Cơm hộp Đường sắt Đài Loan: Một miếng sườn, làm nên ký ức chung của người dân Đài Loan trong hành trình dài

Tóm tắt trong 30 giây: Cơm hộp Đường sắt Đài Loan không phải là món ăn được làm ra theo phong cách "cổ điển" rồi mới đưa lên tàu; nó ban đầu là giải pháp cho những chuyến đi dài, sau đó mới trở thành một hương vị mang tính Đài Loan qua việc bán hàng tại sân ga, bày bán trên toa xe, kỹ thuật bảo quản và ký ức của nhiều thế hệ hành khách. Năm 1914 đã có thương nhân bán cơm hộp đường sắt tại sân ga; năm 1956, do tàu tốc hành không có toa ăn, nguyên mẫu món cơm sườn đã ra đời; và việc xử lý "chiên trước rồi hầm" vào năm 1961 cũng cố định hóa hương vị mà nhiều người nhận ra.¹

Hình: Cửa hàng Cơm hộp Đường sắt Đài Loan số 1. Nhiếp ảnh: Solomon203, CC BY-SA 4.0; Trang hình ảnh Wikimedia Commons.

I. Cơm hộp xuất hiện tại sân ga trước khi tàu vào ga

Năm 1914, chuyến tàu từ Đài Bắc đi Cao Hùng mất khoảng 10,5 giờ. Vào thời điểm đó, đoàn tàu không chỉ là phương tiện đưa người từ Bắc xuống Nam mà còn là một không gian hẹp buộc phải giải quyết vấn đề ăn uống trên đường đi. Tài liệu của Bảo tàng Văn kiện Quốc gia Đài Loan cho biết, vào năm 1906, đã có cửa hàng bán đồ ăn trên tàu. Các mặt hàng được bán tại ga vào năm 1909 bao gồm thuốc lá, rượu, quýt và trứng luộc; đến năm 1914, tài liệu đã ghi nhận sự xuất hiện của cơm hộp tại nhà ga.¹

Các nghiên cứu học thuật đặt điểm khởi đầu này vào nhu cầu ăn uống đường dài sau khi toàn bộ tuyến đường sắt được thông xe: người bán hàng tại sân ga phải cung cấp một bữa ăn mang đi trong khoảng thời gian ngắn mà tàu dừng lại. Khởi đầu này không lãng mạn, nhưng rất chính xác—hành trình rất dài, trên tàu không có lựa chọn ăn uống đáng tin cậy, thức ăn cần được giao nhanh và phải đủ để vượt qua một chặng đường không có máy lạnh.²

Vì vậy, nhân vật chính thực sự của cơm hộp đường sắt không phải là sườn, mà là thời gian. Nó đã biến câu hỏi "còn bao lâu nữa mới đến" thành "hộp này có thể trụ được đến ga tiếp theo hay không", và thu nhỏ thang đo cơ sở hạ tầng đường sắt thành hơi nóng mà người ta ngửi thấy khi mở nắp hộp.

📝 Ghi chú của Người biên tập: Nếu chỉ mô tả cơm hộp Đường sắt Đài Loan bằng danh sách sườn, trứng luộc và cơm, sẽ bỏ lỡ ý nghĩa văn hóa quan trọng nhất của nó. Đây là một món ăn được thiết kế riêng cho hệ thống giao thông; hương vị chỉ là dấu vết có thể ăn được còn sót lại của hệ thống đó.

II. Giao dịch ngắn ngủi tại sân ga, sau này trở thành công việc của Đường sắt Đài Loan

Cơm hộp đường sắt du nhập vào Đài Loan trong thời kỳ Nhật Bản cai trị mang bóng dáng văn hóa Eki-ben (bữa ăn nhà ga) của Nhật Bản, nhưng khi bén rễ ở Đài Loan đã nhanh chóng hòa quyện với khoảng cách, tốc độ và thói quen thương mại của đường sắt địa phương. Những hộp cơm ban đầu không được sản xuất đồng bộ từ một bếp trung tâm mà do các thương nhân tư nhân nhận làm, giao dịch diễn ra tại sân ga, qua cửa sổ tàu và bên lề chợ. Sau Thế chiến thứ hai, mô hình này vẫn tiếp tục cho đến khi Đường sắt Đài Loan thành lập Dịch vụ Ăn uống vào năm 1951, mới chính thức đưa cơm hộp vào dịch vụ ăn uống của mình.^{1 3}

Tài liệu triển lãm của Ban Tổ chức Bảo tàng Đường sắt Quốc gia nhắc nhở rằng ẩm thực đường sắt chưa bao giờ chỉ là một chiếc hộp cơm: toa xe, dịch vụ trà nước, bán hàng tại sân ga, nhà hàng ga và chỗ ở đều nằm trong cùng một hệ thống dịch vụ di động. Cơm hộp là phần dễ mang đi nhất, do đó cũng là thứ dễ cô đọng toàn bộ hệ thống thành một vật thể nhất.⁴

Sự tổng hợp của StoryStudio chỉ ra rằng từ năm 1949, nhà hàng đường sắt tại các ga Cao Hùng, Đài Nam, Đài Trung, Đài Bắc và Tùng Sơn đã sản xuất cơm hộp để bán trên tàu. Năm 1960, bộ phận "Tiểu Doanh" (小營) được thành lập, tiếp tục tích hợp việc bán cơm hộp. Sự chuyển đổi này không chỉ đơn thuần là thêm một món ăn, mà là biến những thức ăn rời rạc tại sân ga thành vật phẩm cố định mà hành khách có thể mong đợi.⁵

📝 Ghi chú của Người biên tập: "Từ Nhật Bản truyền đến, Đài Loan cải tiến" vẫn còn chưa đủ. Cách nói chính xác hơn là: hệ thống, tên gọi và một số hình thức có nguồn gốc từ Nhật Bản, nhưng thứ thực sự khiến nó trở thành nét thường nhật của Đài Loan là dịch vụ đường sắt sau chiến tranh, khả năng tiêu dùng của hành khách và khẩu vị địa phương đã cùng nhau tái tạo lại nó.

Bộ phận Tiểu Doanh: Biến từng hộp cơm thành một dây chuyền cung ứng

Bộ phận "Tiểu Doanh" được thành lập năm 1960, tầm quan trọng không nằm ở cái tên nghe giống một quán ăn nhỏ, mà là vì nó đã đưa cơm hộp từ việc bán lẻ rời rạc lên thành một dây chuyền cung ứng có thể quản lý. Nhà hàng phải chuẩn bị nguyên liệu, chế biến, đóng gói, rồi mới giao cơm hộp đến các điểm bán trên tàu và trong ga. Hành khách nhìn thấy một chiếc hộp, nhưng đằng sau đó là sự phối hợp nhịp nhàng của bếp ăn, vận chuyển, phục vụ toa xe và nhân viên nhà ga.⁵

Điều này cũng giải thích tại sao cơm hộp đường sắt không thể chỉ được hiểu bằng "đặc sản địa phương". Hương vị của nó chắc chắn chịu ảnh hưởng của khẩu vị địa phương, nhưng trước hết nó phải tuân theo lịch trình tàu: trễ một phút có thể lỡ chuyến. Nếu kéo dài thêm thời gian, sườn và gạo sẽ bộc lộ vấn đề bảo quản. Tiêu chuẩn hóa cơm hộp không phải là xóa bỏ sự khác biệt địa phương, mà là đảm bảo mỗi hộp đến đúng giờ.²

Hình: Tàu điện liên kết EMU1200 của Đường sắt Đài Loan đi qua ga Vĩnh Tịnh vào năm 2003. Nhiếp ảnh: Kazehayashi, CC BY-SA 4.0; Trang hình ảnh Wikimedia Commons. Hình này thể hiện bối cảnh di chuyển mà cơm hộp phục vụ, chứ không phải là ảnh của món cơm.

III. Tàu tốc hành không toa ăn đã sinh ra miếng sườn

Năm 1956, Đường sắt Đài Loan đưa vào sử dụng tàu tốc hành để rút ngắn thời gian vận chuyển đường dài từ Bắc lên Cao. Tuy nhiên, nó lại không thể gắn thêm toa ăn. Nghiên cứu của Từ Lệnh Nghị (曾令毅) được lưu trữ trong Cơ sở dữ liệu Hoa Nghệ đã chỉ ra rằng giới hạn này đã thúc đẩy quản lý nhà hàng đường sắt Đài Trung, Đào Đức Lân (陶德麟), tạo ra món cơm sườn theo khẩu vị Giang Tô, trở thành nguyên mẫu ban đầu của cơm hộp sườn Đường sắt Đài Loan ngày nay.²

Nó không phải là một món đại diện được phát minh bởi một đầu bếp nổi tiếng nào đó, mà là câu trả lời còn sót lại sau sự thỏa hiệp giữa tốc độ, toa xe và dịch vụ ăn uống. Không thể dựa vào chế biến tại chỗ, cũng không thể yêu cầu hành khách chờ đợi, chỉ có thể nén trọn vẹn một bữa ăn vào trong một chiếc hộp.

Hầu hết các loại tàu lúc đó đều chưa có máy lạnh, cơm hộp để lâu dễ bị "thối chua"—tóm tắt nghiên cứu giải thích bằng tiếng Đài ngữ rằng thức ăn bị oxy hóa và phân hủy tạo ra mùi chua hôi. Năm 1961, Lâm Hỏa Sái (林火柴) của nhà hàng đường sắt Đài Trung đã thay đổi sườn chiên ban đầu thành "chiên trước rồi hầm", đồng thời tăng độ mặn để thức ăn có thể chịu được hành trình tốt hơn. Sự xử lý này đã thay đổi cả kết cấu: lớp bên ngoài không chỉ cần giòn, mà còn phải thấm nước sốt, để dù không được ăn nóng trong bếp, nó vẫn giữ được hương vị.²

Đây chính là sự phản trực giác của cơm hộp đường sắt Đài Loan: phần hương vị khiến người ta hoài niệm nhất lại một phần bắt nguồn từ những thiếu thốn buộc phải đối mặt vào thời đó. Không có máy lạnh, không có toa ăn, không có hâm nóng tức thì, chúng không chỉ là điều kiện nền mà còn là đồng tác giả của món ăn.

IV. Cơm không phải cơm trắng, sườn cũng không phải món chính đơn lẻ

Trọng tâm của cơm hộp sườn Đường sắt Đài Loan thời kỳ đầu không phải là đặt một miếng thịt lên cơm trắng. Các nghiên cứu và tổng hợp lịch sử đều chỉ ra rằng cơm hộp sườn được hình thành dần qua sự giao thoa giữa khẩu vị Giang Tô, nhu cầu bảo quản và dịch vụ ăn uống của Đường sắt Đài Loan. Nó không phải là một công thức đơn lẻ đột ngột xuất hiện, mà là món ăn được hiệu chỉnh liên tục bởi điều kiện hành trình.^{1 2}

Các báo cáo tiếng Anh cũng chỉ ra rằng cơm hộp Đài Loan thường đặt protein, rau củ, đồ chua và gạo trong cùng một hộp, khác với kiểu cơm hộp lạnh phân tách phổ biến ở Nhật Bản. Sườn của cơm hộp Đường sắt Đài Loan được ướp trước, lăn bột khoai lang rồi chiên ngập dầu, sau đó hầm khoảng 20 phút, để thịt vẫn giữ độ ẩm ngay cả khi nguội.⁶

Cách làm này khiến cơm hộp không chỉ là "sườn và cơm". Cơm hấp thụ nước sốt, trứng luộc và đồ chua cung cấp vị mặn và sự tương phản, các món ăn khác nhau trong hộp hoàn thành nhiệm vụ bảo quản và kết cấu cho nhau. Nó là một hệ thống thu nhỏ, giúp hành khách không cần tìm thêm nước dùng, rau củ và món chính trên tàu.

V. Bốn lần thay đổi của chiếc hộp

Một chiếc hộp cơm tròn bằng nhôm do Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Đài Loan lưu giữ, số đăng ký 2010.019.1782, có kích thước khoảng 14,5 × 14,5 × 4,7 cm. Nắp và thân hộp đều dập logo Đường sắt Đài Loan, nắp còn khắc "Vật dụng đường sắt", "Cấm sử dụng cá nhân", nhắc nhở hành khách trả lại sau khi ăn xong.⁷

Những từ ngữ này giống như dấu vết lạnh lùng của quản lý hành chính, nhưng chúng cũng lưu giữ một bối cảnh cụ thể: ai đó đã ăn hết cơm trên tàu, tay cầm chiếc hộp rỗng và phải quyết định có nên giao nó lại hay mang nó đi làm kỷ niệm chuyến đi. Chiếc hộp không chỉ là vỏ ngoài của bữa ăn; nó khiến sự việc "ăn xong" để lại sự giằng co giữa hệ thống và con người.

Tài liệu sưu tập ghi lại những lần thay đổi bao bì: Từ năm 1949 đến 1969, cơm hộp chủ yếu sử dụng hộp gỗ dùng một lần. Năm 1970, bắt đầu chuyển sang hộp nhôm hoàn toàn; sau đó, do hành khách mang đi và khó vệ sinh cũng như lo ngại về vật liệu, vào năm 1989 đã đổi sang nhựa Polystyrene (保麗龍). Năm 2003, tuân thủ chính sách cấm sử dụng hộp nhựa, lại chuyển về chất liệu giấy và gỗ.⁷

Hình: Cửa hàng Cơm hộp Đường sắt Đài Loan số 5 tại tầng hầm 1 của Ga Đài Bắc, mô phỏng bằng tàu điện liên kết EMU1200. Nhiếp ảnh: Solomon203, CC BY-SA 4.0; Trang hình ảnh Wikimedia Commons.

Việc hộp nhôm tròn được tái ra mắt sau này không chỉ vì nó bền. Hộp tròn, sự phản chiếu của kim loại, túi đựng và đôi đũa cùng tạo nên bằng chứng "Tôi đã từng đi chuyến tàu đó". Bao bì từ vật chứa trở thành đồ sưu tầm, thức ăn từ một bữa ăn trở thành một khoảng thời gian có thể mang theo.

📝 Ghi chú của Người biên tập: "Hương vị cổ điển" của cơm hộp Đường sắt Đài Loan không phải là một bảng công thức bất biến. Nó bao gồm sự thay thế giữa hộp gỗ, hộp nhôm, hộp thép không gỉ và hộp Polystyrene; nó còn bao gồm trí tưởng tượng của hành khách về "chiếc hộp ngày xưa". Hương vị và vật chứa luôn cùng nhau tạo ra ký ức.

VI. Năm 2000, xếp hàng mua lại một phần thiếu sót

Năm 2000, Đường sắt Đài Loan đã giới thiệu "Cơm hộp hoài niệm đường sắt Đài Loan", đưa cơm hộp sườn trở lại trong chiếc hộp thép không gỉ tròn, với số lượng giới hạn một nghìn cái. Nó được mở bán chính thức vào sáng hôm sau và đã bán hết trong vòng hai mươi phút, cộng thêm các đơn đặt hàng tiếp theo, tổng cộng khoảng 90.000 cái.⁸ Các nghiên cứu học thuật coi sự "sáng tạo hoài niệm" này là một bước ngoặt quan trọng khi Đường sắt Đài Loan chuyển hóa ký ức văn hóa của mình thành tài nguyên thương hiệu.²

Chìa khóa thành công lần này không chỉ nằm ở hương vị. Đối với nhiều người lớn lên trong thời kỳ thiếu thốn vật chất, cơm hộp đường sắt từng là món ăn "nghe thấy nhưng không mua nổi". Với những người khác, nó lại là cảnh tượng cố định của dịp Tết, trở về quê, đi học hoặc chuyến đi xa lần đầu tiên. Khi chiếc hộp tròn xuất hiện trở lại, hành vi mua hàng cũng giống như việc bù đắp một tuổi thơ chưa được thưởng thức.

Các nghiên cứu học thuật đặt bước ngoặt này trong bối cảnh cải cách cơm hộp Đường sắt Đài Loan: Cơm hộp hoài niệm năm 2000 đã khiến Đường sắt Đài Loan bắt đầu coi ký ức văn hóa của mình như tài nguyên thương hiệu. Năm 2005, chuyên gia bên ngoài Lý Ngọc Hà (李玉霞) điều hành nhà hàng tại Đài Bắc, kết hợp khẩu vị Khách Gia, tạo ra hướng món ăn mới.²

Cơm hộp Đường sắt Đài Loan sau này cũng được đưa vào triển lãm văn hóa đường sắt Đài Nhật. Triển lãm tiên phong năm 2024 đã để quản lý nghỉ hưu Lý Ngọc Hà và trưởng đoàn nghỉ hưu Hoàng Minh Châu (黃明珠) chia sẻ kinh nghiệm chế biến, giới thiệu cơm hộp như một điểm giao thoa giữa ký ức vị giác và câu chuyện đường sắt cho khán giả Nhật Bản.⁹ Nó mang đến nước ngoài không phải là một Đài Loan trừu tượng, mà là một trải nghiệm diễn ra cùng với cơm nóng, nước sốt và sự di chuyển.

📝 Ghi chú của Người biên tập: Điều đáng chú ý nhất không phải là "ai cũng yêu thích hương vị cổ điển", mà là cách một cơ quan dịch vụ công chuyển hóa ký ức công việc của mình thành hàng hóa. Đường sắt Đài Loan không chỉ bán một bữa ăn, mà còn đang bán một trải nghiệm chung về sự "từng cùng di chuyển".

VII. Sườn không chỉ có ở Đài Bắc

Các báo cáo tiếng Anh chỉ ra rằng cơm hộp chính thức của Đường sắt Đài Loan từng được sản xuất tại Đài Bắc, Đài Trung, Cao Hùng, Hoa Liên và Thất Đỗ; cách làm sườn ở các ga tương tự nhau, nhưng những khách quen vẫn tranh cãi xem ga nào ngon nhất. Năm 2012, Đường sắt Đài Loan thậm chí còn tổ chức cuộc thi giữa các ga, trong đó ga Thất Đỗ giành chiến thắng, một phần là nhờ việc thêm hành lá vào nước sốt.⁶

Báo cáo cùng bài cũng ghi nhận rằng mỗi năm Đường sắt Đài Loan bán hơn mười triệu hộp cơm; vào năm 2015, Đài Loan bắt đầu tổ chức Lễ hội Cơm hộp Đường sắt Formosa, giúp các món cơm địa phương được nhìn thấy với hương vị đặc trưng rõ ràng hơn. Những con số và hoạt động này đã đưa cơm hộp từ một dịch vụ phụ trợ của đường sắt trở thành một nét văn hóa ẩm thực có thể đại diện cho địa phương và thu hút du khách đến thăm chuyên biệt.⁶

Cơm hộp Trì Thượng (池上) đặt gạo và cánh đồng lúa vào hộp gỗ; cơm hộp Phúc Long gắn liền với các chuyến đi biển, tuyến xe đạp; còn cựu hồ Phấn Khởi Hồ (奮起湖) lại đưa cơm hộp vào bối cảnh thị trấn của đường sắt rừng núi Ali Sơn. Những món cơm địa phương này mượn ngữ pháp của cơm hộp đường sắt, nhưng không cần sao chép cùng một miếng sườn.⁶

Do đó, cơm hộp đường sắt vừa có thể là dịch vụ tiêu chuẩn của đường sắt quốc doanh, vừa là dấu ấn địa lý được viết bởi các thương nhân địa phương và du khách. Đối với hành khách, "mua ở ga nào" và "ăn gì" cũng quan trọng như nhau. Khi mở hộp cơm, tuyến đường vẫn còn bên trong.

VIII. Từ hộp cơm đến không gian văn hóa

Viện Thiết kế Quốc gia Đài Loan công bố kế hoạch sơ bộ của Bảo tàng Trải nghiệm Cơm hộp Đường sắt Phượng Sơn vào năm 2026, dự kiến lấy văn hóa cơm hộp trăm năm làm cốt lõi, trưng bày nguyên liệu, quy trình chế biến, phân chia nhiệm vụ phục vụ và công việc của người thợ; trước khi hoàn thành không gian chính thức, sẽ có cửa hàng trải nghiệm tiên phong mang tên "Bento All Right!". Đây là tương lai trong kế hoạch, chứ không phải bảo tàng đã hoàn thành.¹⁰

Hướng đi này có rủi ro: một khi văn hóa chỉ còn lại bao bì hoài cổ, cơm hộp sẽ trở thành đồ lưu niệm không có người lao động. Nhưng nếu giải thích rõ ràng việc mua sắm, chuẩn bị nguyên liệu, nấu nướng, giữ ấm, phân phối và bán tại sân ga, khán giả nhìn thấy không chỉ là miếng sườn, mà là một hệ thống làm việc giúp hành khách được ăn đúng giờ.

Năm 2020, Ban Tổ chức Bảo tàng Đường sắt Quốc gia đã ghi lại bằng hình ảnh các món cơm hộp do nhà hàng đường sắt và bộ phận dịch vụ toa xe của Đường sắt Đài Loan nghiên cứu, với đối tượng ban đầu là cơm hộp sườn kinh tế và cơm hộp hương vị địa phương, để chế tạo mô hình bảo tồn văn hóa ẩm thực đường sắt.¹¹

Triển lãm tiên phong trước Tết năm 2024 và triển lãm giao lưu "Phong cách Nhật Bản × Hương vị Đài Loan" năm 2025 đã đặt cơm hộp trong cùng một câu chuyện với văn học, bán hàng tại sân ga, toa xe, dịch vụ trà nước và nhà nghỉ đường sắt; triển lãm này trưng bày 188 bộ vật phẩm, trong đó Đài Loan cung cấp 157 bộ, Nhật Bản cung cấp 31 bộ.^{4 9}

📝 Ghi chú của Người biên tập: Kết quả tốt nhất khi đưa thức ăn hàng ngày vào bảo tàng không phải là làm nó trở nên thánh thiện, mà là khiến người ta nhìn lại công việc thường nhật mà mình đã bỏ qua. Cơm hộp đường sắt đáng được lưu giữ không chỉ vì hương vị sườn, mà còn vì kỹ thuật giúp một chiếc cơm duy trì sự trọn vẹn trong quá trình di chuyển.

IX. Hôm nay, cơm vẫn đi theo lịch trình

Đường sắt Đài Loan hiện cung cấp dịch vụ đặt trước cơm hộp trực tuyến. Hành khách có thể chọn mua sau khi đặt vé thành công, hoàn tất trước 17 giờ ngày trước chuyến đi; cơm hộp chỉ được cung cấp trên các chuyến tàu và khu vực giao hàng quy định, và được nhân viên phục vụ trên tàu mang đến chỗ ngồi đã định.¹² Trang dịch vụ ăn uống hiện tại cũng cho thấy việc bán cơm hộp vẫn là một phần của dịch vụ ăn uống Đường sắt Đài Loan.¹³

Quy tắc này yên tĩnh hơn nhiều so với việc bán hàng tại sân ga, nhưng nó vẫn giữ nguyên bản chất ban đầu của cơm hộp đường sắt: nó không phải là một nhà hàng cố định ở một địa chỉ nào, mà là một dịch vụ di động cần được đồng bộ hóa với lịch trình, khu vực, chỗ ngồi và thời gian.

Mười hai chiếc hộp trong toa xe: Cơm cũng có chặng cuối cùng

Hình ảnh toa xe được chụp năm 2010 cho thấy 12 thùng cơm hộp Đường sắt Đài Loan chất đống bên trong toa tàu điện liên kết EMU600. Các thùng chưa được hành khách mở, nhưng nó đã nói lên một khía cạnh khác của dịch vụ cơm hộp: nó không chỉ "bị mua đi" tại sân ga, mà còn phải vào toa xe theo đơn vị thùng, rồi mới được nhân viên phục vụ chia đến tay hành khách.¹⁴

Bối cảnh này không mâu thuẫn với việc bán hàng tại sân ga thời xưa. Cái trước dựa vào tiếng gọi của người và bàn tay thò ra ngoài cửa sổ để giao dịch; cái sau dựa vào hộp giấy, cửa xe, chỗ ngồi và khu vực giao hàng để hoàn thành việc trao tận tay; kỹ thuật thay đổi, nhưng cơm hộp đường sắt vẫn là công việc đưa thức ăn lên phương tiện giao thông đang di chuyển.

Hình: 12 thùng cơm hộp Đường sắt Đài Loan được chất bên trong toa tàu điện liên kết EMC610 của Đường sắt Đài Loan vào năm 2010. Nhiếp ảnh: Solomon203, CC BY-SA 3.0; Trang hình ảnh Wikimedia Commons.

Các báo cáo tiếng Anh ước tính rằng cơm hộp Đường sắt Đài Loan thường nằm trong khoảng giá 50 đến 100 Nhân dân tệ (TWD); phạm vi này khiến nó vừa có thể là bữa trưa của người đi làm, vừa là một nghi thức mà hành khách đặc biệt chờ đợi trên tàu. Giá cả, việc giao hàng và sắp xếp chỗ ngồi đều là một phần của "một hộp cơm được đến đúng giờ trong quá trình di chuyển".⁶

Cơm Eki-ben Nhật Bản là một sự tham khảo quan trọng, nhưng cơm hộp đường sắt Đài Loan đã không dừng lại ở sự bắt chước. Cơm hộp Nhật Bản thường nhấn mạnh sự phân tách, thức ăn lạnh và đặc sản địa phương; trong khi cơm hộp Đài Loan thường đặt rau, thịt, nước sốt và gạo trong cùng một hộp, sườn cũng được xử lý hai lần là chiên và hầm. Nó đã tiếp nhận các hệ thống và kỹ thuật ngoại lai, nhưng lại phải vận hành lại trong điều kiện khí hậu ẩm ướt, khoảng cách đảo, toa xe giới hạn và thói quen ăn uống khác nhau.⁶

X. Cắt chuyến đi dài thành từng miếng nhỏ

Việc mô tả cơm hộp Đường sắt Đài Loan là "ký ức quốc dân" không có nghĩa là mọi người đều ghi nhớ cùng một hương vị. Có người nhớ hơi nóng khi mở nắp hộp trên tàu, có người nhớ việc bán hàng tại sân ga, có người chỉ nhận được một miếng sườn khi gia đình trở về quê, và cũng có người nhớ chiếc hộp phải được trả lại mà chưa bao giờ mang nó về nhà. Tính chung của ký ức thường không nằm ở nội dung hoàn toàn giống nhau, mà là tất cả mọi người đều đã từng chờ đợi một bữa ăn trong quá trình di chuyển.

Lịch sử cơm hộp đường sắt cũng không chỉ có phiên bản chính thức. Trong hồ sơ của Hội đồng tỉnh Đài Loan năm 1994, vẫn còn thấy các kiến nghị của người dân yêu cầu tiếp tục bán cơm hộp tại ga Phượng Lâm trên tuyến Hoa Đông; điều này nhắc nhở chúng ta rằng sau khi Đường sắt Đài Loan được hệ thống hóa, việc kinh doanh tư nhân và các nhà ga địa phương đã không biến mất ngay lập tức.²

Do đó, cơm hộp vừa có thể là dịch vụ quốc doanh, kinh doanh địa phương, ký ức của du khách và kỹ thuật của người thợ. Nó từng thay đổi vì tốc độ, cũng từng trở nên mặn hơn do vấn đề bảo quản, từng được đổi lại thành hộp tròn vì hoài niệm, và đã sinh ra những hương vị khác nhau vì tính địa phương.

Cơm hộp Đường sắt Đài Loan còn sót lại không phải vì nó mãi mãi giống như cũ, mà bởi vì mỗi thế hệ đều có thể tự mình biến nó thành chiếc hộp của riêng họ trong quá trình di chuyển. Tàu rung lắc, cơm vẫn nóng, nước sốt sườn dính vào đũa, thành phố bên ngoài đã đổi ga; một bữa ăn được thiết kế riêng cho hệ thống giao thông, cuối cùng đã lưu giữ tín hiệu "Tôi đang về nhà" cho rất nhiều người.

Tài liệu tham khảo