Viện trợ Mỹ: Một bao bột mì đã trở thành một hệ thống phát triển

Năm 1951, viện trợ kinh tế của Hoa Kỳ dành cho Đài Loan được khởi động lại. Giai đoạn này thường được gọi là "Thời kỳ Viện trợ Mỹ", kéo dài đến năm 1965.¹ Năm 1954, Tổng thống Hoa Kỳ Eisenhower ký Luật số 480, cho phép nông sản dư thừa đi vào mạng lưới cứu trợ thông qua chính phủ và các tổ chức dân sự.¹ Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ lại thừa nhận trong một báo cáo chính sách năm 1956 rằng: mặc dù viện trợ Mỹ đã mang lại tiến bộ kinh tế, Đài Loan vẫn chưa đạt đến mức độ tự chủ.²

Ba mốc thời gian này đặt cạnh nhau khiến từ "viện trợ Mỹ" không còn giống như một khoản cứu trợ được gửi từ Washington. Nó giống như một cỗ máy dịch thuật: Hoa Kỳ đưa lợi ích an ninh, vật tư dư thừa, vốn và công nghệ vào châu Á trong Chiến tranh Lạnh. Các quan chức, doanh nghiệp, trường học, nông thôn và các tổ chức phúc lợi của Đài Loan sau đó đã "dịch" nó thành nhà máy, đường sá, phân phối sữa bột, giáo dục vệ sinh và quy tắc ngoại hối.

Tóm tắt 30 giây: Sau khi Chiến tranh Triều Tiên bùng nổ vào năm 1950, Hoa Kỳ đưa Đài Loan vào trật tự an ninh châu Á nhằm ngăn chặn chiến sự lan rộng về phía Nam. Viện trợ Mỹ từ năm 1951 đến 1965, lấy an ninh quân sự làm nền tảng, đã thúc đẩy vốn, công nghệ, thương mại, giáo dục, vệ sinh công cộng và cứu trợ xã hội. Nó hỗ trợ tài chính và an ninh của chính quyền Quốc phủ sau khi di chuyển đến Đài Loan, đồng thời buộc các cơ quan chính sách của Đài Loan phải học cách phân bổ nguồn lực khan hiếm. Các điều kiện, sự giám sát và mục đích Chiến tranh Lạnh của viện trợ cũng được ghi lại trong lịch sử phát triển này.

Chiến tranh Triều Tiên đẩy Đài Loan vào tuyến phòng thủ châu Á của Hoa Kỳ

Ngày 25 tháng 6 năm 1950, Bắc Triều Tiên tiến công Nam Triều Tiên qua vĩ tuyến thứ ba tám. Văn phòng Sử học Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ chỉ ra rằng trước khi Chiến tranh Triều Tiên bùng nổ, các quan chức Mỹ ban đầu đã chuẩn bị để quân đội Cộng sản Trung Quốc vượt biển đánh bại Tưởng Giới Thạch (Chiang Kai-shek). Chiến tranh Triều Tiên đã thay đổi nhận định này. Hoa Kỳ đưa Hạm đội thứ bảy vào eo biển Đài Loan, mục đích không phải là biến Đài Loan thành một đồng minh hoàn chỉnh ngay lập tức, mà là ngăn chặn Chiến tranh Triều Tiên lan rộng về phía Nam. Các lực lượng dự kiến tấn công Đài Loan đã chuyển hướng sang bán đảo Triều Tiên, do đó xung đột quân sự ở eo biển Đài Loan bị trì hoãn.³

Tuyên bố của Truman ngày 27 tháng 6 năm 1950 đã mô tả sự chuyển hướng này một cách trực tiếp:

“Accordingly I have ordered the 7th Fleet to prevent any attack on Formosa.”

——Harry S. Truman, 27 tháng 6 năm 1950⁴

Mệnh lệnh này mang hai ý nghĩa đồng thời. Hải quân Hoa Kỳ phải ngăn chặn bất kỳ bên nào sử dụng Đài Loan làm căn cứ để tấn công Trung Quốc đại lục, và cũng phải ngăn Cộng sản Trung Quốc kéo dài nội chiến sang Đài Loan. Do đó, tuyên bố của Truman yêu cầu phía Đài Loan ngừng các hành động trên không và trên biển đối với đại lục, đồng thời gác lại vị thế chính trị tương lai của Đài Loan cho sự sắp xếp hòa bình với Nhật Bản hoặc sự xem xét của Liên Hợp Quốc. Đây không phải là một hiệp ước đưa Đài Loan vĩnh viễn vào phạm vi phòng thủ của Hoa Kỳ, mà là một sắp xếp quân sự tạm thời được thực hiện trong cuộc khủng hoảng Chiến tranh Triều Tiên nhằm kiểm soát chiến tuyến.⁴

Sự sắp xếp tạm thời nhanh chóng trở thành cấu trúc lâu dài. Năm 1951, khi Chiến tranh Triều Tiên vẫn đang diễn ra, viện trợ kinh tế của Hoa Kỳ cho Đài Loan được khởi động lại. Sau khi ngừng bắn năm 1953, Hạm đội thứ bảy đã không để eo biển Đài Loan quay về trạng thái đầu năm 1950. Năm 1954, căng thẳng xung quanh Kim Môn, Mã Tổ và đảo Đại Trần tăng cao, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa bắt đầu pháo kích các đảo ngoài khơi. Tranh luận nội bộ của Hoa Kỳ không phải là có nên nhìn thấy Đài Loan hay không, mà là trong phạm vi nào để bảo vệ chính quyền Trung Hoa Dân Quốc, làm thế nào để tránh bị cuốn vào Nội chiến Trung Quốc, và liệu các đảo ngoài khơi có thuộc phạm vi phòng thủ được cam kết bởi Hoa Kỳ hay không. Năm 1955, Quốc hội Hoa Kỳ đã thông qua "Nghị quyết Formosa", cho phép Tổng thống bảo vệ Đài Loan và các đảo ngoài khơi.³

Vì vậy, bối cảnh Chiến tranh Triều Tiên không thể chỉ được đặt ở đoạn đầu bài rồi biến mất. Nó giải thích tại sao viện trợ kinh tế lại xuất hiện cùng với an ninh quân sự, và nó cũng giải thích tại sao hệ thống hành chính của viện trợ Mỹ cần xử lý nhu yếu phẩm quân sự, lương thực, nguyên liệu công nghiệp và ổn định xã hội. Đối với Hoa Kỳ, Đài Loan không thể mất khả năng phòng thủ vì suy thoái kinh tế. Đối với chính phủ Đài Loan, viện trợ không chỉ là vá lỗ hổng mà còn là cơ hội để dịch chuyển ưu tiên quân sự thành các chính sách công nghiệp và tài chính.^{2 5}

Sự dịch thuật này cần thời gian. Trước năm 1949, Đài Loan đã có những bế tắc hành chính do việc tiếp nhận hậu chiến, lạm phát và thiếu hụt vật tư để lại. Chiến tranh Triều Tiên đã đẩy tình hình sang một hướng khác; chính phủ phải đồng thời duy trì quân đội, phục hồi sản xuất, cung cấp sinh hoạt đô thị, và cũng phải đảm bảo nông thôn không mất khả năng sản xuất do trưng thu và giá cả. Vì vậy, viện trợ được chia thành nhiều nhiệm vụ khác nhau. Kế hoạch đưa nguyên liệu và thiết bị vào Ủy ban Công nghiệp, lương thực và nông sản dư thừa vào kho của các đoàn thể cứu trợ, hợp tác kỹ thuật vào các bộ ngành, trường học và công tác vệ sinh nông thôn. Những công việc này không nhất thiết do cùng một đơn vị thực hiện, nhưng tất cả đều được ưu tiên dưới sự phán đoán an ninh rằng "Đài Loan phải duy trì ổn định".^{6 7}

Chính vì thế, người thụ hưởng viện trợ Mỹ rất khó để khái quát bằng một nhóm duy nhất. Quân đội nhìn thấy khả năng phòng thủ. Các quan chức công nghiệp nhìn thấy ngoại tệ, thiết bị và các khoản vay. Người lao động nông thôn nhìn thấy phân bón, vệ sinh và cứu trợ thiên tai. Gia đình thành thị ghi nhớ sữa bột, bột mì và một thẻ phân phối. Chỉ khi đặt những kinh nghiệm này vào bối cảnh Chiến tranh Triều Tiên, chúng ta mới hiểu tại sao viện trợ Mỹ vừa mang tính quân sự, vừa mang tính kinh tế và xã hội, chứ không thể nhầm lẫn một mặt nào là toàn bộ.

Khoảng cách hai ngày rất nhỏ, nhưng khoảng cách chính sách lại rất lớn. Việc Hạm đội thứ bảy tiến vào eo biển Đài Loan đã biến Đài Loan từ nơi rút lui của Nội chiến Quốc-Cộng thành nút an ninh trong tuyến phòng thủ Tây Thái Bình Dương của Hoa Kỳ. Tóm tắt Chiến tranh Triều Tiên của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cũng chỉ ra rằng Chiến tranh Triều Tiên đã khiến chính sách bao vây được đề xuất bởi NSC-68 trở thành cơ sở ngoại giao của chính phủ Hoa Kỳ.⁵ Do đó, viện trợ kinh tế sau này rất khó để tách rời khỏi an ninh quân sự. Đài Loan cần vốn, lương thực và công nghệ. Trong khi đó, Hoa Kỳ cần một Đài Loan có khả năng duy trì phòng thủ, tránh sụp đổ chế độ, nhưng lại không hoàn toàn phụ thuộc vào viện trợ vô tận. Mối liên hệ giữa an ninh và phát triển này chính là bối cảnh quan trọng nhất mà Chiến tranh Triều Tiên để lại cho thời kỳ Viện trợ Mỹ. Nó đã quyết định các điều kiện viện trợ được cung cấp, và cũng quyết định ai có thể sử dụng nó trước.

Hình 1: 〈Us aid to taiwan〉. Tác giả Stvn2567, Tác phẩm riêng, Miền công cộng. Hình ảnh từ trang Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Us_aid_to_taiwan.png), nhúng URL nhiệt của hình gốc mà không tải xuống.

Vấn đề trước mặt Doãn Trọng Dung: Tiền nên chảy vào đâu trước?

Bên cạnh cỗ máy dịch thuật này, chúng ta có thể xem xét Doãn Trọng Dung. Tài liệu lịch sử chính thức của Bộ Tài chính ghi lại ông từng là Chủ tọa Ủy ban Công nghiệp thuộc Ủy ban Ổn định Kinh tế Quốc vụ viện, Bộ trưởng Kinh tế, và Phó Chủ nhiệm Ban Sử dụng Viện trợ Mỹ của Quốc vụ viện. Vấn đề ông xử lý không phải là "có nên nhận viện trợ Mỹ hay không", mà là làm thế nào để kết nối nguyên liệu, thiết bị, nguồn vốn, ngoại tệ và doanh nghiệp.⁸

Tài liệu chính thức mô tả Doãn Trọng Dung đã sử dụng viện trợ Mỹ trong Ủy ban Công nghiệp để phát triển hóa chất, thực phẩm, giao thông, điện tín và công nghiệp nói chung, đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước xin vay vốn. Danh sách này cho thấy bản chất của viện trợ Mỹ: nó không chỉ đưa thành phẩm vào kho mà còn cố gắng đặt nguyên liệu nhập khẩu, sản xuất trong nước và kế hoạch đầu tư tiếp theo trên cùng một sơ đồ chính sách.⁸

📝 Ghi chú biên tập viên: Điều thực sự khó của viện trợ Mỹ không phải là đưa tài nguyên đến Đài Loan, mà là quyết định tài nguyên được đưa vào ngành nào, do ai quản lý, và khi nào để thị trường tự tiếp nhận.

Doãn Trọng Dung cũng để lại một lời nhắc nhở khác. Ông chủ trương công nghiệp dân sinh, phản đối việc các quốc gia lạc hậu chỉ chạy theo công nghiệp nặng, và nói: "Trong quá trình phát triển kinh tế, các quốc gia lạc hậu thường chú trọng đến kết quả của công nghiệp nặng, dẫn đến sự mất cân bằng và đứt gãy kinh tế, lạm phát, suy giảm mức sống nhân dân, tức là thành công cũng trở nên không đáng giá."⁸

Trọng tâm của câu nói này không phải là phong tặng cho Doãn Trọng Dung danh hiệu "nhà tiên tri", mà là nó đã tiết lộ không gian lựa chọn của chính phủ nhận viện trợ. Tài nguyên bên ngoài thực sự thay đổi những gì có thể làm, nhưng không quyết định thứ tự của mọi chính sách cho chính quyền địa phương. Lịch sử do viện trợ Mỹ để lại cũng bao gồm cách các quan chức Đài Loan cân nhắc giữa áp lực an ninh, tình trạng thiếu vật tư và kỳ vọng của ngành công nghiệp.

Hội Viện trợ Mỹ: Biến sự giúp đỡ thành ngôn ngữ hành chính

Viện trợ Mỹ có thể thấm vào cuộc sống hàng ngày nhờ các cơ chế tổ chức. Sau khi Quốc hội Hoa Kỳ thông qua Đạo luật viện trợ năm 1948, chính phủ lúc bấy giờ đã thành lập Ban Sử dụng Viện trợ Mỹ của Quốc vụ viện để chịu trách nhiệm tiếp nhận, quản lý và phân phối vật tư. Sau khi Chiến tranh Triều Tiên bùng nổ, Hoa Kỳ đã khởi động lại viện trợ kinh tế và kỹ thuật cho Trung Hoa Dân Quốc.⁶

Triển lãm đặc biệt tại Viện Nghiên cứu Hiện đại thuộc Viện Khoa học Trung Quốc còn kéo dài tuyến này hơn: kinh phí và vật tư viện trợ Mỹ ban đầu của Đài Loan được vận hành chung bởi phía Mỹ và Hội Viện trợ Mỹ; sau những năm 1960, Hội Viện trợ Mỹ được tái cấu trúc thành Ủy ban Hợp tác Kinh tế Quốc tế. Một cơ quan quan trọng khác là Hội Nông nghiệp và Phúc lợi (Nongfu Hui), tham gia vào giáo dục vệ sinh nông thôn.⁷ Ở đây, viện trợ không chỉ là một con số, mà là một cuộc họp, một bộ phận, một bảng tiến độ công việc, và một quy trình hành chính cần sự phối hợp của các cơ quan địa phương.

📝 Ghi chú biên tập viên: Một khoản viện trợ thực sự được ghi lại không phải khi nó bị tiêu thụ, mà khi nó trở thành phương pháp làm việc hàng ngày của một cơ quan nào đó.

Hình 2: 〈People on platform Taiwan c.1950〉. Tác giả không rõ, nguồn hình ảnh ghi là Đoàn thám hiểm ký ức Đài Loan, Miền công cộng. Hình ảnh từ trang Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:People_on_platform_Taiwan_c.1950.jpg), nhúng URL nhiệt của hình gốc mà không tải xuống.

Bức ảnh sân ga này, chụp khoảng năm 1950, không thể chứng minh trực tiếp rằng mỗi người đứng trong khung hình đều liên quan đến viện trợ Mỹ. Nó nhắc nhở chúng ta rằng khi viện trợ được khởi động lại, Đài Loan cũng đang huy động nhân lực, tổ chức quân sự và sắp xếp lại đời sống gia đình. Lịch sử kinh tế hậu chiến không chỉ có nhà máy và sổ sách kế toán, mà còn bao gồm trải nghiệm thể chất của một nhóm người chờ đợi mệnh lệnh tiếp theo trên sân ga.

Cơ sở dữ liệu chính thức đã tổng hợp việc sử dụng viện trợ Mỹ trong nền kinh tế Đài Loan thành ba cấp độ: kỹ thuật, vốn và thương mại.⁶ Phân loại này không có nghĩa là tất cả các kế hoạch đều nằm gọn trong ba ngăn kéo. Nó giống như một bản đồ đọc sách: vốn có thể mua thiết bị, thiết bị cần kỹ thuật, và kỹ thuật lại cần thương mại và ngoại tệ để duy trì.

Điều này cũng giải thích tại sao viện trợ Mỹ thường xuất hiện cùng với cải cách ruộng đất, sản xuất nông nghiệp và công nghiệp hóa sau này trong lịch sử kinh tế hậu chiến. Cải cách ruộng đất thay đổi quyền sở hữu và động lực sản xuất của nông thôn, một phần địa chủ được bồi thường chuyển sang công nghiệp. Viện trợ Mỹ cung cấp một bộ vốn, kỹ thuật và công cụ chính sách khác.⁹ Hai bên tiếp xúc với nhau, nhưng không phải là cùng một sự vật, và càng không thể quy giản sự phát triển sau này của Đài Loan thành một nguyên nhân duy nhất.

Con đường thứ hai của một bao bột mì

Luật 480 cho thấy rõ khoảng cách giữa viện trợ và đời sống địa phương. "Đạo luật Phát triển Thương mại Nông nghiệp và Hỗ trợ" được thông qua năm 1954, một mặt xử lý nông sản dư thừa của Hoa Kỳ, mặt khác tìm kiếm thị trường nước ngoài cho nông sản Mỹ. Nói một cách nghiêm ngặt, các vật tư này không thuộc kế hoạch viện trợ Đài Loan–Mỹ, nhưng chúng thường được liệt kê trong thống kê kinh tế.¹

Sau khi bột mì, sữa bột, bơ và phô mai đến Đài Loan, chúng không tự động trở thành "cứu trợ". Các vật tư trước tiên được Hội Viện trợ Mỹ đưa vào các cuộc họp theo kế hoạch phân phối của các đoàn thể phúc lợi, sau đó được Bộ Nội vụ, chính quyền địa phương, nhà thờ và trung tâm phát hành điều phối. Trong một cuộc khảo sát năm 1955, chỉ có 7 trong số 18 địa điểm được kiểm tra có hồ sơ phân phối hoàn chỉnh. Nghiên cứu cũng ghi nhận rằng một số vật tư bị bán lại, trao đổi vì không phù hợp với thói quen ăn uống địa phương, hoặc thậm chí bị dùng để cho lợn ăn.¹⁰

Những ma sát này không phải là chi tiết nhỏ nhặt. Chúng cho thấy giữa "viện trợ đến" và "viện trợ có hiệu quả" tồn tại sự cách biệt bởi thiết kế hệ thống, kiến thức địa phương và quan hệ quyền lực. Đối với các cơ quan trung ương, một thẻ phân phối là một danh sách quản lý được kiểm soát. Đối với người nhận, nó có thể là một loại thực phẩm xa lạ. Đối với các đoàn thể địa phương, nó vừa là công tác cứu trợ, gánh nặng hành chính và trách nhiệm bị giám sát.

📝 Ghi chú biên tập viên: Vật thể nào nói lên bản chất của hệ thống nhất, thường không phải là những công trình vĩ đại, mà là một hộp sữa bột mà một gia đình địa phương không biết cách sử dụng.

Nghiên cứu còn để lại câu hỏi gay gắt hơn: Hội Viện trợ Mỹ và yêu cầu của phía Mỹ về việc ghi chép, thu hồi bao bì, cấm bán lại, nhưng các nhà phân phối địa phương chưa chắc đã cho rằng những quy tắc này phù hợp với nhu cầu thực tế. Năm 1961, Hiệp hội Phúc lợi Cơ đốc giáo chuyển từ cứu trợ đơn thuần sang nuôi dưỡng và phúc lợi xã hội chuyên nghiệp. Một bài báo trích dẫn báo New York Times năm 1962 nói về việc kế hoạch vật tư gia đình dần bị dừng lại do phân phối không công bằng, thị trường chợ đen và các vấn đề giám sát, nhưng các tổ chức từ thiện, bệnh viện, trường học và cứu trợ thiên tai vẫn tiếp tục.¹⁰

Vì vậy, Luật 480 không phải là câu chuyện tuyến tính "Hoa Kỳ cho ăn, Đài Loan nhận". Nó là một tấm lưới do cơ quan phía Mỹ, bộ máy hành chính Đài Loan, nhà thờ, chính quyền địa phương, hiệp hội ngư nghiệp, nông thôn và các gia đình thụ hưởng cùng giăng ra. Lưới càng chặt, cứu trợ càng có khả năng đến được người cần, và cũng dễ dàng bộc lộ ai đã không được nhìn thấy.

_Hình 3: 〈U.S. Troops Stationed in Taiwan (1950–1979)〉. Tác giả Hung1101, Tác phẩm riêng, CC BY-SA 4.0. Dữ liệu biểu đồ được tổng hợp từ nguồn công cộng, hình ảnh từ trang Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:U.S._Troops_Stationed_in_Taiwan_(1950%E2%80%931979).jpg và Creative Commons BY-SA 4.0. Nhúng URL nhiệt của hình gốc mà không tải xuống._

Sự giúp đỡ này đảm bảo an ninh cho ai?

Mặt khác của viện trợ Mỹ được mô tả rất rõ trong báo cáo chính sách năm 1956 của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ. Báo cáo chỉ ra rằng, khả năng quân sự của Quốc phủ để duy trì phòng thủ Đài Loan và Penghu đã vượt quá khả năng kinh tế của Đài Loan. Mặc dù Đài Loan có tiến bộ kinh tế dưới viện trợ Mỹ, nhưng "tự lực cánh sinh vẫn chưa thấy". Báo cáo tiếp tục đặt một vấn đề ra bàn: liệu chính sách kinh tế tương lai của Hoa Kỳ và viện trợ có nên được sử dụng để tăng cường kinh tế Đài Loan, biến nó thành một phần mục tiêu chính trị và quân sự hay không?²

Tài liệu này đã làm cho khoảng cách giữa "viện trợ" và "từ thiện" trở nên hữu hình. Lợi ích của Hoa Kỳ bao gồm ngăn chặn thế lực Cộng sản, duy trì vị trí quân sự ở eo biển Đài Loan và ổn định một đồng minh quan trọng trong Chiến tranh Lạnh. Trong khi đó, Đài Loan cần lương thực, vốn, thiết bị, công nghệ và ngoại tệ. Mục tiêu của hai bên có thể giao thoa, nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Các nghiên cứu bằng tiếng Anh cũng đặt viện trợ những năm 1950 vào bối cảnh bao vây khu vực châu Á sau Chiến tranh Triều Tiên, và phân tích cách thức viện trợ đi vào các bộ phận kinh tế khác nhau, ảnh hưởng đến thương mại đối ngoại của Đài Loan, và cách Đài Loan chuyển từ trạng thái thụ hưởng sang phát triển tự chủ.¹¹ Góc nhìn quốc tế này nhắc nhở chúng ta: sự phát triển hậu chiến của Đài Loan không thể chỉ được mô tả bằng "Hoa Kỳ giúp đỡ Đài Loan", cũng không thể chỉ được khái quát bằng "Hoa Kỳ lợi dụng Đài Loan". Điều thực sự xảy ra là lợi ích an ninh, chính sách địa phương và đời sống xã hội đan xen vào nhau.

Sau năm 1959, viện trợ bắt đầu nuôi dưỡng "những người chưa thành hình"

Tác động lâu dài của viện trợ còn thể hiện ở những nơi không ngay lập tức trở thành nhà máy. Nghiên cứu của Phó Lệ Ngọc (Fu Liyu) về giáo dục khoa học trung đẳng trong thời kỳ viện trợ Mỹ chỉ ra rằng, mặc dù viện trợ bắt đầu từ năm 1951 và kết thúc vào năm 1965, nhưng kế hoạch giáo dục khoa học trung đẳng mới được đưa vào đến năm 1959. Kế hoạch này hình thành trong môi trường giao thoa giữa sự hỗ trợ khoa học quốc phòng của Hoa Kỳ, tình trạng thiếu hụt nhân tài khoa học, các mục tiêu khoa học lâu dài của những học giả như Hồ Thích (Hu Shi), và hệ thống giáo dục sẵn có của Đài Loan.¹²

Đây là một khoảng thời gian rất quan trọng: viện trợ không chỉ theo đuổi sản lượng có thể nhìn thấy ngay khi đến Đài Loan. Khi kế hoạch giáo dục và khoa học được đưa vào khuôn khổ viện trợ, các cuộc tranh luận cũng đi kèm, bao gồm cách giáo dục khoa học kiểu Mỹ tương tác với văn hóa trường học địa phương, liệu chủ nghĩa thành tích có thay đổi mục tiêu của kế hoạch hay không, và ai có tính chính đáng hơn giữa "nhu cầu quốc phòng" và "phát triển học thuật lâu dài".¹²

📝 Ghi chú biên tập viên: Một số kết quả của viện trợ không phải là một nhà máy được cắt băng khánh thành hôm nay, mà là một nhóm người mới biết mình đã được nuôi dưỡng sau nhiều năm.

Điều này cũng khiến chúng ta nhìn lại lời tổng kết phổ biến "Đài Loan sử dụng tốt viện trợ Mỹ". Nó nắm bắt được một phần sự thật: Đài Loan thực sự đã chuyển đổi tài nguyên bên ngoài thành năng lực công nghiệp, hành chính và đầu tư giáo dục. Nhưng "sử dụng tốt" không phải là một đức tính vô nhiễm, mà là một chuỗi các lựa chọn hệ thống cụ thể. Ai nhận được khoản vay, ai phân phối vật tư, loại khoa học nào được ưu tiên nuôi dưỡng, tất cả đều ảnh hưởng đến hình dáng của Đài Loan sau này.

Sau năm 1965, điều gì đã còn lại?

Nghiên cứu ước tính tổng giá trị kế hoạch viện trợ từ năm 1951 đến 1965 là 1,433 tỷ đô la Mỹ, trung bình khoảng 100 triệu đô la mỗi năm, tương đương 5%–10% GNP lúc bấy giờ.¹ Đây là một nguồn lực đủ sức thay đổi các lựa chọn chính sách, nhưng con số tự nó không thể trả lời "Tại sao Đài Loan sau này lại có thể phát triển". Nó chỉ cho chúng ta thấy mức độ mà Đài Loan đã đặt sự phát triển vào lịch trình của tài nguyên bên ngoài.

Việc viện trợ kinh tế thông thường kết thúc vào năm 1965 được xem như một bước ngoặt hệ thống, chứ không phải là một dấu chấm câu thần kỳ. Những gì còn lại bao gồm kinh nghiệm tổ chức từ Hội Viện trợ Mỹ đến Ủy ban Hợp tác Kinh tế, quản lý vốn và ngoại tệ của doanh nghiệp, mạng lưới hành chính về vệ sinh nông thôn và cứu trợ xã hội, cùng với trí tưởng tượng hệ thống được nuôi dưỡng bởi các kế hoạch giáo dục khoa học. Một số trong số đó sau này trở thành năng lực chính sách của Đài Loan, một số khác vẫn mang sở thích về an ninh, phát triển và trật tự thời Chiến tranh Lạnh.^{2 7 12}

📝 Ghi chú biên tập viên: Điểm kết thúc của viện trợ Mỹ không phải là "từ nay không cần ai", mà là Đài Loan bắt đầu phải trả lời: sau khi tài nguyên bên ngoài rút lui, năng lực nào thực sự đã trở thành của mình?

Nhìn lại Doãn Trọng Dung, câu chuyện của ông không phù hợp để đặt vào lựa chọn nhị phân "Viện trợ Mỹ tạo nên Đài Loan" hay "Đài Loan chỉ bị Hoa Kỳ định hình". Doãn Trọng Dung và các quan chức, doanh nhân, giáo viên, người lao động nông thôn và các đoàn thể phúc lợi cùng thời đã đưa ra những lựa chọn thực tế trong điều kiện quốc tế bất bình đẳng, và cũng gánh chịu sai lầm và cái giá. Viện trợ Mỹ đã cung cấp cho Đài Loan các nguồn lực có thể sử dụng, nhưng nó không viết sẵn một tương lai duy nhất cho Đài Loan.

Điều mà một bao bột mì cuối cùng để lại, có lẽ không phải là ngày nó bị ăn hết, mà là những thẻ bài, cuộc họp, hồ sơ, tranh cãi và quy tắc được thiết lập để phân phối nó. Hệ thống đó từng thuộc về Chiến tranh Lạnh, và cũng đã được Đài Loan sử dụng để giải quyết sự thiếu thốn của mình. Sau năm 1965, nó vẫn tồn tại trong các nhà máy, trường học, nông thôn và cơ quan hành chính của Đài Loan với những cái tên khác nhau.

Đọc mở rộng

• Cải cách ruộng đất Đài Loan: Nông dân có đất, nhưng đất của địa chủ lại trở thành một loại vốn khác
• Chính quyền Quốc phủ di chuyển đến Đài Loan và Tái thiết hậu chiến
• Kỳ tích kinh tế

Tài liệu tham khảo