minh): Đã từ năm 1956, mì "Thọ Mệnh" của Trần Quốc Văn đã được thương mại hóa, thậm chí còn cung cấp cho đội quan sát Nam Cực của Nhật Bản⁸。
• Chen Rongtai (Đại Yamato Thương Mại): Năm 1958, ông nộp đơn bản quyền "Mì gà Đại Yamato", sản phẩm của ông gần như là bản sao của mì gà Đài Loan⁹。

Thân Bảo Phúc nộp đơn muộn nhất, và vào năm 1960, cùng ngày với đơn của Trần Quốc Văn được công bố^{10 11}。Đối mặt với tiềm năng chiến tranh pháp lý, Thân Bảo Phúc thể hiện quyết định thương mại mạnh mẽ. Vào tháng 8 năm 1961, ông trả 23 triệu yên (tương đương 300 triệu yên ngày nay) để mua lại bằng sáng chế của Trần Quốc Văn¹²。Khoản tiền này mang lại cho Thân Bảo Phúc lợi thế pháp lý tuyệt đối, và hội tụ trí tuệ tập thể của cộng đồng người Đài Loan vào dưới thương hiệu "Nissin" duy nhất.

Những suy ngẫm từ nhà tù Kōshō: Thị trường đen sau chiến tranh và "Thức ăn cho thế giới"

Cuộc đời Thân Bảo Phúc gắn liền chặt chẽ với những biến động chính trị của thế kỷ 20. Trong thời chiến, ông từng bị bắt giữ và tra tấn do nghi ngờ liên quan đến vật liệu quân sự¹³。Sau chiến tranh, trong thời gian chiếm đóng của liên quân, ông lại bị phạt tiền thuế và được giam giữ tại nhà tù Kōshō ở Tokyo¹⁴。

Trong hai năm ở nhà tù, ông chứng kiến cảnh người dân Nhật Bản xếp hàng trong đống đổ nát để nhận mì lẩu, thậm chí có người ngã xuống đường vì đói. Những trải nghiệm tối tột này thúc đẩy ông đề xuất triết lý "Thức ăn cho thế giới" — ông tin rằng thế giới mới có hòa bình thực sự khi mỗi người có thể dễ dàng no bụng¹⁵。Tuy nhiên, sau khi được thả, ông vẫn phải đối mặt với nhiều lần thất bại trong kinh doanh, và vào năm 1957, tổ chức tín dụng ở Osaka nơi ông làm chủ tịch phá sản, khiến ông mất gần hết tài sản. Ở độ tuổi 48, đúng ở thời điểm "không còn lối trở về" này, ông bắt đầu nghiên cứu phát triển mì ăn liền¹⁶。

Trò chơi danh tính: Lựa chọn từ Thân Bảo Phúc đến Ando Bảo Phúc

Sự thay đổi về danh tính của Thân Bảo Phúc phản ánh cuộc đấu tranh sinh tồn của thế hệ người Đài Loan giữa hai nước Đài Loan và Nhật Bản. Sau chiến tranh, ông từng chọn giữ quốc tịch Cộng hòa Trung Hoa. Điều này không chỉ là biểu hiện tình yêu quê hương, mà vì với tư cách là "công dân của quốc gia thứ ba" (không phải quốc gia thua cuộc Nhật Bản), ông thường có nhiều linh hoạt hơn trong việc phân bổ nguyên liệu và hạn chế thương mại¹⁷。

Đến năm 1966, để phát triển lâu dài và ổn định gia đình, ông chính thức nhận quốc tịch Nhật và đổi họ theo tên vợ Ando Jinhiko, trở thành "Ando Bảo Phúc"¹⁸。Tuy nhiên, ông từng có hai cuộc hôn nhân ở Đài Loan, và vợ hiếm thơm Thân Hồng Thảo (Thân Kim Cương) nuôi dưỡng con trai lớn Thân Hồng Sự (sau này là Ando Hồng Sự) tại Đài Loan. Sau khi Ando Bảo Phúc mất năm 2007, những mâu thuẫn gia đình ẩn sau đế chế Nissin bộc lộ ra ngoài. Các con cháu ở Đài Loan kiện tại Nhật để yêu cầu thừa kế, tòa án sơ thẩm xác định rằng Ando thực sự tồn tại hành vi đa phu, và cuộc chiến pháp lý này không chỉ là tranh chấp di chúc, mà còn là sự xác nhận muộn màn cho những câu chuyện Đài Loan bị lược sử trùng^{19 20 21}。

Cách mạng mì ăn liền: Từ Chicken Ramen Đến tiêu chuẩn toàn cầu

Dù nguồn gốc công nghệ gây tranh cãi, nhưng thành tích của Ando Bảo Phúc trong "chuẩn hóa" và "công nghiệp hóa" thì không ai có thể chê vào đâu được. Chicken Ramen năm 1958 là bước đệ nhất, và Cup Noodles năm 1971 thực sự là cú đột phá²²。

Ông giải quyết ba thách thức kỹ thuật lớn:

1. Phương pháp treo mì: Giúp mì luôn giữ vị trí treo trong ly, đảm bảo nước nóng ngấm đều khi pha trộn.
2. Phát triển bao bì: Nghiên cứu ly nhựa tạo khói cách nhiệt và chịu nhiệt cao.
3. Đột phá tiếp thị: Tổ chức nếm thử tại Kōshinchō ở Ginza, và thông qua phỏng trực tiếp sự kiện trên núi Asama, tạo hình ảnh mì ăn liền như một món "đẹp" và "tiện lợi" của thực phẩm hiện đại¹。

Trong những năm cuối đời, Ando Bảo Phúc tập trung vào quốc tế hóa thực phẩm ăn liền. Ông thành lập Hiệp hội Công nghiệp Mì Nhật và chuyển một số bằng sáng chế cho công chúng sử dụng, dù vẻ bề ngoặc, thực ra là để thiết lập "tiêu chuẩn Nissin" nhằm thống trị thị trường toàn cầu²³。Năm 2005, ở độ tuổi 95, ông phát triển ra Space Ram — loại mì ăn liền có thể ăn ở không gian — khiến dòng gen ẩm thực từ Phú Thọ, Chiayi cuối cùng cũng bay về phía sao trời²⁴。

📝 Ghi chú biên tập viên: Đời sống của Thân Bảo Phúc là minh chứng tuyệt đối cho "gen Đài Loan, bao bì Nhật Bản, thu hoạch toàn cầu". Ông thành công biến một món ăn mang tính địa phương mạnh mẽ của Đài Loan thành một sản phẩm công nghiệp toàn cầu không biên giới thông qua việc mua bằng sáng chế, chuyển đổi danh tính và tiếp thị chính xác. Ông từ bỏ danh tính Thân Bảo Phúc, nhưng mang theo linh hồn của mì chiên Đài Loan để thay đổi thế giới.

Nguồn tham khảo