Nửa đêm mười giờ, quán mì ý trích rồng đường Hữu Ái, lửa lớn đã bật vài giờ. Sư phụ nhấc lên một đoạn trích rồng, cho vào chảo sắt đang sôi sục — từ khoảnh khắc đó, giờ bắt đầu đếm. Tỏi phi thơm, trích rồng vào chảo, hành tây ớt, gia vị nêm nếm, dầu hào, giấm Năm Ấn, vớt ra, đổ lên mì ý. Từ lúc xuống chảo đến lúc vớt ra, phải hoàn thành trong 27 giây.
Nhiều một giây, thịt bị dai, mùi tanh nổi lên, cả nồi bị hỏng.
Trọng lượng của một con số
Mì ý trích rồng ở các nơi khác tại Đài Loan cũng có, nhưng ngoài Đài Nam hầu như không ai làm đúng. Không phải vấn đề nguyên liệu, không phải vấn đề gia vị, mà là 27 giây đó.
Cấu trúc protein của trích rồng mong manh, ở nhiệt độ cao sợi cơ gần như đông đặc tức thì, vượt qua điểm ngưỡng là một cảm giác khác hẳn. 27 giây đủ để thịt chín tới nhưng sợi cơ vẫn còn đàn hồi; sau 27 giây, bắt đầu già, bắt đầu tanh, bắt đầu nhão nát. Lão sư phụ không nhìn đồng hồ — họ dùng tai nghe "khí chảo", dùng cổ tay cảm nhận trạng thái trong chảo. Cái công phu này, không phải vài tháng có thể học được.
📝 Ghi chú người biên soạn: Con số "27 giây" này, trong giới ăn mì ý trích rồng Đài Nam là sự hiển nhiên, ngoài Đài Nam hầu như không ai biết. Nó không phải chiêu bài, là sự miêu tả chính xác ngưỡng kỹ thuật của món ăn này — mỗi giây vượt quá thời gian đó, đều là sự không tôn trọng nguyên liệu.
Đài Nam không có lươn
Để hiểu sự ra đời của món ăn này, trước hết phải hiểu bản đồ ẩm thực Đài Nam thời kỳ Nhật trị.
Người Nhật thích ăn lươn, nhưng Đài Nam không có nguồn cung lươn, phải nhập khẩu, giá cao, lượng ít. Ao nước, rạch mương, ruộng đồng chung quanh Đài Nam mọc đầy trích rồng hoang dại — dáng dấp thon dài, giống lươn, nhưng người Đài Loan lúc bấy giờ ít biết cách chế biến. Anh em Liễu Bính Nam, Liễu Hỏa Thổ, trong khe hở này đã tìm thấy cơ hội.
Họ học theo một vị thầy Phúc Châu "dao tử" (to-tsì) — "công phu dao tử" là cách gọi nghề bếp của tiếng Nam Min, nhấn mạnh dao công và hỏa hậu nhất thể. Sau khi nghiên cứu ra cách xào trích rồng bắt chước lươn, hương vị mặn chua ngọt đặc trưng Đài Nam khiến cả quan viên Nhật cũng phải gật đầu, gia đình Liễu từ đó đặt tên tại Sa Ca Li Ba. Liễu Bính Nam người ta gọi là "Trích rồng Nam", trở thành đại danh từ của món ăn này.
📝 Ghi chú người biên soạn: Dùng trích rồng hoang dại từ ao nước Đài Nam thay cho lươn nhập khẩu — đây không chỉ là thay thế nguyên liệu, là một logic giải pháp在地 (địa phương) trong điều kiện hạn chế nguồn lực. Logic này, chính là gen chung của sự ra đời các món ăn vặt Đài Nam.
Ba đời truyền thừa, một hệ thống
Kỹ thuật gia đình Liễu truyền thừa một mạch: con trai Liễu Bính Nam là "Trích rồng Lộc" tiếp quản, truyền đến đời ba Liễu Quốc Hùng, người ta gọi là "Trích rồng Liễu". Hôm nay quán Liễu Kỷ Lão Phẩm Trích Rồng Mì Ý tại Sa Ca Li Ba, là chính thống của dòng máu này.
Những nơi phân nhánh ra cũng không ít. Đường Thành Công quán A Nguyên Xào Trích Rồng, chủ quán là con trai Trích rồng Nam; Đường Dân Tộc quán A Giang, tách ra độc lập từ A Nguyên; gần năm nay lại có Nhị Ca Xào Trích Rồng tự lập cửa. Bản đồ mì ý trích rồng trung tâm Đài Nam, gần như là bản đồ không gian triển khai của hệ thống gia đình Liễu.
📝 Ghi chú người biên soạn: Liễu Kỷ Lão Phẩm Trích Rồng Mì Ý năm 2024 được chọn vào Hướng dẫn Xanh Michelin. Một món ăn công nhân ra đời đầu thế kỷ XX tại chợ, trăm năm sau được các chuyên giaẩm thực chú ý — thời gian đôi khi là bộ lọc công bằng nhất.
Sa Ca Li Ba: Tên tiếng Nhật của chợ
"Sa Ca Li Ba" là âm dịch tiếng Đài Loan từ "盛り場" (sakariba) tiếng Nhật, nghĩa là chợ buôn sầm uất.
Thời kỳ Nhật trị, chính quyền thành phố Đài Nam trong kế hoạch chỉnh lý đô thị, tập trung các tiểu thương phân tán khắp nơi vào khu chợ đường Hữu Ái, quản lý thống nhất. Chợ này trở thành phòng thí nghiệm món ăn vặt Đài Nam: tiểu thương các bối cảnh khác nhau chen chúc trong cùng một chợ, mỗi người mang theo logic nấu nướng và nguyên liệu riêng, quan sát lẫn nhau, kích thích lẫn nhau, rèn luyện ra gen của món ăn vặt Đài Nam ngày nay.
Mì ý trích rồng ra đời, trưởng thành, được công nhận chính trong môi trường này.
Mì ý: Loại mì đặc hữu của Đài Nam
Loại "mì ý" ăn kèm xào trích rồng, bản thân cũng là sự tồn tại đặc hữu của Đài Nam.
Làm từ trứng gà và bột mì, đặc biệt ở quy trình: trạng thái bán chín bán sống chiên định hình, để tĩnh dự bị. Lên đĩa cho vào nước sốt trích rồng vừa xào, hút đẫm nước sốt — động tác hấp thụ đó, làm cho mì ý có cảm giác hoàn toàn khác mì thường: dai, béo, có chiều sâu nước sốt.
Xào khô và xào nước là hai lựa chọn. Xào khô nước sốt sánh, màu đậm, hương trích rồng tập trung hơn; xào nước nước sốt thanh ngọt, mì ý ngâm vào mềm mượt hơn, phù hợp người không thích vị quá nồng. Mỗi loại có người tin theo.
Giấm Năm Ấn: Bước cuối cùng
Trước khi vớt chảo, sư phụ cho giấm Năm Ấn.
Giấm Năm Ấn là thương hiệu giấm đen địa phương Đài Nam, vị chua đậm đà hơn giấm trắng thường, mang theo chút đáy caramel nhẹ. Cho giấm, tỷ lệ mặn chua ngọt cân bằng lại, kết thúc thanh mát, cảm giác béo bị cắt đứt — để sau một bát xào trích rồng, bạn vẫn còn chỗ bụng đi tiếp quán kế.
📝 Ghi chú người biên soạn: Logic thiết kế món ăn vặt Đài Nam, từ xưa không phải để cho bạn no, mà để cho bạn tiếp tục ăn được. Giấm Năm Ấn là công cụ thiết lập lại vị giác, không phải gia vị. Chi tiết này, giải thích cho kỹ thuật ẩm thực của văn hóa "du lịch quán ăn" Đài Nam.
Tài liệu tham khảo
- Mì ý trích rồng — Wikipedia
- Sa Ca Li Ba — Wikipedia
- Làm sao xào trích rồng mới gọi là chân thành? — Bình luận độc lập @ Thiên Hạ
- Món ăn vặt Đài Nam, Lão Phẩm Trích Rồng Mì Ý Sa Ca Li Ba, truyền thừa ba đời của tiệm gốc sáng lập — BoboTravel
- Lịch sử hoạt của xào trích rồng Đài Nam! Thương hiệu trăm năm mang về cũng ngon — TVBS Thực Thưởng
- Đài Nam [A Nguyên Xào Trích Rồng]: Lịch sử và nước trích rồng độc môn của Đài Nam — Mèo Đại Gia
- Tiệm gốc mì trích rồng Đài Nam bay hương gần trăm năm — ETtoday Du Lịch
- 【Trung Tây Quận】Xào khô trích rồng đặc chế | Nam Đô Lão Phẩm Trích Rồng Mì Ý — Người Nam Bang
- Người địa phương ăn từ nhỏ đến lớn! 6 tiệm Lão Phẩm Trích Rồng Mì Ý Đài Nam — TVBS Thực Thưởng