Cuộc bầu cử Tổng thống trực tiếp đầu tiên: Khi tên lửa áp sát, lá phiếu đã trở thành thể chế của Đài Loan như thế nào

Vào ngày 23 tháng 3 năm 1996, Đài Loan lần đầu tiên để công dân trực tiếp bầu ra Tổng thống và Phó Tổng thống. Ngày hôm đó có tổng cộng 10,88 triệu người đi bỏ phiếu, với tỷ lệ cử tri đi bầu là 76,04%. Lý Đăng Huy (Lee Teng-hui) và Liên Chiến (Lien Chan) đã giành được 54% số phiếu bầu. ¹² Cùng ngày hôm đó, quân đội đóng tại Kim Môn vẫn đang nâng cao cảnh giác dưới áp lực quân sự từ Trung Quốc; hòm phiếu và khủng hoảng quân sự đã cùng xuất hiện trong thực tế của Đài Loan vào cùng một buổi sáng. ³

Cuộc bầu cử này có bốn nhóm ứng cử viên Tổng thống và Phó Tổng thống: Lý Đăng Huy và Liên Chiến thuộc Quốc dân đảng; Bành Minh Mẫn (Peng Ming-min) và Tạ Trường Đình (Hsieh Chang-ting) thuộc Dân tiến đảng; cùng hai nhóm ứng cử viên không đảng phái là Lâm Dương Cảng (Lin Yang-kang), Hác Bách Thôn (Hau Pei-tsun) và Trần Lý An (Chen Li-an), Vương Thanh Phong (Wang Ching-feng). ¹ Về mặt bề nổi, đây là một cuộc bầu cử Tổng thống; nhưng nhìn sâu hơn, đó là một cuộc "di cư thể chế", chuyển quyền "ai có quyền quyết định người lãnh đạo quốc gia" từ nghị trường của Quốc dân đại hội về lại tay nhân dân.

Chân dung Tổng thống Lý Đăng Huy. Nguồn ảnh: [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:President_Lee_teng_hui(cropped).png, Tác giả/Nguồn: Phủ Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan); được phép sử dụng dựa trên thông tin công khai từ trang web chính phủ, bài viết chỉ thực hiện cắt và điều chỉnh kích thước._

📝 Ghi chú của người biên soạn: Hình ảnh có sức nặng nhất của nền dân chủ Đài Loan không nhất thiết phải là một bài diễn văn trên sân khấu; đôi khi đó chỉ là một tờ giấy đã được gấp lại và đóng dấu, cuối cùng chứng minh rằng "nhân dân" không còn chỉ là một danh từ mang tính đại diện.

Trước khi có lá phiếu bầu trực tiếp, Tổng thống được tạo ra như thế nào

Lịch sử bầu cử của Ủy ban Bầu cử Trung ương ghi nhận cuộc bầu cử Tổng thống đầu tiên vào năm 1948 là do các đại biểu Quốc dân đại hội bầu ra Tưởng Giới Thạch (Chiang Kai-shek), và Lý Tông Nhân (Li Zongren) được bầu làm Phó Tổng thống. Hình thức bầu cử gián tiếp này và cuộc bầu cử trực tiếp của công dân năm 1996 tạo nên sự đối chiếu rõ ràng nhất về sự chuyển đổi thể chế của Đài Loan trước và sau thời kỳ đó. ⁴

Ngày 20 tháng 5 năm 1949, Đài Loan thực thi thiết quân luật. Phải đến ngày 15 tháng 7 năm 1987, tình trạng thiết quân luật mới được bãi bỏ. Ủy ban Bầu cử Trung ương cũng liệt kê việc chấm dứt thời kỳ động viên kháng loạn vào năm 1991, cuộc bầu cử toàn diện các thành viên Lập pháp viện vào năm 1992, và lần đầu tiên người dân tỉnh cũng như thành phố trực thuộc trung ương trực tiếp bầu ra Tỉnh trưởng và Thị trưởng vào năm 1994 là những cột mốc quan trọng trong quá trình cải cách dần dần hệ thống dân chủ. ⁴

Năm 1996 có một lộ trình thể chế rõ ràng. Trước đó là việc bãi bỏ thiết quân luật, bầu cử lại Quốc hội, bầu cử trực tiếp lãnh đạo địa phương, và cả một cấu trúc quyền lực vốn được thiết kế cho thời kỳ khẩn cấp nhưng sau đó đã liên tục được tháo dỡ. Các tổng hợp học thuật từ Quốc sử quán cũng chỉ ra rằng, các công trình sửa đổi hiến pháp dưới thời Lý Đăng Huy đã giải quyết các vấn đề về thể chế động viên kháng loạn, Quốc hội chưa được bầu cử toàn diện trong thời gian dài, và việc bầu cử trực tiếp Tổng thống bởi toàn dân. ⁵

Nguồn: Ủy ban Bầu cử Trung ương, Focus Taiwan／Trung Xã

Sau phong trào Dã Bách Hợp, bầu cử trực tiếp trở thành một thể chế khả thi

Vào tháng 3 năm 1990, phong trào học sinh Dã Bách Hợp (Wild Lily Student Movement) đã đưa ra các yêu cầu như bãi bỏ Quốc dân đại hội, bãi bỏ các điều khoản tạm thời, triệu tập Hội nghị Quốc sự và thiết lập lộ trình cải cách. Những yêu cầu này sau đó đã đi từ quảng trường vào các cuộc thảo luận thể chế. Khi Phủ Tổng thống nhìn lại lịch sử bầu cử trực tiếp vào năm 2026, họ cũng đặt phong trào Dã Bách Hợp, cuộc bầu cử toàn diện Quốc hội năm sau đó và cuộc bầu cử trực tiếp Tổng thống năm 1996 trên cùng một lộ trình dân chủ hóa. ⁶

Dữ liệu từ Ủy ban Bầu cử Trung ương cho thấy thời kỳ động viên kháng loạn kết thúc vào ngày 1 tháng 5 năm 1991. Cuộc bầu cử Quốc dân đại hội được tổ chức vào tháng 12 năm 1991, và cuộc bầu cử toàn diện các thành viên Lập pháp viện hoàn tất vào tháng 12 năm 1992. ⁴ Ý nghĩa của những mốc thời gian này nằm ở chỗ chúng đại diện cho một Quốc hội không còn có thể duy trì ghế vĩnh viễn với lý do "thời kỳ khẩn cấp", mà bắt đầu phải đối mặt với việc tái ủy quyền từ nhân dân Đài Loan.

Ngày 28 tháng 7 năm 1994, Quốc dân đại hội đã thông qua sửa đổi hiến pháp, xác lập việc bầu cử trực tiếp Tổng thống và Phó Tổng thống theo hình thức ứng cử chung cặp, thay đổi nhiệm kỳ Tổng thống thành 4 năm và giới hạn một lần tái đắc cử, bắt đầu áp dụng từ năm 1996. ¹ Quyết định sửa đổi hiến pháp này đã chuyển hóa các khẩu hiệu chính trị thành thiết kế lá phiếu: những gì nhân dân bỏ phiếu chính là một bộ đôi lãnh đạo quốc gia cùng chia sẻ trách nhiệm.

Sự chuyển đổi thể chế cũng thay đổi hướng đi của trách nhiệm chính trị. Khi bầu cử gián tiếp, việc tạo ra Tổng thống chủ yếu do các đại biểu Quốc dân đại hội hoàn thành; sau khi bầu trực tiếp, các ứng cử viên phải đưa cương lĩnh chính sách, hình ảnh và năng lực xử lý khủng hoảng của mình trực tiếp ra trước toàn thể cử tri. Điều này không có nghĩa là mọi vấn đề của chế độ Tổng thống đều được giải quyết trong một đêm, mà nó tạo ra một "cổng vào" bằng lá phiếu để tính chính danh của quyền hành pháp cao nhất có thể được kiểm chứng theo chu kỳ. Lịch sử phát triển hệ thống bầu cử của Ủy ban Bầu cử Trung ương và các tổng hợp sửa đổi hiến pháp của Quốc sử quán đã cung cấp hai góc nhìn: văn bản thể chế và bối cảnh lịch sử. ^{4 5}

Hiện trường biểu tình của phong trào học sinh Dã Bách Hợp ngày 18 tháng 3 năm 1990. Nguồn ảnh: Wikimedia Commons, tác giả Bubbha, CC BY-SA 3.0; không qua chỉnh sửa.

📝 Ghi chú của người biên soạn: Dân chủ hóa không phải là thay tấm biển "độc tài" bằng tấm biển "dân chủ"; nó phải viết lại việc "ai có quyền ủy quyền cho ai" vào trong thể chế, và viết sao cho mỗi cử tri đều có thể thực sự sử dụng được.

Bốn cặp ứng cử viên trải rộng trên lá phiếu

Năm 1996 thường được tóm gọn thành "Lý Đăng Huy đắc cử". Kết quả này tất nhiên là quan trọng, nhưng nếu chỉ nhớ đến người chiến thắng, chúng ta sẽ bỏ lỡ cách mà cuộc bầu cử này đã dung nạp những hình dung khác nhau về Đài Loan. Dữ liệu ứng cử viên do Trung Xã tổng hợp cho thấy: Dân tiến đảng có Bành Minh Mẫn và Tạ Trường Đình tham gia; Lâm Dương Cảng và Hác Bách Thôn đại diện cho phe độc lập; trong khi Trần Lý An và Vương Thanh Phong tạo thành một cặp ứng cử viên không đảng phái khác. ¹

Bành Minh Mẫn từng là nhân vật quan trọng của phong trào dân chủ Đài Loan, còn Lâm Dương Cảng là một ứng cử viên nặng ký sau sự chia rẽ trong nội bộ Quốc dân đảng. Sự xuất hiện của bốn cặp ứng cử viên trên lá phiếu cho thấy năm 1996 đã vượt ra ngoài phép nhị phân giữa đảng cầm quyền và đảng đối lập, đồng thời cho thấy sự khác biệt trong nhận định của nội bộ Quốc dân đảng về tốc độ cải cách, vị thế quốc gia và rủi ro hai bờ eo biển. Nhìn lại cuộc bầu cử năm 1996, Trung Xã chỉ ra rằng quan điểm khác nhau giữa phe chủ lưu và phi chủ lưu trong Quốc dân đảng về việc bầu trực tiếp Tổng thống cuối cùng đã thúc đẩy một số cá nhân tách khỏi Quốc dân đảng để thành lập Tân đảng (New Party). ¹

Cuộc bầu cử cũng bắt đầu đòi hỏi những kỹ thuật chính trị mới. Các hình ảnh và ghi chép văn bản do Trung Xã lưu giữ bao gồm buổi phát biểu chính sách của các ứng cử viên Tổng thống qua truyền hình lần đầu tiên vào ngày 25 tháng 2 năm 1996, cùng với các cảnh tranh luận, tuyên truyền cương lĩnh và đăng ký tranh cử. ¹ Khi các ứng cử viên Tổng thống phải giải thích chính sách trước ống kính truyền hình cho cử tri, tính chính danh của người lãnh đạo quốc gia không còn chỉ do thương lượng nội bộ đảng quyết định, mà còn phải trải qua sự cạnh tranh công khai.

Cụm từ "lần đầu tiên" ở đây không nên chỉ hiểu là một sự kiện truyền thông. Nó đồng thời là sự tái phân bổ trách nhiệm bầu cử: ứng cử viên phải đối mặt với việc so sánh chính sách trên quy mô toàn quốc, còn cử tri lần đầu tiên được so sánh bốn lộ trình chính trị khác nhau trên cùng một lá phiếu Tổng thống. Điều này khiến năm 1996 trở thành một cột mốc của lịch sử thể chế, và cũng là lịch sử truyền thông chính trị. Hình ảnh tranh cử, phát biểu cương lĩnh và việc bỏ phiếu tại hiện trường đã cùng nhau tạo nên một ký ức công cộng mới. ¹

Cuộc bỏ phiếu này cũng được truyền thông quốc tế theo dõi sát sao. Nhìn lại sự kiện, Trung Xã chỉ ra rằng khi đó có hơn 500 phóng viên từ hơn 260 cơ quan truyền thông quốc tế đã đến đưa tin về cuộc bầu cử. Đối với một xã hội đang viết lại cách thức tạo ra Tổng thống, các điểm bỏ phiếu đồng thời trở thành cửa sổ để thế giới quan sát quá trình chuyển đổi dân chủ của Đài Loan. ¹

Cơ sở dữ liệu của Trung ương Nghiên cứu (Academia Sinica) đã lưu giữ một nghiên cứu khảo sát về cử tri Tổng thống năm 1996. Nghiên cứu đồng thời hỏi cử tri về việc họ bầu cho ai, bản sắc đảng phái, hình ảnh ứng cử viên, quan điểm về Thống nhất-Độc lập, việc sử dụng truyền thông, mạng lưới xã hội, cũng như thái độ đối với các cuộc diễn tập quân sự của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Mẫu nghiên cứu cuối cùng là 1.406 trường hợp. ⁷ Điều này cho chúng ta thấy rằng "nhân dân" trong cuộc bầu cử trực tiếp không phải là một khối đồng nhất, mà được cấu thành từ những cá nhân mang theo những ký ức, bản sắc và nhận định rủi ro riêng biệt.

Ngày bỏ phiếu được tổ chức như thế nào

Cuộc bầu cử trực tiếp Tổng thống đầu tiên cũng thử thách khả năng của bộ máy hành chính bầu cử trong việc biến một thể chế mới thành một quy trình thường nhật có thể thực thi. Lịch sử bầu cử của Ủy ban Bầu cử Trung ương đặt cuộc bầu cử Quốc dân đại hội năm 1991, bầu cử toàn diện Lập pháp viện năm 1992, bầu cử trực tiếp Tỉnh trưởng/Thị trưởng năm 1994 và bầu cử trực tiếp Tổng thống năm 1996 trên cùng một dòng tiến hóa thể chế. Những cuộc bầu cử này giúp cử tri dần làm quen với các quy trình như bỏ phiếu, kiểm phiếu, đăng ký ứng cử viên và công bố kết quả bầu cử. ⁴

Ý nghĩa chính trị của ngày bỏ phiếu, do đó, nằm ở tính "đồng bộ trên toàn đảo": cử tri ở các địa phương khác nhau vào cùng một ngày, sử dụng cùng một lá phiếu chung cặp Tổng thống/Phó Tổng thống để bày tỏ lựa chọn, và kết quả bầu cử sau đó được cơ quan bầu cử trung ương tổng hợp. Sự đồng bộ mang tính quy trình này đã chuyển hóa tính chính danh của Tổng thống từ sự thương lượng của các tinh hoa chính trị đặc thù thành một kết quả được toàn thể cử tri cả nước cùng chứng kiến. Đây là một chi tiết trong lịch sử thể chế, nhưng lại là nền tảng để đời sống dân chủ có thể được thiết lập. ⁴

Tòa nhà Phủ Tổng thống tại Đài Bắc. Nguồn ảnh: Wikimedia Commons, tác giả Peellden, CC BY-SA 3.0; không qua chỉnh sửa.

Tên lửa và lá phiếu cùng lúc cập bến

Một trong những điểm khởi đầu của cuộc khủng hoảng năm 1995 là quyết định của Hoa Kỳ vào tháng 5 năm 1995 cho phép Lý Đăng Huy đến diễn thuyết tại Đại học Cornell. Nhà xuất bản Đại học Quốc phòng Hoa Kỳ khi tổng hợp về cuộc khủng hoảng eo biển Đài Loan giai đoạn 1995–1996 đã chỉ ra rằng, Trung Quốc coi việc dân chủ hóa Đài Loan và "ngoại giao thực tế" là những động thái có thể dẫn đến độc lập, và trong thời gian khủng hoảng đã tạm dừng đối thoại hai bờ, tiến hành phóng tên lửa và diễn tập quân sự. ⁸

Trục thời gian của cuộc khủng hoảng trải qua hai cuộc bầu cử: cuộc bầu cử Lập pháp viện Đài Loan năm 1995 và cuộc bầu cử trực tiếp Tổng thống năm 1996. Do đó, các tín hiệu quân sự không chỉ nhắm vào chính phủ mà còn đi vào môi trường phán đoán của cử tri. Nghiên cứu của Đại học Quốc phòng khái quát mục tiêu của Bắc Kinh là nỗ lực gây ảnh hưởng đến chính sách của Hoa Kỳ, ép buộc Đài Loan từ bỏ việc mở rộng không gian quốc tế, và làm suy yếu sự ủng hộ chính trị dành cho Lý Đăng Huy cũng như các lực lượng ủng hộ tính tự chủ của Đài Loan. Đây là những tổng hợp của các nhà nghiên cứu về mục tiêu chính sách, không thể đánh đồng trực tiếp với động cơ bỏ phiếu thực tế của mỗi cử tri. ⁸

Đến trước thềm đại cử Tổng thống năm 1996, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã tiến hành phóng tên lửa và diễn tập quân sự quy mô lớn xung quanh Đài Loan. Nghiên cứu của Đại học Quốc phòng chỉ ra rằng, Hoa Kỳ đã cử hai nhóm tác chiến tàu sân bay tiếp cận vùng biển Đài Loan vào tháng 3 năm 1996 nhằm gửi đi tín hiệu quân sự, đồng thời tránh để khủng hoảng leo thang. ⁸ Nhìn lại sự kiện, Reuters cũng chỉ ra rằng các vụ thử tên lửa trước cuộc bầu cử trực tiếp năm 1996 được coi là nhằm ngăn cản cử tri Đài Loan ủng hộ Lý Đăng Huy, người mà Bắc Kinh nghi ngờ có khuynh hướng Đài Loan độc lập. ⁹

Ở đây cần thận trọng với một sự đơn giản hóa thường thấy: không thể quy kết mọi sự thay đổi trong lá phiếu trực tiếp cho tên lửa. Một báo cáo của tờ The New York Times vào ngày 24 tháng 3 năm 1996 chỉ ra rằng, Lý Đăng Huy đã nhận được sự ủng hộ của 54% trong số gần 11 triệu người bỏ phiếu; cảm giác khủng hoảng do diễn tập quân sự gây ra có thể đã khiến một bộ phận cử tri vốn ủng hộ đảng đối lập lớn nhất chuyển hướng sang Lý Đăng Huy. ¹⁰ Từ "có thể" là chìa khóa. Đây là một cách giải thích được đưa ra bởi báo cáo thời điểm đó, không thể xóa bỏ các động cơ khác của cử tri.

Các bài viết học thuật cũng xem cuộc bầu cử năm 1996 là một sự kiện chính trị đáng để nghiên cứu riêng biệt. Thomas J. Bellows đã công bố bài 〈The March 1996 Elections in the Republic of China on Taiwan〉 trên tạp chí American Journal of Chinese Studies, số 3, tập 2 năm 1996, trang 235–249. Các trang của bài viết trên JSTOR đã xác nhận tác giả, tạp chí và thông tin xuất bản. ¹¹ Điều này nhắc nhở chúng ta rằng cuộc bầu cử này vừa là trải nghiệm sống của người dân Đài Loan, vừa là đối tượng phân tích trong nghiên cứu chính trị quốc tế và dân chủ.

📝 Ghi chú của người biên soạn: Tên lửa không thể điền thay lá phiếu cho cử tri, nhưng nó sẽ làm thay đổi câu hỏi trong lòng mỗi người khi bước vào phòng bỏ phiếu: Thứ tôi bầu hôm nay là một ứng cử viên, hay là việc liệu tôi có chấp nhận để người khác quyết định thay mình hay không.

Từ 54% chiến thắng trở thành thể chế

Lý Đăng Huy và Liên Chiến cuối cùng giành được 5.813.699 phiếu, chiếm 54%; Bành Minh Mẫn và Tạ Trường Đình giành được 2.274.586 phiếu, chiếm 21,11%; Lâm Dương Cảng và Hác Bách Thôn giành được 1.603.790 phiếu, chiếm 14,89%; Trần Lý An và Vương Thanh Phong giành được 1.074.044 phiếu, chiếm 9,98%. Tổng cộng có 10,88 triệu cử tri đã bỏ phiếu, trong đó có 10,77 triệu phiếu hợp lệ, tỷ lệ cử tri đi bầu là 76,04%. ¹²

Nguồn: Focus Taiwan／Trung Xã, Ủy ban Bầu cử Trung ương

Biểu đồ so sánh kết quả phiếu bầu trong các cuộc bầu cử Tổng thống Đài Loan, đặt cuộc bầu cử trực tiếp đầu tiên năm 1996 vào chuỗi dài các cuộc bầu cử Tổng thống sau đó. Tác giả hình ảnh Emanuelamianstrolski, nguồn: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0; biểu đồ được sử dụng làm dữ liệu nền, bài viết không qua chỉnh sửa.

Những con số này có thể trả lời ai đã thắng, nhưng không thể tự thân trả lời cuộc bầu cử "đại diện cho điều gì". Tờ The New York Times khi đó mô tả con số 54% là một sự ủy quyền mạnh mẽ dành cho Lý Đăng Huy, đồng thời đưa tin về việc một bộ phận cử tri coi khủng hoảng quân sự là một tín hiệu chính trị cần phải phản hồi. ¹⁰ Tuy nhiên, thiết kế nghiên cứu cử tri của Trung ương Nghiên cứu cho thấy kết quả bầu cử cần được hiểu qua nhiều biến số như đánh giá ứng cử viên, bản sắc đảng phái, lập trường về các vấn đề, truyền thông và mạng lưới xã hội. ⁷

Do đó, cách nói thận trọng hơn là: con số 54% của năm 1996 mang hai tính chất cùng lúc. Nó vừa là tỷ lệ chiến thắng của Lý Đăng Huy và Liên Chiến trong số bốn nhóm ứng cử viên, vừa là kết quả thể chế cho thấy lần đầu tiên Đài Loan dùng lá phiếu toàn dân để quyết định tính chính danh của Tổng thống. Tầng nghĩa thứ hai bền vững hơn tầng nghĩa thứ nhất, bởi vì nó sẽ không biến mất theo thắng thua của cuộc bầu cử tiếp theo.

Ủy ban Bầu cử Trung ương ghi nhận cuộc bầu cử năm 1996 là lần đầu tiên Tổng thống và Phó Tổng thống được dân cử trực tiếp với nhiệm kỳ 4 năm. ⁴ Nhịp điệu 4 năm này sau đó đã trở thành cảm quan thời gian trong đời sống chính trị Đài Loan: ứng cử viên phải quay lại trước nhân dân, đảng phái phải tổ chức lại, và các chính sách phải chịu sự truy vấn của lá phiếu.

Bầu cử trực tiếp để lại tranh luận cho lần bỏ phiếu kế tiếp

Đài Loan sau đó đã trải qua nhiều cuộc bầu cử Tổng thống và cũng xuất hiện sự luân chuyển quyền lực giữa các đảng phái. Giá trị của thể chế bầu cử trực tiếp, do đó, không chỉ nằm ở kết quả đầu tiên, mà còn ở việc nó thiết lập một chu kỳ chính trị có thể lặp lại: người cầm quyền phải chấp nhận một vòng ủy quyền mới khi kết thúc nhiệm kỳ, và đảng đối lập có thể chuyển hóa sự bất mãn thành các ứng cử viên, cương lĩnh chính sách và sự cạnh tranh bằng lá phiếu. Phân tích chính trị của FPRI đã nhìn lại chuỗi các cuộc bầu cử hòa bình và mang tính chính danh sau quá trình chuyển đổi dân chủ của Đài Loan, đồng thời chỉ ra rằng bầu cử thường kết nối quản trị địa phương, cạnh tranh đảng phái và chính sách hai bờ eo biển lại với nhau. ^{4 12} Thể chế được thiết lập năm 1996 không xóa bỏ tranh luận; nó đưa tranh luận vào một quy trình mà nhân dân có thể can thiệp định kỳ.

Điều này cũng giải thích tại sao vấn đề bầu cử trực tiếp Tổng thống và vấn đề bản sắc quốc gia luôn xuất hiện cùng nhau. Bản thảo nhìn lại của Phủ Tổng thống năm 2026 hiểu việc bầu cử trực tiếp là một cột mốc của chủ quyền thuộc về nhân dân, tính chính danh dân chủ và tính tự chủ của Đài Loan. Đây là sự diễn giải chính trị về lịch sử của chính phủ đương nhiệm, độc giả nên đọc nó cùng với dữ liệu hệ thống bầu cử của Ủy ban Bầu cử Trung ương, các tư liệu lịch sử của Quốc sử quán và các nghiên cứu học thuật, thay vì coi bất kỳ cách nói chính thức đơn lẻ nào là câu trả lời duy nhất. ⁶

Bầu cử trực tiếp vẫn có những hạn chế của nó. Nó cho phép nhân dân bầu Tổng thống, nhưng không đảm bảo mọi chính sách công đều được thảo luận đầy đủ; nó cho phép cử tri thay đổi người cầm quyền, nhưng không tự động xóa bỏ sự đối lập đảng phái, sự thiên kiến truyền thông hay sự mất cân bằng quyền lực giữa trung ương và địa phương. Các tổng hợp học thuật liên quan đến Lý Đăng Huy cũng thảo luận về những thành tựu thể chế của cải cách dân chủ cùng với các nút thắt sau đó như hệ thống đại diện và tập quyền trung ương trong cùng một bài viết. ⁵

Vì vậy, điều đáng nhớ nhất về năm 1996 không nằm ở kết luận quá suôn sẻ rằng "Đài Loan từ đây đã hoàn tất dân chủ hóa". Cách hiểu chính xác hơn là: Đài Loan đã biến dân chủ thành một thể chế phải được sử dụng lặp đi lặp lại và hiệu chỉnh lặp đi lặp lại. Cuộc bỏ phiếu đầu tiên không đảm bảo câu trả lời cho các thế hệ sau, nó chỉ giao quyền quyết định vào tay các thế hệ mai sau.

📝 Ghi chú của người biên soạn: Di sản thực sự mà bầu cử trực tiếp để lại nằm ở việc tái ủy quyền bốn năm một lần: không ai có thể thay mặt nhân dân giữ mãi con số 54% đó.

Vào ngày 23 tháng 3 năm 1996, Đài Loan đã không đợi rủi ro biến mất mới đi bỏ phiếu. Cử tri đã hoàn thành việc bỏ phiếu ngay cả khi các mối đe dọa quân sự vẫn hiện hữu, và thể chế cũng đã đạt được sự xác nhận của công dân trên quy mô toàn đảo vào ngày hôm đó. ¹ Khủng hoảng không cần phải được lãng mạn hóa, và mỗi lá phiếu cũng không xuất phát từ cùng một lý do; điều có thể khẳng định là sức nặng của nền dân chủ thường không được tuyên bố khi bình yên, mà được sử dụng thực tế khi sự bất định vẫn chưa rút lui.

Từ việc đại biểu Quốc dân đại hội bỏ phiếu đến việc nhân dân trực tiếp bỏ phiếu; từ thiết quân luật và thời kỳ khẩn cấp đến việc ứng cử viên đứng trước ống kính truyền hình để tranh luận; từ một hình dung quốc gia bị đóng băng đến việc mỗi bốn năm lại phải chịu sự kiểm chứng của cử tri, năm 1996 đã thay đổi vị trí của chủ ngữ trong chính trị Đài Loan. ⁴ Chủ ngữ đó không hoàn hảo, không nhất quán, và cũng không phải lúc nào cũng lý trí, nhưng nó phải được nhìn thấy: Nhân dân.

Tham khảo

Bản quyền hình ảnh và nguồn

Các hình ảnh trong bài viết này được nhúng trực tiếp từ URL tệp gốc công khai của Wikimedia Commons, không phụ thuộc vào việc tải tệp về máy cục bộ. Tác giả, nguồn gốc và điều kiện bản quyền của hình ảnh đã được ghi chú trong mỗi phần chú thích ảnh. Khi sử dụng hoặc chỉnh sửa, cần giữ lại tác giả/nguồn, trang tệp gốc và liên kết bản quyền tương ứng; đối với các hình ảnh CC BY-SA, việc chỉnh sửa phải tuân thủ các điều kiện bản quyền tương tự hoặc tương thích.